Rośliny nagonasienne — iglaki
W tej lekcji1/9
Sosna zrzuca igły przez cały rok, po trochu — dlatego zawsze wygląda tak samo. Modrzew robi odwrotnie: gubi wszystkie naraz i stoi zimą nagi jak dąb. Oba są iglakami. Reguły w przyrodzie mają wyjątki i akurat ten warto znać.
Nasienne, ale bez owoców
Nagonasienne to pierwsze rośliny, które wytworzyły nasiona — dzięki temu przestały potrzebować wody do zapłodnienia i mogły zająć suche tereny.
Igła to liść przystosowany do suszy
Zimą woda w zamarzniętej glebie jest dla korzeni niedostępna — dla drzewa to susza. Igła jest odpowiedzią na ten problem: trzy cechy naraz pilnują, żeby woda nie uciekała — mała powierzchnia, gruba skórka z woskiem i szparki schowane w rowkach.
Do tego żywica, która zalepia uszkodzenia i zniechęca owady.
Szyszki: dwie różne, choć obie „szyszki”
| szyszka męska | szyszka żeńska | |
|---|---|---|
| wielkość | drobna, kilkumilimetrowa, w skupieniach | większa, drewniejąca |
| co zawiera | pyłek | zalążki, później nasiona |
Wiosną z męskich szyszek wysypuje się tyle pyłku, że kałuże w lesie żółkną. To nie „siarka”, tylko pyłek roznoszony przez wiatr — iglaki są wiatropylne.
Dlaczego nasiona nagonasiennych nazywamy „nagimi”?
Rozpoznajemy cztery iglaki bez atlasu
- 1
Sosna. Igły po dwie w pęczku, długie i giętkie. Pień u góry pomarańczowy. Szyszki małe, stożkowate.
- 2
Świerk. Igły pojedyncze, sztywne i kłujące, wyrastają dookoła gałązki. Szyszki długie, zwisają w dół i opadają w całości.
- 3
Jodła. Igły pojedyncze, płaskie, miękkie, z dwoma jasnymi paskami od spodu, ułożone jak grzebień. Szyszki stoją do góry i rozpadają się na drzewie.
- 4
Modrzew. Igły miękkie, w gęstych pęczkach po kilkadziesiąt, jasnozielone — i jako jedyny polski iglak zrzuca je na zimę.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Który polski iglak zrzuca igły na zimę?
Pułapka! „Szyszka to owoc”
Źle: skoro w szyszce są nasiona, to szyszka jest owocem.
Ściąga do zapamiętania
Nagonasienne — cechy i przedstawiciele
NAGONASIENNE to pierwsze rośliny wytwarzające NASIONA — dzięki temu nie potrzebują wody do zapłodnienia i mogły zająć suche tereny. NIE MAJĄ ZALĄŻNI, więc NIE TWORZĄ OWOCÓW: nasiona leżą NAGO na łuskach szyszki. W Polsce to niemal wyłącznie iglaki: sosna, świerk, jodła, modrzew, cis, jałowiec. IGŁA to liść przystosowany do suszy (zimą woda w zamarzniętej glebie jest niedostępna): mała powierzchnia parowania, gruba skórka z woskiem, szparki zagłębione w rowkach, żywica zalepiająca uszkodzenia. SZYSZKI: MĘSKIE — drobne, wysypują pyłek i opadają; ŻEŃSKIE — większe, drewniejące, zawierają zalążki i nasiona, dojrzewają nawet 2–3 lata. Iglaki są WIATROPYLNE (wiosną pyłek żółci kałuże). ROZPOZNAWANIE: sosna — igły po dwie w pęczku; świerk — igły pojedyncze, kłujące, szyszki zwisają; jodła — igły płaskie i miękkie, szyszki stoją i rozpadają się na drzewie; modrzew — igły w pęczkach i JAKO JEDYNY zrzuca je na zimę. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: szyszka NIE jest owocem — owoc powstaje z zalążni, a tej nagonasienne nie mają.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak nauczyć rozpoznawania iglaków, żeby to zostało w głowie?
Najlepiej przez dotyk i jedną gałązkę w ręce. Świerk kłuje, jodła jest miękka i płaska z dwoma jasnymi paskami od spodu, sosna ma igły po dwie w pęczku, modrzew w pęczkach po kilkadziesiąt. Warto zebrać po jednej gałązce i szyszce z każdego gatunku i przykleić na kartce jako domowy klucz. Dodatkowy trik: szyszki świerka zwisają i opadają w całości, a jodły stoją i rozsypują się na drzewie, więc pod jodłą całych szyszek się nie znajdzie.
- Dziecko pyta, czy szyszka to owoc. Jak odpowiedzieć krótko?
Nie, bo owoc powstaje z zalążni słupka, a nagonasienne nie mają ani słupka, ani zalążni. Szyszka jest zdrewniałym pędem z łuskami, na których leżą nagie nasiona. Najlepiej pokazać to na dwóch przedmiotach naraz: rozłożona szyszka z nasionkiem leżącym na łusce i przekrojone jabłko z pestkami w środku miąższu. Różnica jest wtedy widoczna od razu i nie wymaga definicji.
- Po co iglakom żywica?
To jednocześnie opatrunek i broń: żywica wypływa z uszkodzonego miejsca, zasklepia ranę i utrudnia wejście grzybom oraz owadom, a jej zapach zniechęca zwierzęta do żerowania. Dziecku warto pokazać zastygłą kroplę na pniu i powiedzieć, że taka sama żywica sprzed czterdziestu milionów lat, po stwardnieniu, jest dziś bursztynem znad Bałtyku — z owadami uwięzionymi w środku. To zwykle robi wrażenie większe niż samo pojęcie.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Dlaczego rośliny nagonasienne nie wytwarzają owoców?
Jaką korzyść daje iglakom mała powierzchnia igieł?
Co zawiera żeńska szyszka iglaka?
Który zestaw zawiera wyłącznie rośliny nagonasienne?
Modrzew zimą stoi bez igieł. Co to oznacza?