Budowa atomu. Ładunek elementarny

około 12 minut
W tej lekcji1/12

Wyobraź sobie boisko piłkarskie. Na samym środku, na kropce, leży piłka. To całe jądro atomu. Elektrony? Krążą gdzieś przy trybunach, na obrzeżach boiska. Cała reszta — całe boisko — jest pusta. A z takich prawie pustych atomów zbudowany jest stół, krzesło i Ty. Dziś zaglądamy do środka, bo tam siedzi odpowiedź na pytanie, skąd w ogóle bierze się ładunek.

Co siedzi w atomie

Atom to najmniejsza cząstka pierwiastka. Sam składa się z trzech rodzajów jeszcze mniejszych cząstek:

Skala jest nie do uwierzenia

Jądro jest około 100 tysięcy razy mniejsze od całego atomu. Stąd obraz z boiska: piłka na środku i elektrony przy trybunach. Między nimi — nic. Atom jest prawie pusty.

Ładunek elementarny — najmniejsza porcja, jaka istnieje

Proton i elektron mają ładunki o takiej samej wartości, tylko przeciwnych znakach. Tę wartość nazywamy ładunkiem elementarnym i oznaczamy literą ee:

Każdy ładunek to wielokrotność e

  1. 1

    Ładunek każdego ciała jest wielokrotnością ładunku elementarnego, gdzie nn to liczba całkowita — po prostu liczba nadmiarowych lub brakujących elektronów.

    q=neq = n \cdot e
  2. 2

    Proton niesie jedną porcję dodatnią, elektron jedną ujemną, a neutron nie niesie żadnej.

    qp=+e,qe=e,qn=0q_p = +e, \quad q_e = -e, \quad q_n = 0
  3. 3

    Ciało z nadmiarem trzech elektronów ma ładunek trzy razy większy od elementarnego, ze znakiem minus.

    q=31,61019 C=4,81019 Cq = -3 \cdot 1{,}6 \cdot 10^{-19}\ \text{C} = -4{,}8 \cdot 10^{-19}\ \text{C}
  4. 4

    Ciało o ładunku 2,410192{,}4 \cdot 10^{-19} C nie może istnieć — to półtora elektronu.

    2,410191,61019=1,5\frac{2{,}4 \cdot 10^{-19}}{1{,}6 \cdot 10^{-19}} = 1{,}5
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Jak z atomu robi się jon

  1. 1

    Zaczynamy od zwykłego atomu sodu. W jądrze ma 11 protonów, wokół krąży 11 elektronów. Plusy równoważą minusy, więc atom jest elektrycznie obojętny.

    q=11(+e)+11(e)=0q = 11 \cdot (+e) + 11 \cdot (-e) = 0
  2. 2

    Elektrony z najdalszych orbit są związane najsłabiej — jak jabłko na końcu gałęzi. Wystarczy potarcie o inne ciało, żeby taki elektron oderwał się i przeszedł gdzie indziej.

  3. 3

    Atom traci jeden elektron. Zostaje mu 11 protonów i tylko 10 elektronów — jeden plus nie ma już swojej pary. Powstał jon dodatni.

    q=11(+e)+10(e)=+eq = 11 \cdot (+e) + 10 \cdot (-e) = +e
  4. 4

    Druga możliwość: atom nie traci elektronu, tylko przyjmuje dodatkowy. Wtedy minusów jest o jeden za dużo i powstaje jon ujemny.

    q=11(+e)+12(e)=eq = 11 \cdot (+e) + 12 \cdot (-e) = -e
  5. 5

    Liczba protonów przez cały czas się nie zmieniła. Sód pozostał sodem — bo o tym, jaki to pierwiastek, decyduje wyłącznie liczba protonów w jądrze. Zmienił się tylko jego ładunek.

Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Obojętny atom przyjął jeden dodatkowy elektron. Jaki jon powstał — dodatni czy ujemny?

Pułapka! Przy elektryzowaniu protony nigdzie nie idą

Bardzo częsty sposób myślenia: skoro balonik po potarciu jest ujemny, to znaczy, że stracił protony. Albo odwrotnie — że włosy zrobiły się dodatnie, bo protonów im przybyło.

Każde zdanie o elektryzowaniu przetłumacz na elektrony

Dlatego każde zdanie o elektryzowaniu można przetłumaczyć na język elektronów:

Balonik i włosy — tym razem od środka

  1. 1

    Przed potarciem oba ciała są obojętne. W każdym atomie balonika i w każdym atomie włosa jest tyle samo protonów co elektronów.

    qbalonik=0,qwlosy=0q_{\text{balonik}} = 0, \quad q_{\text{wlosy}} = 0
  2. 2

    Pocierasz. Atomy obu ciał zbliżają się do siebie na tyle, że najsłabiej związane elektrony z włosów przeskakują na balonik. Guma trzyma je mocniej niż włos, więc już nie wracają.

  3. 3

    Powiedzmy, że przeszło ich bilion, czyli 101210^{12}. Balonik ma teraz tyle nadmiarowych elektronów i ładunek ujemny o wartości 10121,6101910^{12} \cdot 1{,}6 \cdot 10^{-19} C, czyli około 1,61071{,}6 \cdot 10^{-7} C.

    qbalonik=1,6107 Cq_{\text{balonik}} = -1{,}6 \cdot 10^{-7}\ \text{C}
  4. 4

    We włosach zostały atomy, którym brakuje dokładnie tylu elektronów. Ich jądra się nie zmieniły — protonów jest tyle co przedtem — ale minusów zabrakło, więc włosy są naładowane dodatnio.

    qwlosy=+1,6107 Cq_{\text{wlosy}} = +1{,}6 \cdot 10^{-7}\ \text{C}
  5. 5

    I nawet ten bilion elektronów to przy rozmiarach atomów kropla w morzu. Naelektryzowanym ciałom brakuje lub zbywa mniej niż jednego elektronu na miliard atomów — a jednak wystarczy, żeby balonik wisiał na ścianie.

Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Jon dodatni ma ładunek o wartości 4,810194{,}8 \cdot 10^{-19} C. Ile elektronów stracił atom, z którego ten jon powstał? Przyjmij e1,61019e \approx 1{,}6 \cdot 10^{-19} C.

Ściąga do zapamiętania

Z czego zbudowany jest atom, ile wynosi ładunek elementarny i jak powstaje jon?

W jądrze siedzą protony (+e+e) i neutrony (00), a wokół krążą elektrony (e-e). Atom obojętny ma tyle samo protonów co elektronów.
• Ładunek elementarny e1,61019 Ce \approx 1{,}6 \cdot 10^{-19}\ \text{C} to najmniejsza porcja ładunku, więc zawsze q=neq = n \cdot e, gdzie nn jest liczbą całkowitą.
• Jądro jest około 100000100\,000 razy mniejsze od atomu, ale mieści prawie całą jego masę — atom jest w środku niemal pusty.
Jon dodatni powstaje, gdy atom traci elektrony; jon ujemny — gdy je przyjmuje.
• Sód z 1111 protonami i 1010 elektronami ma q=+eq = +e, a z 1212 elektronami q=eq = -e.
• Przy elektryzowaniu przemieszczają się tylko elektrony; protony zostają w jądrze i nigdy nie przechodzą z ciała na ciało.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Które cząstki znajdują się w jądrze atomowym?

2

Atom pewnego pierwiastka ma 17 protonów i jest elektrycznie obojętny. Ile ma elektronów?

3

Ile wynosi ładunek elementarny i co on oznacza?

4

Obojętny atom oddał dwa elektrony. Co powstało?

5

Które zdanie o elektryzowaniu przez tarcie jest prawdziwe?

Następny temat
Przewodniki i izolatory