Dzień i noc. Wędrówka Słońca po niebie i górowanie

Wystarczy parapet od strony południowej i słoneczny dzień. Zamiast metrowego patyka bierzemy ołówek przyklejony plasteliną pionowo do kartki A4, kartkę kładziemy na parapecie i przez kilka godzin co kwadrans zaznaczamy koniec cienia kropką z godziną. Efekt jest identyczny: kropki układają się w łuk, najkrótszy cień wskazuje moment górowania i kierunek północy. Ważne, żeby kartka przez cały czas leżała nieruchomo — najlepiej przykleić ją taśmą. Jeśli pogoda nie dopisuje, ten sam wynik daje darmowa aplikacja do śledzenia Słońca: pokazuje godzinę górowania i wysokość Słońca dla naszego adresu, a dziecko może porównać ją z 12:00 na zegarku.

Najlepiej liczbami z kalendarza. Warto wspólnie sprawdzić w internecie godziny wschodu i zachodu Słońca dla naszego miasta na 22 grudnia i na 21 czerwca, a potem po prostu odjąć. Wyjdzie niecałe 8 godzin i prawie 16 godzin 45 minut. Wtedy pytanie zadaje się samo: skoro dzień raz trwa 8 godzin, a raz prawie 17, to co właściwie trwa zawsze 24 godziny? Odpowiedź „doba, czyli jeden obrót Ziemi” zapada wtedy na dobre, bo dziecko doszło do niej samo. Dobrze też zwrócić uwagę, że dzień i noc razem zawsze dają równo 24 godziny — to sprawdzian, czy rachunek się zgadza.

W klasie szóstej nie — obliczanie wysokości górowania ze wzoru pojawia się dopiero w klasie siódmej. Na tym etapie wystarczą trzy rzeczy: że górowanie to najwyższe położenie Słońca w ciągu dnia, że w Polsce wypada wtedy dokładnie na południu, i że im dalej na północ oraz im bliżej zimy, tym niżej Słońce wchodzi. Jeśli dziecko chce więcej, można pokazać mu prawidłowość na liczbach z lekcji: między czerwcem a grudniem różnica w Warszawie wynosi 61° minus 14°, czyli 47° — i tyle samo wyjdzie w każdym innym mieście Polski. Ta stała różnica robi zwykle duże wrażenie.