Czy da się zobaczyć stułbię w domu?

Tak, o ile macie dostęp do stawu albo jeziora. Stułbie siedzą na spodniej stronie liści roślin wodnych i na patykach — wystarczy przynieść trochę roślin z wodą do słoika i odstawić na kilka godzin w spokoju. Stułbia rozpręża się do kilkunastu milimetrów i staje się widoczna gołym okiem jako nitka z wieńcem czułków. Pod lupą można zobaczyć, jak kurczy się przy dotknięciu — a to już obserwacja reakcji na bodziec.

Czy meduzy w Bałtyku są niebezpieczne?

Najczęściej spotykana u nas chełbia modra parzy słabo i dla większości osób jest praktycznie nieodczuwalna, choć u osób wrażliwych może wywołać podrażnienie skóry. Groźne gatunki żyją w innych morzach. Warto przy okazji wytłumaczyć mechanizm: parzydełka odpalają się przy dotknięciu także u meduzy wyrzuconej na brzeg i martwej, więc nie powinno się ich dotykać ani zbierać, nawet jeśli nie ruszają się już wcale.

Skąd biorą się rafy koralowe i dlaczego mówi się, że są zagrożone?

Rafa to wapienne szkielety milionów drobnych polipów, narastające przez tysiące lat. Koralowce żyją w symbiozie z glonami, które dostarczają im pokarmu — i to jest źródło problemu: przy zbyt wysokiej temperaturze wody koralowiec pozbywa się glonów, blednie i zwykle ginie. Zjawisko to nazywa się blaknięciem raf i jest przykładem zależności, o których dziecko będzie się uczyć w klasie 8 przy ekologii i zmianach klimatu.

Gąbki i parzydełkowce

około 12 minut

W tej lekcji1/9

Gąbka przepompowuje przez siebie kilkaset litrów wody dziennie i wyławia z niej wszystko, co da się zjeść. Nie ma ani jednego mięśnia, nerwu czy narządu. To zwierzę zbudowane jak filtr — i przez wieki brano ją za roślinę.

Gąbki — zwierzęta bez tkanek

Gąbki to najprostsze zwierzęta. Żyją w wodzie, przytwierdzone do podłoża, i nie mają tkanek ani narządów.

Gąbka w przekroju: woda wchodzi porami w ścianie, przepływa przez jamę i wychodzi jednym otworem u góry

Parzydełkowce — pierwsze zwierzęta z tkankami

Stułbia, meduza, koralowiec i ukwiał to parzydełkowce. Mają już tkanki: nabłonkową, mięśniową i pierwszą tkankę nerwową w postaci rozproszonej sieci.

Stułbia w przekroju: jeden otwór prowadzi do jamy chłonąco-trawiącej, wokół niego wieniec ramion z parzydełkami

Polip i meduza — dwie postacie tego samego

	polip	meduza
tryb życia	osiadły, przytwierdzony	swobodnie pływająca
kształt	walec z czułkami do góry	parasol z czułkami do dołu
przykłady	stułbia, ukwiał, koralowiec	chełbia modra, bełtwa

U wielu gatunków obie postacie występują naprzemiennie w cyklu życiowym — jedna daje początek drugiej.

Przemiana pokoleń u parzydełkowców

Twoja kolej

Czym jest parzydełko?

Jak stułbia zjada rozwielitkę

1
Dotyk. Rozwielitka trąca czułek stułbi. To bodziec mechaniczny.
2
Wystrzał. Parzydełka odpalają nici, które wbijają się w ofiarę i wstrzykują substancję paraliżującą.
3
Wciągnięcie. Czułki przesuwają unieruchomioną zdobycz do otworu gębowego i wpychają ją do wnętrza worka.
4
Trawienie i wyrzucenie. Pokarm jest trawiony w jamie chłonąco-trawiącej, a niestrawione resztki wychodzą tym samym otworem, którym weszły.
Wskazówka
Jeden otwór do jedzenia i do wyrzucania resztek — to znak rozpoznawczy parzydełkowców.

Wszystkie kroki za Tobą!

Twoja kolej

Które zwierzę nie ma tkanek ani narządów?

Pułapka! „Koralowiec i gąbka to rośliny morskie”

Źle: nie ruszają się, są przytwierdzone i wyglądają jak krzaczki, więc to rośliny.

Ściąga do zapamiętania

Gąbki i parzydełkowce

GĄBKI: najprostsze zwierzęta, żyją w wodzie, osiadłe. NIE MAJĄ TKANEK ANI NARZĄDÓW — ciało to worek z porami; woda wpływa porami, komórki wyławiają z niej pokarm, woda wypływa dużym otworem. Szkielet tworzą IGIEŁKI z krzemionki lub WĘGLANU WAPNIA (wapienne). PARZYDEŁKOWCE (stułbia, meduza, koralowiec, ukwiał): pierwsze zwierzęta z TKANKAMI — nabłonkową, mięśniową i rozproszoną NERWOWĄ. Ciało WORKOWATE o SYMETRII PROMIENISTEJ, z JEDNYM otworem pełniącym rolę ust i odbytu, wokół niego wieniec ramion (czułków); wnętrze worka to JAMA CHŁONĄCO-TRAWIĄCA, w której trawiony jest pokarm. PARZYDEŁKA to pojedyncze KOMÓRKI z nawiniętą nicią, która wystrzeliwuje po dotknięciu i wstrzykuje substancję parzącą — działa raz, potem komórka ginie. DWIE POSTACIE: POLIP (osiadły walec z czułkami do góry — stułbia, ukwiał, koralowiec) i MEDUZA (pływający parasol z czułkami do dołu); u wielu gatunków występują naprzemiennie w cyklu życiowym. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: gąbki i koralowce to ZWIERZĘTA, mimo osiadłego trybu życia — są cudzożywne, nie mają chlorofilu. Rafa koralowa to wapienne szkielety milionów polipów.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Czy da się zobaczyć stułbię w domu?: Tak, o ile macie dostęp do stawu albo jeziora. Stułbie siedzą na spodniej stronie liści roślin wodnych i na patykach — wystarczy przynieść trochę roślin z wodą do słoika i odstawić na kilka godzin w spokoju. Stułbia rozpręża się do kilkunastu milimetrów i staje się widoczna gołym okiem jako nitka z wieńcem czułków. Pod lupą można zobaczyć, jak kurczy się przy dotknięciu — a to już obserwacja reakcji na bodziec.
Czy meduzy w Bałtyku są niebezpieczne?: Najczęściej spotykana u nas chełbia modra parzy słabo i dla większości osób jest praktycznie nieodczuwalna, choć u osób wrażliwych może wywołać podrażnienie skóry. Groźne gatunki żyją w innych morzach. Warto przy okazji wytłumaczyć mechanizm: parzydełka odpalają się przy dotknięciu także u meduzy wyrzuconej na brzeg i martwej, więc nie powinno się ich dotykać ani zbierać, nawet jeśli nie ruszają się już wcale.
Skąd biorą się rafy koralowe i dlaczego mówi się, że są zagrożone?: Rafa to wapienne szkielety milionów drobnych polipów, narastające przez tysiące lat. Koralowce żyją w symbiozie z glonami, które dostarczają im pokarmu — i to jest źródło problemu: przy zbyt wysokiej temperaturze wody koralowiec pozbywa się glonów, blednie i zwykle ginie. Zjawisko to nazywa się blaknięciem raf i jest przykładem zależności, o których dziecko będzie się uczyć w klasie 8 przy ekologii i zmianach klimatu.

Sprawdź się!

Czym charakteryzują się gąbki?

Do czego parzydełkowcom służą parzydełka?

Czym różni się polip od meduzy?

Ile otworów ma jama chłonąco-trawiąca parzydełkowca?

Dlaczego koralowiec jest zwierzęciem, a nie rośliną?

Następny temat

Płazińce — zwierzęta płaskie i pasożyty