Dziecko zapisuje Ca(OH)_2 → Ca²+ + OH^-. Jak to naprawić?

Poproście o policzenie ładunków po prawej stronie: dwa plusy i jeden minus dają plus jeden, a substancja przed rozpadem była obojętna. Ten rachunek sam pokazuje, że brakuje jednego jonu. Pomaga też czytanie wzoru palcem: „wapń, a przy nim dwie grupy OH” — dwie grupy, dwa jony. Warto od razu pilnować miejsca dwójki: stoi PRZED jonem (2OH^-), bo indeks dolny zmieniłby, czym ten jon jest.

Po co rozróżniać zasadę od wodorotlenku, skoro to prawie to samo?

Bo różnica wraca na sprawdzianach i w klasie ósmej przy solach. Najprościej pokazać to na przykładzie: Cu(OH)_2 jest wodorotlenkiem, ale w wodzie zostaje niebieskim osadem — nie da jonów, więc nie jest zasadą. Zdanie „każda zasada jest wodorotlenkiem, ale nie każdy wodorotlenek jest zasadą” warto umieć powtórzyć z pamięci, bo bywa poleceniem zadania.

Da się to zobaczyć w domu?

Tak, bez odczynników szkolnych. Woda z mydłem albo z sodą oczyszczoną jest w dotyku śliska — to zasługa jonów OH^-. Domowy wskaźnik zrobicie z wywaru z czerwonej kapusty: w roztworze zasadowym zzielenieje. Zasad z domowej chemii (płyn do rur, soda kaustyczna) nie wolno dotykać ani wąchać — są żrące, i to też jest działanie tego samego jonu.

Dysocjacja jonowa zasad. Zasady a wodorotlenki

około 12 minut

W tej lekcji1/11

Mydło jest śliskie, płyn do udrażniania rur rozpuszcza włosy, a woda wapienna mętnieje od oddechu. Trzy różne rzeczy — a winowajca ten sam: jeden mały jon, który uwalnia się dopiero w wodzie. Dziś go poznasz.

Co woda robi z wodorotlenkiem

Dysocjacja jonowa. To rozpad elektrolitu na jony pod wpływem wody.

Z klasy 7 wiesz, że w krysztale $\mathrm{NaOH}$ jony już SĄ: $\mathrm{Na}^+$ i $\mathrm{OH}^-$ trzymają się nawzajem przyciąganiem. Woda ich nie tworzy — ona je rozdziela i otacza, więc zaczynają swobodnie pływać w roztworze.

Zapisujemy dysocjację

1
Zaczynamy od wodorotlenku sodu. Woda rozdziela kryształ na kation metalu i anion wodorotlenkowy.
$\mathrm{NaOH} \rightarrow \mathrm{Na}^+ + \mathrm{OH}^-$
2
Sprawdź ładunki po prawej stronie: plus i minus znoszą się do zera — dokładnie tyle, ile miał obojętny $\mathrm{NaOH}$ .
$(+1) + (-1) = 0$
3
Teraz wodorotlenek wapnia. We wzorze są DWIE grupy $\mathrm{OH}$ , więc powstaną DWA aniony. Ich liczbę piszemy jako współczynnik PRZED jonem.
$\mathrm{Ca(OH)_2} \rightarrow \mathrm{Ca}^{2+} + 2\mathrm{OH}^-$
4
Wodorotlenek potasu zbudowany jest jak $\mathrm{NaOH}$ — jedna grupa $\mathrm{OH}$ , więc jeden anion.
$\mathrm{KOH} \rightarrow \mathrm{K}^+ + \mathrm{OH}^-$
Wskazówka
Ładunek kationu bierze się z wartościowości metalu: sód i potas są jednowartościowe, wapń dwuwartościowy. Dlatego wapń musi utrzymać przy sobie dwie grupy $\mathrm{OH}$ .

Wszystkie kroki za Tobą!

Twoja kolej

Jak zapisać dysocjację wodorotlenku baru $\mathrm{Ba(OH)_2}$ ?

Zasada a wodorotlenek

Zasada to wodorotlenek rozpuszczalny w wodzie — czyli taki, który potrafi zdysocjować.

związek	rozpuszcza się?	zasada?
$\mathrm{NaOH}$	bardzo dobrze	tak
$\mathrm{KOH}$	bardzo dobrze	tak
$\mathrm{Ca(OH)_2}$	słabo, ale tak	tak
$\mathrm{Cu(OH)_2}$	nie	nie

Stąd zdanie do zapamiętania: każda zasada jest wodorotlenkiem, ale nie każdy wodorotlenek jest zasadą.

Jeden jon, wspólne właściwości

Roztwory $\mathrm{NaOH}$ , $\mathrm{KOH}$ i $\mathrm{Ca(OH)_2}$ różnią się kationem, ale anion mają ten sam: $\mathrm{OH}^-$ .

Trzy różne zasady, jeden wspólny anion

Dlaczego roztwór przewodzi prąd

Suchy $\mathrm{NaOH}$ prądu nie przewodzi — jony tkwią unieruchomione w sieci krystalicznej. Dopiero woda je uwalnia, a ruchliwe ładunki przenoszą prąd. Dlatego roztwór zasady jest elektrolitem.

Z $\mathrm{Cu(OH)_2}$ woda nie robi nic: bez rozpuszczenia nie ma jonów, a bez jonów nie ma przewodzenia.

Obserwacja: NaOH znika w wodzie bez śladu, a Cu(OH)₂ leży na dnie jako niebieski osad

Ten sam gest, dwa różne wodorotlenki

Czytamy równanie słowami

1
Lewa strona mówi, co się rozpada pod wpływem wody. Czytamy: wodorotlenek wapnia.
$\mathrm{Ca(OH)_2}$
2
Pierwszy produkt to kation metalu. Czytamy: jeden kation wapnia o ładunku dwa plus.
$\mathrm{Ca}^{2+}$
3
Drugi produkt to anion wodorotlenkowy, a współczynnik mówi, ile go powstało. Czytamy: dwa aniony wodorotlenkowe.
$2\mathrm{OH}^-$
4
Całe równanie brzmi: wodorotlenek wapnia dysocjuje na jeden kation wapnia i dwa aniony wodorotlenkowe.
$\mathrm{Ca(OH)_2} \rightarrow \mathrm{Ca}^{2+} + 2\mathrm{OH}^-$
Wskazówka
Strzałkę czytaj jako „dysocjuje na”, a nie „równa się”. Po lewej stoi substancja, po prawej — jony, na które się rozpadła.

Wszystkie kroki za Tobą!

Twoja kolej

Które zdanie o zasadach i wodorotlenkach jest prawdziwe?

Pułapka! $\mathrm{Ca(OH)_2}$ daje DWA jony $\mathrm{OH}^-$

Źle: $\mathrm{Ca(OH)_2} \rightarrow \mathrm{Ca}^{2+} + \mathrm{OH}^-$ albo $\mathrm{Ca(OH)_2} \rightarrow \mathrm{Ca}^{2+} + \mathrm{OH_2}^-$ .

Dobrze: $\mathrm{Ca(OH)_2} \rightarrow \mathrm{Ca}^{2+} + 2\mathrm{OH}^-$ . Dwie grupy $\mathrm{OH}$ we wzorze to dwa osobne jony — żaden nie znika po drodze. Liczbę jonów zapisujemy współczynnikiem PRZED jonem, nigdy indeksem dolnym: $\mathrm{OH_2}^-$ oznaczałoby inny jon, a nie dwa takie same.

Ściąga do zapamiętania

Czym jest dysocjacja jonowa zasad i jak ją zapisać?

Dysocjacja jonowa to rozpad elektrolitu na jony pod wpływem wody. Zasada = wodorotlenek ROZPUSZCZALNY w wodzie, więc każda zasada jest wodorotlenkiem, ale nie każdy wodorotlenek jest zasadą ( $\mathrm{Cu(OH)_2}$ nie jest). Zapis: $\mathrm{NaOH} \rightarrow \mathrm{Na}^+ + \mathrm{OH}^-$ , $\mathrm{KOH} \rightarrow \mathrm{K}^+ + \mathrm{OH}^-$ , $\mathrm{Ca(OH)_2} \rightarrow \mathrm{Ca}^{2+} + 2\mathrm{OH}^-$ — liczba grup $\mathrm{OH}$ we wzorze to liczba anionów, pisana współczynnikiem przed jonem. Wspólny anion $\mathrm{OH}^-$ daje wszystkim zasadom te same właściwości: śliskość, barwienie wskaźników i żrące działanie.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Dziecko zapisuje $\mathrm{Ca(OH)_2} \rightarrow \mathrm{Ca}^{2+} + \mathrm{OH}^-$ . Jak to naprawić?: Poproście o policzenie ładunków po prawej stronie: dwa plusy i jeden minus dają plus jeden, a substancja przed rozpadem była obojętna. Ten rachunek sam pokazuje, że brakuje jednego jonu. Pomaga też czytanie wzoru palcem: „wapń, a przy nim dwie grupy OH” — dwie grupy, dwa jony. Warto od razu pilnować miejsca dwójki: stoi PRZED jonem ( $2\mathrm{OH}^-$ ), bo indeks dolny zmieniłby, czym ten jon jest.
Po co rozróżniać zasadę od wodorotlenku, skoro to prawie to samo?: Bo różnica wraca na sprawdzianach i w klasie ósmej przy solach. Najprościej pokazać to na przykładzie: $\mathrm{Cu(OH)_2}$ jest wodorotlenkiem, ale w wodzie zostaje niebieskim osadem — nie da jonów, więc nie jest zasadą. Zdanie „każda zasada jest wodorotlenkiem, ale nie każdy wodorotlenek jest zasadą” warto umieć powtórzyć z pamięci, bo bywa poleceniem zadania.
Da się to zobaczyć w domu?: Tak, bez odczynników szkolnych. Woda z mydłem albo z sodą oczyszczoną jest w dotyku śliska — to zasługa jonów $\mathrm{OH}^-$ . Domowy wskaźnik zrobicie z wywaru z czerwonej kapusty: w roztworze zasadowym zzielenieje. Zasad z domowej chemii (płyn do rur, soda kaustyczna) nie wolno dotykać ani wąchać — są żrące, i to też jest działanie tego samego jonu.

Sprawdź się!

Czym jest dysocjacja jonowa?

Które równanie poprawnie opisuje dysocjację $\mathrm{Ca(OH)_2}$ ?

Który wodorotlenek NIE jest zasadą?

Dlaczego roztwory $\mathrm{NaOH}$ i $\mathrm{KOH}$ barwią fenoloftaleinę tak samo?

Roztwór wodorotlenku sodu przewodzi prąd, a suchy $\mathrm{NaOH}$ nie. Dlaczego?

Następny temat

Kwasy — wzory, budowa i podział