Obleńce — nicienie wokół nas
W tej lekcji1/9
W jednej garści leśnej gleby żyje kilka tysięcy nicieni. Większość z nich jest pożyteczna albo obojętna — rozkłada resztki i zjada bakterie. Ale kilka gatunków nauczyło się mieszkać w nas, i to o nich mówi ta lekcja.
Obleńce — ciało jak nitka
Obleńce (nicienie) mają ciało obłe i wydłużone, zwężone na obu końcach, pokryte odpornym oskórkiem.
Trzy nicienie, o których warto wiedzieć
| gatunek | gdzie żyje | jak się zaraża |
|---|---|---|
| owsik | jelito grube, głównie u dzieci | jaja z rąk, pościeli, zabawek |
| glista ludzka | jelito cienkie | jaja z niemytych warzyw i owoców |
| włosień kręty | mięśnie | surowe lub niedogotowane mięso |
Owsik jest najczęstszy w Polsce i najbardziej „szkolny” — rozchodzi się w grupach dzieci, bo swędzenie prowokuje drapanie, a jaja zostają pod paznokciami.
Dlaczego dwa otwory to duża zmiana
W układzie z jednym otworem — jak u parzydełkowców i płazińców — pokarm i resztki wychodzą tą samą drogą. Nie da się jeść, dopóki poprzedni posiłek nie zostanie usunięty.
Jaka jest najważniejsza różnica w budowie układu pokarmowego obleńców w porównaniu z płazińcami?
Owsik w klasie — jak się rozchodzi i jak to przerwać
- 1
Nocą samica wychodzi w okolice odbytu i składa tam kilkanaście tysięcy jaj. To wywołuje swędzenie.
- 2
Drapanie. Jaja trafiają pod paznokcie, a stamtąd na ręce, pościel, klamki i zabawki.
- 3
Nowe zarażenie. Wystarczy, że dziecko włoży rękę do ust — także własną, co daje samozarażenie i zamyka błędne koło.
- 4
Błędne koło owsika — przerywają je czyste ręce i leczenie całej rodziny naraz Przerwanie cyklu. Leczenie całej rodziny naraz, krótkie paznokcie, mycie rąk po toalecie i przed jedzeniem, pranie pościeli i bielizny w wysokiej temperaturze przez kilka dni.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Jak najczęściej dochodzi do zarażenia glistą ludzką?
Pułapka! „Nicienie to same pasożyty”
Źle: nicień to zawsze robak chorobotwórczy.
Ściąga do zapamiętania
Obleńce — budowa i pasożyty człowieka
OBLEŃCE (NICIENIE): ciało OBŁE, wydłużone, zwężone na końcach, pokryte odpornym oskórkiem. DWA POSTĘPY wobec płazińców: 1) UKŁAD POKARMOWY Z DWOMA OTWORAMI (gębowy i odbyt) — pokarm idzie w jedną stronę, więc można jeść ciągle i trawić etapami; 2) PŁYN w jamie ciała działający jak szkielet hydrauliczny. Nadal BRAK układu krwionośnego i oddechowego. PASOŻYTY CZŁOWIEKA: OWSIK — jelito grube, głównie u dzieci; samica składa jaja w okolicy odbytu, swędzenie → drapanie → jaja pod paznokciami → samozarażenie i zarażenie innych; leczy się CAŁĄ RODZINĘ naraz. GLISTA LUDZKA — jelito cienkie, zarażenie przez zjedzenie jaj z niemytych warzyw i owoców. WŁOSIEŃ KRĘTY — mięśnie, zarażenie przez surowe lub niedogotowane mięso. PROFILAKTYKA: mycie rąk, krótkie paznokcie, mycie warzyw i owoców, obróbka termiczna mięsa, pranie bielizny w wysokiej temperaturze. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: pasożytnicze są NIELICZNE nicienie — większość żyje w glebie i rozkłada szczątki.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Dziecko wstydzi się tematu owsików. Jak o tym rozmawiać?
Warto powiedzieć wprost, że zarażenie owsikiem nie jest oznaką brudu ani niczyjej winy — to najczęstsza parazytoza u dzieci w wieku szkolnym na całym świecie, bo rozchodzi się wszędzie tam, gdzie dzieci bawią się razem. Rozmowę lepiej prowadzić w kategoriach praktycznych: co robimy (mycie rąk, krótkie paznokcie, pranie pościeli) i że leczy się całą rodzinę naraz, bo inaczej wraca. Diagnozę i leki zawsze ustala lekarz.
- Czy nicienie w glebie są groźne dla ogrodu?
Zdecydowana większość jest pożyteczna: rozkłada szczątki, zjada bakterie i uczestniczy w tworzeniu próchnicy. Szkodliwe są nieliczne gatunki żerujące na korzeniach, na przykład mątwiki na ziemniakach. Co ciekawe, inne nicienie sprzedaje się w sklepach ogrodniczych jako środek ochrony roślin — wprowadza się je do gleby, żeby niszczyły larwy szkodników. To dobry przykład dla dziecka, że „robak w ziemi” bywa sprzymierzeńcem.
- Jak zapamiętać drogi zarażenia trzema pasożytami z tej lekcji?
Najprościej po źródle: owsik — od innych ludzi i z przedmiotów (ręce, pościel, zabawki); glista — z gleby przez niemyte warzywa i owoce; włosień — z mięsa. Do każdego z nich pasuje jedna czynność profilaktyczna: mycie rąk, mycie warzyw, gotowanie mięsa. Taki układ trzy razy trzy wystarcza na sprawdzian i, co ważniejsze, przekłada się na codzienne nawyki.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Czym obleńce różnią się od płazińców?
Który pasożyt zaraża najczęściej dzieci w wieku szkolnym?
Jak przerwać cykl zarażenia owsikiem?
Jaką rolę pełni większość nicieni w przyrodzie?
Dlaczego układ pokarmowy z dwoma otworami jest wydajniejszy niż z jednym?