Znaczenie roślin dla człowieka i przyrody
W tej lekcji1/9
Rozejrzyj się po pokoju. Zeszyt, ołówek, bawełniana koszulka, deska w podłodze, kanapka na talerzu i tlen, którym oddychasz — wszystko to zaczęło się w jakiejś roślinie. Trudno wskazać przedmiot, który nie ma z nimi nic wspólnego.
Sześć rzeczy, które dają nam rośliny
| co dają | przykłady |
|---|---|
| tlen | produkt uboczny fotosyntezy — także z glonów w oceanach |
| pokarm | zboża, warzywa, owoce; a pośrednio także mięso, bo zwierzęta jedzą rośliny |
| surowce | drewno, papier, bawełna, len, kauczuk |
| leki | aspiryna (wzorowana na substancji z kory wierzby), morfina z maku, digoksyna z naparstnicy |
| paliwa | węgiel kamienny z lasów karbonu, drewno opałowe |
| ochronę środowiska | zatrzymują wodę, wiążą glebę, dają cień i chłodzą miasta |
Pochłaniają dwutlenek węgla — i po co to nam
W fotosyntezie roślina pobiera dwutlenek węgla i wbudowuje zawarty w nim węgiel w swoje ciało: w drewno, liście, korzenie.
Śniadanie rozłożone na rośliny
- 1
Chleb. Ziarno pszenicy, czyli owoc rośliny jednoliściennej. Do wyrośnięcia ciasta potrzebne były drożdże — jednokomórkowe grzyby.
- 2
Masło i ser. Pochodzą od krowy, ale krowa zbudowała je z trawy. Bez roślin nie ma nabiału.
- 3
Herbata z cytryną. Liście krzewu herbacianego i owoc drzewa cytrusowego.
- 4
Papierowa serwetka i drewniany stół. Celuloza ze ścian komórkowych drzew.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Dlaczego jedzenie mięsa też zależy od roślin?
Rośliny w mieście robią konkretną robotę
- Chłodzą. Drzewo paruje wodę i daje cień; w upalny dzień pod koroną bywa o kilka stopni chłodniej niż na asfalcie.
- Zatrzymują wodę. Trawnik i skwer wchłaniają deszcz, którego beton nie przyjmuje — to zmniejsza ryzyko podtopień.
- Zatrzymują pyły. Liście wychwytują część zanieczyszczeń z powietrza, które potem spłukuje deszcz.
- Wyciszają. Pas zieleni tłumi hałas z ulicy.
Dlatego wycięcie drzew przy ulicy nie jest tylko zmianą wyglądu — zmienia temperaturę, wodę i powietrze w tym miejscu.
Część roślin jest pod ochroną: widłaków, storczyków i śnieżyczki przebiśnieg nie wolno zrywać ani wykopywać. Chronimy też całe miejsca — parki narodowe i rezerwaty.
Które z poniższych nie jest surowcem pochodzenia roślinnego?
Pułapka! „Rośliny w doniczkach oczyszczą powietrze w mieszkaniu”
Źle: kilka doniczek zastąpi wietrzenie i oczyszczacz powietrza.
Ściąga do zapamiętania
Znaczenie roślin dla człowieka i przyrody
CO DAJĄ ROŚLINY: 1) TLEN — produkt uboczny fotosyntezy (dużą część wytwarzają glony i sinice w oceanach); 2) POKARM — bezpośrednio (zboża, warzywa, owoce) i pośrednio, bo zwierzęta hodowlane żywią się roślinami; 3) SUROWCE — drewno, papier (celuloza), bawełna, len, kauczuk; 4) LEKI — aspiryna wzorowana na substancji z kory wierzby, morfina z maku, digoksyna z naparstnicy; 5) PALIWA — drewno i węgiel kamienny powstały z lasów karbonu; 6) OCHRONA ŚRODOWISKA — zatrzymują wodę, wiążą glebę, chłodzą i wyciszają miasta, wychwytują pyły. MAGAZYN WĘGLA: w fotosyntezie roślina wbudowuje węgiel z dwutlenku węgla w swoje ciało; dopóki las rośnie, węgiel jest w nim uwięziony, a spalenie lub rozkład zwracają go do powietrza — dlatego spalanie węgla kamiennego uwalnia w kilkadziesiąt lat to, co gromadziło się miliony lat. OCHRONA ROŚLIN: część gatunków jest pod ochroną (widłaki, storczyki, śnieżyczka przebiśnieg) — nie wolno ich zrywać ani wykopywać; chroni się też całe miejsca: parki narodowe i rezerwaty. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: kilka roślin doniczkowych NIE zastąpi wietrzenia — znaczenie roślin dla powietrza jest ogromne w skali lasów i oceanów, a nie parapetu.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak pokazać, ile roślin jest w codziennym życiu?
Najlepiej grą w „ile rzeczy w tym pokoju pochodzi z roślin”. Dziecko wskazuje przedmioty, a dorosły podpowiada tam, gdzie związek jest pośredni: papier i meble to celuloza, ubrania bawełniane i lniane to włókna roślinne, jedzenie w lodówce to rośliny albo zwierzęta, które je jadły. Warto policzyć wynik i porównać z liczbą rzeczy bez związku z roślinami — druga lista zwykle okazuje się bardzo krótka.
- Dziecko przyniosło ze szkoły, że jedna roślina doniczkowa oczyszcza powietrze w pokoju. Prostować?
Warto, ale bez zniechęcania do roślin. Eksperymenty, z których wzięła się ta opinia, prowadzono w szczelnych komorach, gdzie kilka roślin przypadało na metr sześcienny powietrza; w prawdziwym pokoju efekt jest znikomy wobec wymiany powietrza przez okno. Rośliny w domu mają inne zalety: podnoszą wilgotność, są przyjemne i dają dziecku okazję do obserwacji. Przy okazji to dobra lekcja o tym, że wynik z laboratorium nie zawsze przekłada się na życie.
- Skąd wziąć przykłady leków roślinnych, żeby to nie było gołosłowne?
Wystarczy domowa apteczka i kilka minut: kwas acetylosalicylowy (aspiryna) wywodzi się od substancji z kory wierzby, znanej już w starożytności; naparstnica dała leki nasercowe; z maku pochodzi morfina, a z chinowca — chinina stosowana przeciw malarii. Warto podkreślić dwie rzeczy: że wiele leków to dziś związki wytwarzane w laboratorium, ale wzorowane na roślinnych, i że samodzielne zbieranie ziół leczniczych bywa niebezpieczne, bo dawka i pomyłka gatunkowa mają tu znaczenie.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Skąd bierze się tlen, którym oddychamy?
Który surowiec pochodzi z roślin?
Dlaczego mówimy, że las jest magazynem węgla?
Jaką rolę pełnią drzewa w mieście podczas upałów?
Czy kilka roślin doniczkowych oczyści powietrze w pokoju?