Rodzaje i skutki oddziaływań
W tej lekcji1/10
Kopnij mocno twardą piłkę, a poczujesz to w stopie. Przyłóż magnes do lodówki, a przyskoczy sam, choć nikt go nie dotknął. Puszka po napoju zgniata się w dłoni i już taka zostaje. Co łączy te trzy historie? W każdej z nich coś na coś DZIAŁA. Dziś otwieramy dział o siłach — i zaczynamy od samego początku: od oddziaływań.
Oddziaływania bezpośrednie — potrzebny dotyk
Oddziaływanie to wzajemne działanie jednego ciała na drugie. Fizycy dzielą oddziaływania na dwa rodzaje — według jednego prostego pytania: czy ciała muszą się dotykać?
Oddziaływania bezpośrednie wymagają kontaktu. Ręka pcha wózek, kij uderza piłkę, podłoga trze o podeszwę buta. Bez dotyku — nic się nie dzieje.
Oddziaływania na odległość
Oddziaływania na odległość działają przez pustą przestrzeń, bez żadnego kontaktu:
Skutki oddziaływań: statyczne i dynamiczne
Skąd w ogóle wiemy, że jakieś oddziaływanie zaszło? Po jego skutkach. Są dwa typy.
Jak rozpoznać oddziaływanie — w trzech pytaniach
- 1
Pytanie 1: KTO z KIM? Znajdź oba ciała, które na siebie działają. Przykład: dłoń i gąbka do tablicy.
- 2
Pytanie 2: DOTYK czy ODLEGŁOŚĆ? Dłoń ściska gąbkę, więc to oddziaływanie bezpośrednie. Gdyby to magnes przyciągał spinacz przez powietrze — byłoby na odległość.
- 3
Pytanie 3: JAKI SKUTEK? Gąbka zmienia kształt, ale się nie porusza. To skutek statyczny — odkształcenie.
- 4
Sprawdźmy schemat na czymś innym: Ziemia i spadający kasztan. Ciała się nie dotykają (grawitacja, na odległość), a kasztan porusza się coraz szybciej — skutek dynamiczny.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Magnes przyciąga stalowy spinacz leżący na stole — spinacz rusza z miejsca i przyskakuje do magnesu, zanim ten go dotknie. Czy to oddziaływanie bezpośrednie, czy na odległość?
Pułapka! Oddziałuje nie tylko to ciało, które jest aktywne
Wielu uczniów myśli tak: ręka naciska na stół, więc ręka działa na stół — a stół przecież nic nie robi, tylko leży.
Jedna wyliczanka, cztery sytuacje
- 1
Sytuacja 1: dziecko ściska plastelinę. Ciała: dłoń i plastelina. Dotyk — więc oddziaływanie bezpośrednie. Plastelina zmienia kształt — skutek statyczny.
- 2
Sytuacja 2: łyżwiarka odpycha się od bandy. Ciała: łyżwiarka i banda. Bezpośrednie. Łyżwiarka rusza do tyłu — skutek dynamiczny. I uwaga: to ona pchnęła bandę, a sama odjechała — wzajemność w akcji!
- 3
Sytuacja 3: Ziemia przyciąga skoczka spadającego ze spadochronem. Ciała się nie dotykają — oddziaływanie grawitacyjne, na odległość. Skoczek się porusza — skutek dynamiczny.
- 4
Sytuacja 4: ciężki plecak wisi na haczyku i wygina go lekko w dół. Bezpośrednie, a skutek statyczny — haczyk jest odkształcony, choć nic się nie rusza.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Siłaczka zgniata w dłoni aluminiową puszkę — puszka zmienia kształt i już taka zostaje. Jaki to skutek oddziaływania? Odpowiedz: statyczny albo dynamiczny.
Ściąga do zapamiętania
Jakie są rodzaje i skutki oddziaływań?
RODZAJE: bezpośrednie (potrzebny dotyk: pchnięcie, uderzenie, tarcie) i na odległość (bez dotyku: grawitacyjne, magnetyczne, elektrostatyczne). SKUTKI: statyczne (odkształcenie — zgnieciona puszka, naciągnięta guma) i dynamiczne (zmiana ruchu — start, zatrzymanie, skręt, zmiana szybkości). Oddziaływania są ZAWSZE WZAJEMNE — działają w obie strony naraz: kopnięta piłka działa na stopę.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Które z poniższych jest oddziaływaniem na odległość?
Ptak siada na cienkiej gałęzi. Strzałka na rysunku pokazuje siłę, którą ptak naciska gałąź — gałąź wygina się w dół i tak zostaje. Jaki to skutek oddziaływania?
Piłka leciała w prawo, a bramkarz ją złapał. Rysunek pokazuje siłę, którą rękawice bramkarza działają na piłkę. Jaki skutek oddziaływania widzimy?
Chłopiec uderza pięścią w ścianę i czuje ból. Dlaczego?
Potarty o sweter balonik przyciąga włosy, zanim ich dotknie. Jakie to oddziaływanie?