Węch, smak i dotyk

Najlepiej działa test z zatkanym nosem. Kroimy w równe kostki jabłko, gruszkę i surowego ziemniaka albo marchewkę. Dziecko z zamkniętymi oczami i zaciśniętym nosem próbuje rozpoznać, co dostało — zwykle myli jabłko z gruszką, a bywa, że i z ziemniakiem, bo zostaje samo wrażenie słodyczy i twardości. Po puszczeniu nosa rozpoznanie jest natychmiastowe. Ten sam pokaz działa z sokami o różnych smakach. Warto go zrobić przed omawianiem kataru, bo wtedy wyjaśnienie „język działa, nos nie” trafia od razu. Uwaga praktyczna: nie używamy niczego bardzo ostrego ani gorącego, bo to pobudzi receptory bólu i zaburzy próbę.

Nie przez autorytet, tylko przez sprawdzenie. Wystarczy patyczek higieniczny zamoczony w mocno osolonej wodzie i dotknięcie nim samego koniuszka języka — smak słony jest wyraźny, choć według mapy powinien tam być tylko słodki. Ten sam test robi się z odrobiną soku z cytryny na środku języka. Potem warto opowiedzieć, skąd wziął się błąd: niemiecka praca z 1901 roku mierzyła niewielkie różnice progów wrażliwości, a przy przenoszeniu do amerykańskiego podręcznika w latach czterdziestych zamieniono je na mapę z ostro odgraniczonymi polami. To dobra lekcja o tym, że rysunek w książce też bywa błędny i wolno go sprawdzić.

Warto i zajmuje to pięć minut. Do kilku nieprzezroczystych kubków wsypujemy typowe rzeczy z kuchni: kawę, cynamon, ocet, skórkę pomarańczy, mydło, herbatę. Dziecko z zamkniętymi oczami wącha i nazywa. Zwykle okazuje się, że rozpoznaje zapach natychmiast, ale ma kłopot z nazwaniem go — i to jest ciekawszy wynik niż sam wynik testu, bo pokazuje, jak słabo połączony jest węch z językiem. Warto przy okazji zwrócić uwagę na adaptację: po kilku wąchaniach tej samej próbki wrażenie słabnie, a wystarczy chwila przerwy albo powąchanie własnego rękawa, żeby wróciło. Nagłą utratę węchu bez kataru zgłasza się lekarzowi.