Mchy — rośliny bez korzeni
W tej lekcji1/9
Torfowiec potrafi wchłonąć dwadzieścia razy więcej wody, niż sam waży. W czasie I wojny światowej opatrywano nim rany, bo chłonął lepiej niż wata i hamował rozwój bakterii. Roślina bez korzeni, a pracuje jak gąbka.
Mech nie ma korzeni ani wiązek
Mchy to najprostsze rośliny lądowe. Nie mają korzeni — zamiast nich są chwytniki, które tylko przytwierdzają je do podłoża. Nie mają też tkanki przewodzącej, czyli drewna ani łyka.
Wodę wchłaniają całą powierzchnią, jak gąbka. Schemat pokazuje, czym się to kończy.
Budowa i miejsca, w których rosną
Mech ma łodyżkę i listki, ale nie są to prawdziwe organy — listek bywa zbudowany z jednej warstwy komórek. Najpospolitszy w naszych lasach jest płonnik — tworzy ciemnozielone poduchy wysokie nawet na 20 cm.
Do czego mchy są potrzebne
- Zatrzymują wodę. Warstwa mchu w lesie działa jak gąbka: wchłania deszcz i oddaje go powoli, chroniąc przed suszą i przed spływem po ulewie.
- Tworzą glebę. Osiedlają się na gołej skale jako jedne z pierwszych, a obumierając, dają pierwszą warstwę materii organicznej.
- Budują torfowiska. Obumarłe torfowce nie rozkładają się w kwaśnej wodzie, tylko odkładają się warstwami. Tak powstaje torf.
- Są schronieniem dla drobnych zwierząt i miejscem kiełkowania nasion innych roślin.
Dlaczego mchy nie osiągają wysokości drzew?
Jak mech się rozmnaża — i dlaczego potrzebuje deszczu
- 1
Komórki rozrodcze powstają na szczytach łodyżek. Męskie muszą dopłynąć do żeńskich.
- 2
Potrzebna jest woda. Wystarczy błonka po deszczu albo rosa — bez niej komórki nie mają czym się poruszać i do zapłodnienia nie dojdzie.
- 3
Wyrasta zarodnia — puszka na cienkiej łodyżce, którą widać nad poduchą mchu.
- 4
Zarodniki lecą z wiatrem. Z puszki wysypują się drobne zarodniki; te, które trafią na wilgotne miejsce, dadzą początek nowym mchom.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Co zastępuje mchom korzenie?
Pułapka! „Mech na drzewie to pasożyt”
Źle: mech obrastający pień wysysa z drzewa wodę i je osłabia.
Ściąga do zapamiętania
Mchy — budowa, wymagania, znaczenie
MCHY to najprostsze rośliny lądowe. NIE MAJĄ: korzeni (zamiast nich CHWYTNIKI, które TYLKO przytwierdzają) ani tkanki przewodzącej (brak drewna i łyka) i wzmacniającej — dlatego są NISKIE i wchłaniają wodę CAŁĄ POWIERZCHNIĄ jak gąbka. BUDOWA: łodyżka i listki (często jednowarstwowe), czyli nie są to prawdziwe organy. GDZIE ROSNĄ: w cieniu i wilgoci — dno lasu, kamienie, kora, mury; wilgoć jest konieczna podwójnie, bo mech pije powierzchnią ORAZ potrzebuje wody do rozmnażania (komórki rozrodcze muszą dopłynąć). ROZMNAŻANIE: zapłodnienie w wodzie → zarodnia (puszka na łodyżce) → ZARODNIKI roznoszone przez wiatr. ZNACZENIE: zatrzymują wodę w lesie jak gąbka, tworzą pierwszą warstwę gleby na skałach, budują TORFOWISKA (obumarłe torfowce nie rozkładają się w kwaśnej wodzie i odkładają się jako TORF), są schronieniem dla drobnych zwierząt. DWA MCHY DO ZAPAMIĘTANIA: PŁONNIK (najpospolitszy mech naszych lasów, poduchy do 20 cm) i TORFOWIEC (buduje torfowiska, wchłania nawet dwadzieścia razy więcej wody, niż waży). BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: mech na drzewie NIE jest pasożytem — kora to dla niego tylko wilgotne podłoże.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak pokazać, że mech działa jak gąbka?
Wystarczy kępka mchu z lasu albo z trawnika, waga kuchenna i szklanka wody. Ważycie mech suchy, zanurzacie na chwilę, odsączacie nadmiar i ważycie ponownie. Różnica bywa kilkukrotna, a przy torfowcu jeszcze większa. Warto przy okazji zestawić to z kawałkiem waty albo ręcznika papierowego — dziecko od razu widzi, dlaczego mech w lesie jest naturalnym zbiornikiem wody po ulewie.
- Czy usuwać mech z trawnika i z dachu?
To zależy od miejsca, a nie od biologii mchu. Na dachówkach i w rynnach mech zatrzymuje wodę i przyspiesza niszczenie pokrycia, więc bywa usuwany. Na trawniku jego obecność jest sygnałem, że jest tam cień, wilgoć i kwaśna gleba — usuwanie samego mchu bez zmiany tych warunków niewiele daje, bo wróci. W lesie mchu nie należy zdzierać, bo pełni funkcję gąbki zatrzymującej wodę i chroni glebę przed wysychaniem.
- Dziecko pyta, dlaczego mchy nie rosną na słońcu. Jak to wytłumaczyć?
Najprościej przez brak tkanek: mech nie ma rur, którymi mógłby dowieźć wodę z głębi gleby, więc jest zdany na wilgoć z powietrza i deszczu. W pełnym słońcu wysycha w kilka godzin. Warto dodać, że wiele mchów po wyschnięciu nie ginie — potrafi zamrzeć na tygodnie i odżyć po deszczu, co łatwo pokazać, polewając wodą suchą kępkę i obserwując, jak w kilkanaście minut zmienia kolor i rozprostowuje listki.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Czego nie mają mchy?
W jaki sposób mchy pobierają wodę?
Dlaczego mchy rosną w miejscach wilgotnych?
Jak powstaje torf?
Mech porasta pień starego drzewa. Co to oznacza?