Aminy i aminokwasy
W tej lekcji1/10
Zupełnie świeża ryba prawie nie pachnie — ten charakterystyczny „rybi” zapach pojawia się dopiero, gdy z jej białek zaczynają uwalniać się aminy. I dlatego do ryby zawsze podaje się cytrynę: to nie ozdoba, tylko reakcja chemiczna na talerzu.
Amina to amoniak z podmienionym wodorem
Aminy są pochodnymi amoniaku. W cząsteczce zabieramy jeden wodór, a w jego miejsce wstawiamy grupę węglowodorową — powstaje amina.
Aminy są zasadowe — i stąd cytryna do ryby
Grupa zachowuje się w wodzie jak amoniak: przejmuje jon wodoru i uwalnia jony . Roztwór aminy barwi więc wskaźniki dokładnie tak, jak zasada — fenoloftaleina staje się malinowa.
Dlaczego skropienie ryby sokiem z cytryny naprawdę osłabia jej zapach?
Rozpoznaj związek po grupach na końcach
- 1
Szkielet węglowy w każdym z tych wzorów jest podobny. Decyduje wyłącznie to, jaka grupa funkcyjna wisi na końcu łańcucha.
- 2
Sama grupa aminowa i ani śladu tlenu — to amina (tu: etyloamina).
- 3
Sama grupa karboksylowa, bez azotu — to kwas karboksylowy (tu: kwas octowy).
- 4
Obie grupy w jednej cząsteczce — to aminokwas (tu: glicyna).
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Aminokwas ma dwie grupy naraz
Nazwa mówi wszystko. W jednej cząsteczce siedzą obok siebie dwie grupy funkcyjne:
Który z tych wzorów przedstawia aminokwas?
Z aminokwasów zbudowane są białka
Wszystkie białka na Ziemi powstają z 20 aminokwasów — jak wyrazy z liter alfabetu.
Pułapka! Aminokwas to nie mieszanina
Źle: „aminokwas to kwas zmieszany z amoniakiem albo z aminą”.
Ściąga do zapamiętania
Czym są aminy, czym aminokwasy i co je łączy z białkami?
Aminy to pochodne amoniaku NH₃ z grupą aminową −NH₂; najprostsza to metyloamina CH₃NH₂ o zapachu zgniłej ryby. Aminy odpowiadają za zapach psującego się mięsa i ryb, a ich roztwory mają odczyn ZASADOWY (fenoloftaleina malinowa) — dlatego kwas z cytryny je zobojętnia i zapach słabnie. Aminokwas ma w jednej cząsteczce DWIE grupy: zasadową −NH₂ i kwasową −COOH, więc jest amfoteryczny; najprostszy to glicyna NH₂−CH₂−COOH. Białka buduje 20 aminokwasów, z czego 8 egzogennych musi być w diecie. Aminokwasy łączy w łańcuch wiązanie peptydowe: −COOH jednego z −NH₂ drugiego, z odejściem wody.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak wytłumaczyć w domu, po co w ogóle uczyć się o aminach?
Najkrócej przy stole. Zapach psującej się ryby czy mięsa to aminy — nos rozpoznaje je szybciej niż jakikolwiek wskaźnik. Skropienie cytryną albo octem to zobojętnianie: kwas reaguje z zasadową aminą i powstaje sól bez zapachu. Ten sam trik działa na dłonie po sprzątaniu ryb. Jedno doświadczenie w kuchni robi tu więcej niż pół strony podręcznika.
- Dziecko myli aminę z aminokwasem. Co pomaga?
Liczenie grup funkcyjnych na końcach wzoru. Amina ma jedną grupę: . Kwas karboksylowy też jedną: . Aminokwas ma obie naraz, po jednej z każdej strony — i stąd jego podwójna nazwa. Warto zapisać na kartce trzy wzory jeden pod drugim: , i , i poprosić o nazwanie każdego.
- Co to znaczy, że osiem aminokwasów jest egzogennych?
Że organizm nie umie ich sobie wyprodukować i musi je dostać z jedzeniem — z mięsa, jajek, nabiału, roślin strączkowych. Pozostałe dwanaście potrafi zbudować sam z tego, co ma. To najlepszy moment, żeby połączyć chemię z lekcją o zdrowym odżywianiu: „białko w diecie” znaczy dokładnie tyle, że dostarczamy cegiełki, których ciało nie wytwarza. Na kolejnej lekcji dziecko zobaczy, jak z tych cegiełek powstaje białko.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Jak nazywa się grupa funkcyjna o wzorze ?
Jaki odczyn ma wodny roztwór metyloaminy ?
Dlaczego aminokwasy nazywamy związkami amfoterycznymi?
Jak nazywa się wiązanie, które powstaje między grupą jednego aminokwasu a grupą drugiego?
Co znaczy, że osiem spośród dwudziestu aminokwasów jest egzogennych?