DNA — nośnik informacji genetycznej

Tak i jest to jedno z najbardziej efektownych doświadczeń w całej biologii. Rozgniatamy pół banana albo kilka truskawek w woreczku, dolewamy pół szklanki wody z łyżeczką soli i łyżeczką płynu do naczyń, mieszamy delikatnie przez minutę i przelewamy przez sitko lub gazę. Do przecedzonego płynu wlewamy po ściance szklanki mocno schłodzony spirytus — nie mieszamy. Po chwili na granicy warstw pojawiają się białawe kłaczki, które da się nawinąć na patyczek. To naprawdę DNA. Płyn do naczyń rozpuszcza błony komórkowe, sól skleja nici, a alkohol je wytrąca, bo DNA w nim nie jest rozpuszczalne. Warto zapytać dziecko, dlaczego alkohol musi być zimny.

Najlepiej działa porównanie do książki, ale konsekwentnie doprowadzone do końca. DNA to litery i papier, czyli materiał. Gen to jeden przepis — kilka stron, które da się przeczytać osobno i które mówią, jak zrobić jedną rzecz. Chromosom to cały zwinięty tom. Warto poprosić dziecko, żeby samo ustawiło te trzy pojęcia od najmniejszego do największego i uzasadniło kolejność. Jeśli powie, że gen jest mniejszy od chromosomu, bo w jednym chromosomie mieszczą się tysiące genów, temat jest zrozumiany. Pomocne jest też pytanie kontrolne: czy w każdej komórce jest to samo DNA? Odpowiedź brzmi tak — różne komórki czytają tylko różne fragmenty.

Bo to jedyny fragment genetyki, z którego wyprowadza się prawie całą resztę działu. Kopiowanie DNA przed podziałem komórki działa dzięki komplementarności. Testy genetyczne, badania na ojcostwo i wykrywanie wirusów w laboratorium opierają się na dopasowywaniu komplementarnych fragmentów. Mutacja to nic innego jak zła litera w tym zapisie. Jeśli dziecko potrafi z dowolnej krótkiej sekwencji dopisać nić komplementarną, ma narzędzie na cały dział. Warto ćwiczyć to na kartce po dwie minuty dziennie: rodzic pisze pięć liter, dziecko dopisuje drugą nić i sprawdza, czy liczba adenin zgadza się z liczbą tymin w całej cząsteczce.