Dziecko myli kierunek: raz dodaje, raz odejmuje. Jak to utrwalić?

Najlepiej działa jedno zdanie powtarzane przy każdym zadaniu: „Słońce wschodzi najpierw na wschodzie, więc na wschodzie jest później”. Potem warto zrobić rachunek na palcach na mapie albo na globusie — palec wędruje od Warszawy w prawo do Tokio i zegar idzie do przodu, w lewo do Nowego Jorku i zegar się cofa. Bardzo pomaga też zapisywanie stref ze znakiem (+1, −5) i liczenie różnicy jako zwykłego odejmowania: znak wyniku sam mówi, w którą stronę iść, więc dziecko nie musi tego zgadywać.

Jak poćwiczyć to bez zadań z podręcznika?

Wystarczy telefon: w aplikacji z zegarem można dodać kilka miast świata i sprawdzać wyniki od razu po policzeniu. Świetnie sprawdza się też serwis z rozkładami lotów — dziecko odczytuje godzinę startu i lądowania, sprawdza czas lotu i próbuje wyjaśnić, dlaczego lot z Nowego Jorku do Warszawy „trwa” na zegarze o sześć godzin dłużej niż w drugą stronę. Jeśli w rodzinie ktoś mieszka za granicą, najlepszym zadaniem jest wspólne ustalenie godziny rozmowy tak, żeby po obu stronach nikt nie musiał wstawać w nocy.

Czy dziecko musi znać strefy czasowe konkretnych miast na pamięć?

Nie. Na sprawdzianach strefy albo różnice są zwykle podane w treści zadania, a jeśli nie, to zadanie opiera się na długości geograficznej i przeliczniku 15° na godzinę. Do zapamiętania są trzy rzeczy: podział na 24 strefy po 15°, kierunek (na wschód do przodu) i to, że wynik może wypaść w innej dobie. Reszta to arytmetyka, którą dziecko zna od czwartej klasy.

Strefy czasowe — obliczanie różnicy czasu

około 15 minut

W tej lekcji1/11

Sylwester, godzina 20:00 w Warszawie. Do północy zostały cztery godziny, a mój kuzyn bocian w Tokio już dawno odtańczył Nowy Rok i poszedł spać — u niego jest 4:00 nad ranem 1 stycznia. Ta sama chwila, dwie różne daty. Dziś nauczysz się to liczyć: ile godzin, w którą stronę i czy wynik wypada wczoraj, dziś, czy jutro.

Skąd wzięły się 24 strefy po 15°

Ziemia obraca się o pełne 360° w ciągu 24 godzin. Cała rachuba czasu na świecie wynika z jednego dzielenia:

$360° : 24 = 15°$

Na każdą godzinę przypada 15 stopni długości geograficznej. Dlatego świat podzielono na 24 strefy czasowe, każda szerokości 15°. W obrębie jednej strefy wszystkie zegary chodzą tak samo — inaczej każde miasto miałoby własną godzinę i żaden pociąg nie miałby rozkładu.

Reguła, której trzeba się nauczyć: na wschód — do przodu

Ziemia kręci się z zachodu na wschód, więc Słońce wschodzi najpierw na wschodzie. Kraje leżące bardziej na wschód wjeżdżają w światło dnia wcześniej i mają wcześniejszą godzinę.

Zegary świata w jednej tabeli

Strefy podaje się względem UTC — czasu na południku zerowym, tym z Greenwich. Warszawa zimą to UTC+1.

Miasta z tabeli na siatce co 15°: każdy pas między południkami to jedna godzina — na zachód od Warszawy zegary są do tyłu, na wschód do przodu

miasto	strefa	gdy w Warszawie 12:00
Los Angeles	UTC−8	3:00
Chicago	UTC−6	5:00
Nowy Jork	UTC−5	6:00
Londyn	UTC 0	11:00
Warszawa	UTC+1	12:00
Moskwa	UTC+3	14:00
Tokio	UTC+9	20:00

Która godzina jest w Nowym Jorku, gdy w Warszawie 15:00?

1
Warszawa: 15:00, styczniowe popołudnie
Styczeń, w Warszawie właśnie wybiła 15:00. Warszawa leży w strefie UTC+1, Nowy Jork w strefie UTC−5. Zapisz obie liczby ze znakami — znak zrobi za ciebie połowę roboty.
$\text{Warszawa}: +1, \quad \text{Nowy Jork}: -5$
2
Liczymy różnicę stref: od strefy miejsca, o które pytamy, odejmujemy strefę miejsca, w którym jesteśmy.
$-5 - (+1) = -6$
3
Nowy Jork w tej samej chwili: 9:00 rano — wskazówka godzinowa cofnięta o sześć pól
Minus znaczy: Nowy Jork leży na zachód od nas, jego zegar jest sześć godzin do tyłu. Więc odejmujemy.
$\text{15:00} - 6\text{ h} = \text{9:00}$
4
Sprawdźmy te sześć godzin niezależnie. Warszawę i Nowy Jork dzieli około 95° długości geograficznej (21°E i 74°W), a jedna godzina to 15°.
$95° : 15° \approx 6$
5
Odpowiedź: w Nowym Jorku jest 9:00 rano tego samego dnia. Doba nie została przekroczona, więc data się nie zmienia.
$\text{Warszawa } \text{15:00} \to \text{Nowy Jork } \text{9:00}$
Wskazówka
Kontrola sensu: u nas obiad, tam ludzie dopiero rozkręcają poranek. Zgadza się — Słońce dociera nad Nowy Jork sześć godzin po nas.

Wszystkie kroki za Tobą!

Twoja kolej

W Warszawie (UTC+1) jest wtorek, godzina 20:00. Chicago leży w strefie UTC−6. Która godzina i który dzień jest w tej chwili w Chicago?

Linia zmiany daty — miejsce, gdzie doba się zawija

Gdybyś okrążył Ziemię, dodając godzinę za godziną, wróciłbyś do domu z zegarem przesuniętym o całą dobę. Dlatego mniej więcej wzdłuż południka 180°, przez pusty Ocean Spokojny, biegnie linia zmiany daty.

Lot Warszawa–Tokio: 11 godzin, które na zegarze trwają 19

1
Warszawa, poniedziałek 17:00 — start
Listopad. Samolot startuje z Warszawy w poniedziałek o 17:00 i leci 11 godzin. Pytanie: o której lądujesz według zegarów w Tokio?
$\text{start } \text{17:00}, \quad t = 11\text{ h}$
2
Zegar warszawski po 11 godzinach lotu: wtorek 4:00 — wskazówka minęła północ
Najpierw sam czas lotu, doliczony do zegara warszawskiego. Przekraczamy północ, więc lądowanie wypada już we wtorek.
$\text{17:00} + 11\text{ h} = \text{4:00} \text{ (wtorek)}$
3
Teraz różnica stref. Tokio to UTC+9, Warszawa zimą UTC+1.
$+9 - (+1) = +8$
4
Tokio, wtorek 12:00 — lądowanie
Plus znaczy: lecimy na wschód, więc do wyniku dodajemy osiem godzin.
$\text{4:00} + 8\text{ h} = \text{12:00}$
5
Lądujesz we wtorek w południe. Od pożegnania z rodzicami zegar przesunął się o 19 godzin, choć w powietrzu spędziłeś 11 — resztę zjadły strefy czasowe.
$11\text{ h lotu} + 8\text{ h różnicy} = 19\text{ h na zegarze}$
Wskazówka
W drugą stronę jest odwrotnie: z Tokio startujesz o 11:00, lecisz 12 godzin i lądujesz w Warszawie o 15:00 — tego samego dnia. Zegar posunął się tylko o cztery godziny.

Wszystkie kroki za Tobą!

Pułapka! Minus, który zamienia się w plus

Źle: „Nowy Jork ma minus pięć, więc coś tam dopiszę do naszej godziny” — i z warszawskiej 15:00 robi się 21:00.

Twoja kolej

Chcesz zadzwonić do kuzynki w Chicago (UTC−6) tak, żeby trafić na 16:00 jej czasu, kiedy wróci ze szkoły. Która godzina będzie wtedy w Warszawie (UTC+1)?

Ściąga do zapamiętania

Jak obliczyć różnicę czasu między dwoma miejscami na Ziemi?

PODZIAŁ: 360° : 24 = 15°, więc świat ma 24 strefy czasowe po 15° długości geograficznej; jedna strefa to jedna godzina. REGUŁA KIERUNKU: Słońce wschodzi najpierw na wschodzie, więc na wschód czas jest DO PRZODU (dodajesz), a na zachód DO TYŁU (odejmujesz). RACHUNEK w trzech krokach: 1) zapisz obie strefy ze znakiem (Warszawa zimą UTC+1, Nowy Jork UTC−5, Chicago UTC−6, Tokio UTC+9); 2) policz różnicę — strefa docelowa minus strefa wyjściowa (−5 − (+1) = −6); 3) dodaj albo odejmij tyle godzin, zgodnie ze znakiem. PRZYKŁAD: w Warszawie 15:00, w Nowym Jorku 15:00 − 6 h = 9:00. LOT: najpierw dolicz czas lotu, potem różnicę stref — Warszawa 17:00 + 11 h lotu = 4:00, + 8 h różnicy = 12:00 w Tokio następnego dnia. LINIA ZMIANY DATY biegnie wzdłuż południka 180°: lecąc na zachód dodajesz dobę (dzień znika), lecąc na wschód cofasz datę (dzień powtarza się). ZAWSZE dopisz datę: 20:00 + 7 h to 3:00 NASTĘPNEGO dnia, a nie „27:00”.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Dziecko myli kierunek: raz dodaje, raz odejmuje. Jak to utrwalić?: Najlepiej działa jedno zdanie powtarzane przy każdym zadaniu: „Słońce wschodzi najpierw na wschodzie, więc na wschodzie jest później”. Potem warto zrobić rachunek na palcach na mapie albo na globusie — palec wędruje od Warszawy w prawo do Tokio i zegar idzie do przodu, w lewo do Nowego Jorku i zegar się cofa. Bardzo pomaga też zapisywanie stref ze znakiem (+1, −5) i liczenie różnicy jako zwykłego odejmowania: znak wyniku sam mówi, w którą stronę iść, więc dziecko nie musi tego zgadywać.
Jak poćwiczyć to bez zadań z podręcznika?: Wystarczy telefon: w aplikacji z zegarem można dodać kilka miast świata i sprawdzać wyniki od razu po policzeniu. Świetnie sprawdza się też serwis z rozkładami lotów — dziecko odczytuje godzinę startu i lądowania, sprawdza czas lotu i próbuje wyjaśnić, dlaczego lot z Nowego Jorku do Warszawy „trwa” na zegarze o sześć godzin dłużej niż w drugą stronę. Jeśli w rodzinie ktoś mieszka za granicą, najlepszym zadaniem jest wspólne ustalenie godziny rozmowy tak, żeby po obu stronach nikt nie musiał wstawać w nocy.
Czy dziecko musi znać strefy czasowe konkretnych miast na pamięć?: Nie. Na sprawdzianach strefy albo różnice są zwykle podane w treści zadania, a jeśli nie, to zadanie opiera się na długości geograficznej i przeliczniku 15° na godzinę. Do zapamiętania są trzy rzeczy: podział na 24 strefy po 15°, kierunek (na wschód do przodu) i to, że wynik może wypaść w innej dobie. Reszta to arytmetyka, którą dziecko zna od czwartej klasy.

Sprawdź się!

Ile stopni długości geograficznej obejmuje jedna strefa czasowa?

W Warszawie (UTC+1) jest 8:00 rano. Która godzina jest w tej chwili w Los Angeles (UTC−8)?

Dlaczego Nowy Rok zaczyna się w Tokio wcześniej niż w Warszawie?

Samolot startuje z Warszawy (UTC+1) o 10:00 i leci 9 godzin do Nowego Jorku (UTC−5). O której godzinie miejscowej ląduje?

Lecisz z Tokio na Hawaje, czyli na wschód, i przekraczasz linię zmiany daty. Co dzieje się wtedy z datą?

Następny temat

Ruch obiegowy Ziemi i jego następstwa