Liczby rzymskie do XII

około 8 minut

Pi-otrek

Na starym zegarze na wieży zamiast 12 stoi XII. 🦊 To ta sama liczba, tylko zapisana po rzymsku — spotkasz ją też na tomach książek i na numerze klasy.

Znak z patyczków

Rzymianie zapisywali liczby tak, jak leżały patyczki. I to jedna kreska, II dwie, III trzy.

Piątka i dziesiątka mają własny znak

Czterech kresek nikt nie stawiał — za długo się je liczy. Pięć sztuk dostało znak V, a dziesięć znak X.

Po prawej dokładamy, po lewej zabieramy

  1. 1

    Znak dostawiony po prawej dokłada swoje.

    5+1=65 + 1 = 6
  2. 2

    Tak samo rośnie dziesiątka. Dwie kreski po prawej to dwa więcej.

    10+2=1210 + 2 = 12
  3. 3

    Kreska przed piątką zabiera jeden klocek.

    5−1=45 - 1 = 4
  4. 4

    Ta sama kreska przed X zabiera jeden z dziesięciu.

    10−1=910 - 1 = 9
    Pi-otrek

    Zapamiętaj kolejność: mniejszy znak przed większym odejmuje. 🦊

Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Ściąga od I do XII

Wszystkie dwanaście naraz:

Po co to dzisiaj — miesiące

Miesiące numerujemy po rzymsku. Piąty miesiąc to V, czyli maj, a dwunasty to XII, czyli grudzień. Tak zapisujemy daty i numery rozdziałów.

Twoja kolej

Policz klocki i wskaż ich rzymski zapis.

policzone 0 z 7

Klocki na stole

IIII i VX to nie są liczby

Czterech kresek nie stawiamy: cztery to IV. Dziewięć piszemy IX, a nie VX. Przed większy znak wędruje tylko kreska I — przed V i przed X.

Pi-otrek

Mniejszy znak przed większym to zawsze jedna kreska. 🦊

Zapamiętaj

Skąd wiadomo, czy znaki dodajemy, czy odejmujemy?

Znak dostawiony po prawej dokłada swoje: VI to 6, XII to 12. Mniejszy znak stojący przed większym odejmuje: IV to 4, IX to 9.

Dla rodzica

Jak wytłumaczyć dziecku liczby rzymskie do XII?

Po co dziecko ma się uczyć liczb rzymskich, skoro nikt ich nie używa?

Używa ich dość często, tylko nie zawsze to widać. Numer miesiąca w dacie (15 V 2026), numer klasy, tomy książek, numery rozdziałów, numer wieku na lekcji historii, tarcze starych zegarów i napisy na pomnikach. Wystarczy przejść się po mieszkaniu i poszukać — gdy dziecko znajdzie XII na zegarze albo II po imieniu papieża, temat przestaje być zadaniem z podręcznika.

Dziecko pisze IIII zamiast IV. Jak to poprawić?

Regułę łatwiej pokazać niż opowiedzieć: tego samego znaku nie stawiamy cztery razy pod rząd. Zamiast tego bierzemy większy znak i odejmujemy od niego jedną kreskę — IV to „piątka bez jednego", IX to „dziesiątka bez jednego". Warto od razu uprzedzić dziecko, że na niektórych zegarach naprawdę widnieje IIII: to stara ozdoba zegarmistrzów, a nie poprawny zapis. Inaczej trafi na taki zegar i uzna, że nauczyliśmy je źle.

Jak ćwiczyć to inaczej niż kartą pracy?

Najlepiej na datach z życia rodziny. Dziecko zapisuje po rzymsku miesiąc swoich urodzin, urodzin rodzeństwa i babci — wychodzi kilka różnych znaków i od razu widać, do czego to służy. Drugi pomysł: narysowana na kartce tarcza zegara, w której dziecko samo wpisuje brakujące godziny. Dwanaście pól to dokładnie zakres tej lekcji.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 4 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Ile klocków leży na rysunku? Wskaż zapis rzymski.

2

Który miesiąc ma numer IX?

3

Na grzbiecie książki stoi tom XII. Który to tom?

4

Ile klocków jest razem? Wskaż zapis rzymski.

Następny temat
Dodawanie w pamięci do 1000