Budowa układu nerwowego

Najprostszy pokaz to źrenice. Dziecko siada przy lampce, zasłania oczy dłońmi na trzydzieści sekund, po czym odsłania je i od razu patrzy w lustro — źrenice są wyraźnie szersze i na oczach kurczą się w ułamku sekundy. Warto od razu poprosić, żeby spróbowało rozszerzyć źrenicę świadomie, na komendę. Nie da się. Drugi pokaz to wstrzymanie oddechu — tu wola działa, ale tylko do czasu, aż rdzeń przedłużony przejmie kontrolę. Te dwa doświadczenia razem pokazują granicę między częścią somatyczną a autonomiczną lepiej niż definicja. Na koniec poproście o własny przykład z każdej strony granicy — zaciśnięcie pięści kontra gęsia skórka.

Pomaga przypisanie każdej strukturze jednego pytania kontrolnego. Móżdżek: „czy to jest o płynności i celności ruchu?”. Rdzeń przedłużony: „czy bez tego umarłbym w ciągu kilku minut?”. Oddech, praca serca, kaszel i połykanie przechodzą drugi test, jazda na rowerze i pisanie — pierwszy. Warto potem rzucać sytuacje do przypisania: potknięcie na schodach, czkawka, gra na instrumencie, kichanie, łapanie piłki. Dobrym uzupełnieniem jest obserwacja, że po alkoholu chwieje się chód i mowa staje się niewyraźna, bo najsilniej zaburzony jest wtedy właśnie móżdżek — to zapada w pamięć.

Warto, ale nie jako listy nazw, tylko jako kierunku przepływu. Jeśli dziecko potrafi opowiedzieć drogę sygnału — dendryty odbierają, ciało decyduje, akson wyprowadza, synapsa przekazuje chemicznie dalej — to nazwy same się układają, bo każda ma miejsce w opowieści. Sprawdzanie przez rysunek działa lepiej niż odpytywanie: prosimy o narysowanie neuronu i podpisanie części strzałkami w kierunku ruchu impulsu. Jeżeli strzałki idą w obie strony albo od aksonu do dendrytów, to znak, że dziecko zapamiętało obrazek bez zrozumienia, co się po nim porusza. Warto też dopytać, po co jest osłonka mielinowa — odpowiedź „żeby chronić” jest niepełna, bo najważniejsze jest przyspieszenie przewodzenia.