Serce i naczynia krwionośne

Potrzebny jest tylko zegarek z sekundnikiem. Dwa palce — nigdy kciuk, bo w nim samym czuć własne tętno — kładzie się na nadgarstku od strony kciuka i liczy uderzenia przez 15 sekund, po czym mnoży przez cztery. Doświadczenie robi dopiero seria pomiarów: w spoczynku po pięciu minutach siedzenia, zaraz po trzydziestu przysiadach, a potem co minutę aż do powrotu do wartości wyjściowej. Warto zapisać wyniki w tabeli i narysować wykres. Wychodzą z tego dwa wnioski: tętno rośnie z zapotrzebowaniem mięśni na tlen, a szybkość powrotu do spoczynku mówi o wytrenowaniu — u osoby regularnie ćwiczącej wraca wyraźnie prędzej.

Odczuwanie własnego serca po wysiłku, po nagłym stresie, w gorączce albo po dużej ilości kofeiny jest normalne i samo w sobie nie oznacza choroby — w spoczynku bicie zwykle wraca do 60–90 uderzeń na minutę. Zamiast bagatelizować lub straszyć, najlepiej wspólnie policzyć tętno i sprawdzić, czy rzeczywiście jest szybkie, czy tylko mocno odczuwane. Do lekarza warto zgłosić się wtedy, gdy kołatania pojawiają się w spoczynku bez powodu, towarzyszą im zawroty głowy, omdlenie, ból w klatce piersiowej albo duszność, a także gdy dziecko mdleje przy wysiłku. Ta lekcja nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Bo to rozróżnienie ma bardzo praktyczne skutki. Krwotok z tętnicy jest jasnoczerwony i tryska rytmicznie, z żyły — ciemny i wypływa równomiernie, a pierwsza pomoc wygląda inaczej i tętniczy jest znacznie groźniejszy. Zastrzyki dożylne i pobrania robi się z żył, bo mają cienką ścianę i niskie ciśnienie, a tętnice biegną głębiej i pod ochroną. Nawet ucisk opatrunku ma sens tylko wtedy, gdy wiadomo, skąd krew płynie. Dobre pytanie sprawdzające rozumienie: dlaczego pielęgniarka zaciska gumę powyżej miejsca wkłucia? Bo blokuje odpływ ŻYLNY w stronę serca i żyła wypełnia się krwią, przez co staje się wyraźnie widoczna pod skórą.