Równania — wprowadzenie

około 15 minut

W tej lekcji1/19

Cześć! Wyobraź sobie wagę szalkową w idealnej równowadze. Po lewej stronie leży tajemnicze pudełko i dwa odważniki po kilogramie. Po prawej — pięć kilogramów. Ile waży pudełko? Odpowiedź podpowiada sam zdrowy rozsądek: trzy. I to właśnie było pierwsze rozwiązane równanie. Dziś nauczymy się robić to samo z liczbami zamiast z wagą.

Równanie to waga w równowadze

Równanie to zapis dwóch wyrażeń połączonych znakiem równości. Ten znak oznacza, że obie strony mają taką samą wartość — jak dwie szalki wagi w idealnej równowadze.

Sprawdzenie jest zawsze możliwe i zawsze warto je zrobić

To ogromna zaleta równań: nie musisz wierzyć swojemu rachunkowi, możesz go zweryfikować.

Cztery równania i ich sprawdzenia

  1. 1

    Jaka liczba powiększona o 5 daje 12? Siódemka — i od razu podstawiamy ją z powrotem.

    x+5=12,7+5=12x + 5 = 12, \qquad 7 + 5 = 12
  2. 2

    Jaka liczba pomniejszona o 4 daje 10? Czternastka.

    x−4=10,14−4=10x - 4 = 10, \qquad 14 - 4 = 10
  3. 3

    Jaka liczba potrojona daje 15? Piątka.

    3x=15,3⋅5=153x = 15, \qquad 3 \cdot 5 = 15
  4. 4

    Jaka liczba podzielona przez 2 daje 6? Dwunastka.

    x2=6,12:2=6\frac{x}{2} = 6, \qquad 12 : 2 = 6

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Zastanowienie wystarczy tylko do czasu

Na tym poziomie wiele równań rozwiążesz po prostu przez zastanowienie: jaka liczba powiększona o 5 daje 12? Ale warto od razu poznać metodę, która zadziała także wtedy, gdy liczby przestaną być tak przyjazne.

Co wolno zrobić z wagą, żeby nie stracić równowagi

Wróćmy do obrazu wagi. Skoro obie szalki są w równowadze, to co możesz zrobić, żeby ta równowaga została zachowana?

Cztery ruchy, które nie psują równowagi

  1. 1

    Możesz dołożyć to samo do obu szalek.

    a=b  ⇒  a+c=b+ca = b \;\Rightarrow\; a + c = b + c
  2. 2

    Możesz zdjąć to samo z obu.

    a=b  ⇒  a−c=b−ca = b \;\Rightarrow\; a - c = b - c
  3. 3

    Możesz podwoić zawartość obu szalek albo zabrać połowę z każdej.

    a=b  ⇒  2a=2b   oraz   a2=b2a = b \;\Rightarrow\; 2a = 2b \;\text{ oraz }\; \frac{a}{2} = \frac{b}{2}
  4. 4

    Waga za każdym razem pozostanie w równowadze — bo obu stronom przydarzyło się dokładnie to samo.

    a=ba = b

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Te same zasady rządzą równaniami

Dokładnie te same zasady rządzą równaniami:

Cel: niewiadoma sama po jednej stronie

Cel jest zawsze ten sam: doprowadzić do sytuacji, w której niewiadoma zostaje sama po jednej stronie. Wtedy po drugiej stronie stoi gotowa odpowiedź.

Przykład krok po kroku: x + 4 = 11

  1. 1

    Przykład krok po kroku. Chcemy zostawić iksa samego, więc musimy pozbyć się czwórki.

    x+4=11x + 4 = 11
  2. 2

    Odejmujemy ją od obu stron.

    x+4−4=11−4x + 4 - 4 = 11 - 4
  3. 3

    Po lewej czwórki się znoszą i zostaje sam iks.

    x=7x = 7
  4. 4

    Sprawdzenie. Prawda, więc rozwiązanie jest poprawne.

    7+4=11  ✓7 + 4 = 11 \; \checkmark

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Rozwiązujemy równanie 3x plus 1 równa się 10

  1. 1

    Zadanie: rozwiąż równanie. Naszym celem jest zostawić iksa samego po lewej stronie.

    3x+1=103x + 1 = 10
  2. 2

    Krok pierwszy: patrzymy, co przeszkadza. Przy iksie stoi dodana jedynka — pozbywamy się jej, odejmując od OBU stron.

    3x+1−1=10−13x + 1 - 1 = 10 - 1
  3. 3

    Po lewej jedynki się znoszą, po prawej zostaje dziewiątka.

    3x=93x = 9
  4. 4

    Krok drugi: teraz iks jest pomnożony przez trzy. Żeby to odwrócić, dzielimy obie strony przez trzy.

    3x3=93\frac{3x}{3} = \frac{9}{3}
  5. 5

    Po lewej trójki się skracają i zostaje sam iks. To właśnie chcieliśmy osiągnąć.

    x=3x = 3
  6. 6

    Krok trzeci, obowiązkowy: sprawdzenie. Podstawiamy trójkę do PIERWOTNEGO równania.

    3⋅3+1=9+1=103 \cdot 3 + 1 = 9 + 1 = 10
  7. 7

    Wyszło 10, czyli dokładnie tyle, ile stoi po prawej stronie. Rozwiązanie jest poprawne.

    10=10  ✓10 = 10 \; \checkmark

Wszystkie 7 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Rozwiąż równanie i podaj wartość niewiadomej:

x+8=15x + 8 = 15

Pułapka! Zmiana tylko jednej strony

Najgroźniejszy błąd w równaniach polega na wykonaniu działania po jednej stronie i zapomnieniu o drugiej. To tak, jakbyś zdjął odważnik tylko z jednej szalki — waga natychmiast się przechyla i wszystko przestaje być prawdą.

Źle i dobrze na równaniu x + 3 = 10

  1. 1

    Błędnie: uczeń odejmuje trójkę tylko po lewej i pisze, że iks równa się dziesięć.

    x+3=10  →  x=10x + 3 = 10 \;\to\; x = 10
  2. 2

    Sprawdzenie natychmiast to demaskuje: wychodzi trzynaście, a miało być dziesięć.

    10+3=13≠1010 + 3 = 13 \neq 10
  3. 3

    Poprawnie: odejmujemy trójkę od obu stron.

    x+3−3=10−3,x=7x + 3 - 3 = 10 - 3, \qquad x = 7
  4. 4

    Sprawdzenie. Prawda. Zasada: cokolwiek robisz, rób to po OBU stronach.

    7+3=10  ✓7 + 3 = 10 \; \checkmark

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Pułapka! Mylenie działania odwrotnego

Drugi błąd: mylenie działania odwrotnego. Żeby pozbyć się dodawania, trzeba odjąć. Żeby pozbyć się mnożenia — podzielić.

Pułapka! Pomijanie sprawdzenia

Trzeci błąd: pomijanie sprawdzenia. To jedyny temat w matematyce, w którym zawsze możesz zweryfikować własną odpowiedź w kilka sekund. Nie korzystać z tego to marnowanie darmowej kontroli.

Zagadka o wieku zapisana równaniem

  1. 1

    Zadanie: Kuba pomyślał liczbę, pomnożył ją przez 4, potem dodał 6 i otrzymał 26. Jaką liczbę pomyślał?

    liczba→⋅4→+6→26\text{liczba} \to \cdot 4 \to +6 \to 26

    Jak myślisz, ile wyjdzie?

  2. 2

    Krok pierwszy: nieznaną liczbę oznaczamy literą. To zawsze pierwszy ruch przy zadaniach tekstowych.

    pomyslana liczba=x\text{pomyslana liczba} = x
  3. 3

    Krok drugi: zapisujemy treść jako równanie. Pomnożył przez 4, więc 4x4x. Dodał 6, więc 4x+64x + 6. Otrzymał 26, więc to się równa 26.

    4x+6=264x + 6 = 26
  4. 4

    Krok trzeci: rozwiązujemy. Najpierw pozbywamy się dodawania — odejmujemy 6 od obu stron.

    4x=26−6=204x = 26 - 6 = 20
  5. 5

    Teraz pozbywamy się mnożenia — dzielimy obie strony przez 4.

    x=20:4=5x = 20 : 4 = 5
  6. 6

    Kuba pomyślał piątkę. Sprawdzamy z treścią zadania, a nie tylko z równaniem.

    5⋅4=20,20+6=26  ✓5 \cdot 4 = 20, \quad 20 + 6 = 26 \; \checkmark
  7. 7

    Zwróć uwagę na kolejność rozwiązywania: cofaliśmy się dokładnie odwrotnie niż szła treść zadania. Kuba najpierw mnożył, potem dodawał — więc my najpierw odejmujemy, potem dzielimy.

    odwrotna kolejnosc\text{odwrotna kolejnosc}

Wszystkie 7 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Rozwiąż równanie i podaj wartość niewiadomej:

5x=355x = 35

Ściąga do zapamiętania

Co to jest równanie i jak je rozwiązać?

RÓWNANIE to dwa wyrażenia połączone znakiem równości — jak waga w równowadze. ROZWIĄZANIE to liczba, która po podstawieniu daje zdanie prawdziwe. CEL: zostawić niewiadomą samą po jednej stronie. WOLNO dodać, odjąć, pomnożyć lub podzielić — ale ZAWSZE PO OBU STRONACH (nie dziel przez zero). Działania odwrotne: dodawanie znosi odejmowanie, mnożenie znosi dzielenie. Najpierw pozbądź się dodawania, potem mnożenia. ZAWSZE SPRAWDZAJ, podstawiając do pierwotnego równania.

Dla rodzica

Jak wytłumaczyć dziecku równania?

Jak pokazać, czym jest równanie, zanim pojawią się wzory?

Wagą szalkową. Po lewej stronie zamknięte pudełko i dwa kilogramowe odważniki, po prawej pięć kilogramów — ile waży pudełko? Dziecko odpowie, zanim zdąży pomyśleć „równanie". Ta sama waga tłumaczy potem całą resztę: równanie jest prawdziwe dopóty, dopóki szalki są w równowadze. Nie trzeba prawdziwej wagi — wystarczy rysunek albo dwie dłonie. Litera x to po prostu nazwa tego, co jest w pudełku.

Dziecko wykonuje działanie tylko po jednej stronie. Co pomaga?

Mówienie na głos „po obu stronach" przy każdym kroku i zapisywanie działania pod oboma wyrażeniami, jedno pod drugim. Przy wadze to oczywiste: zdjęcie odważnika tylko z jednej szalki natychmiast ją przechyla. Pomaga też nazwać cel — chodzi o to, żeby niewiadoma została sama po jednej stronie, a nie o „przerzucanie liczb na drugą stronę ze zmianą znaku". To drugie jest skrótem, który działa, dopóki dziecko rozumie, skąd się wziął.

Jak sprawdzić odpowiedź, żeby nie czekać na ocenę?

Podstawić wynik do PIERWOTNEGO równania — tego z treści zadania, nie do wersji przepisanej w połowie rozwiązania. Jeśli obie strony dają tę samą liczbę, wynik jest na pewno dobry. To jedyny dział matematyki, w którym uczeń może w kilka sekund potwierdzić własną odpowiedź, więc warto zrobić z tego stały nawyk, a nie karę za pomyłkę.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Które z tych liczb jest rozwiązaniem równania x+6=14x + 6 = 14?

2

Rozwiąż równanie x−5=9x - 5 = 9.

3

Rozwiąż równanie x3=6\frac{x}{3} = 6.

4

Rozwiąż równanie 2x+3=112x + 3 = 11.

5

Uczeń rozwiązywał x+4=12x + 4 = 12 i zapisał x=12x = 12. Jak najszybciej wykryć jego błąd?

Następny temat
Rozwiązywanie prostych równań