Szkielet człowieka — budowa i funkcje
W tej lekcji1/11
Noworodek ma około 270 kości, a dorosły 206. Nic nie ginie — części szkieletu zrastają się w trakcie wzrostu, bo w czaszce i miednicy dziecka musiały być osobne, żeby w ogóle dało się urodzić i żeby mózg miał gdzie rosnąć.
Szkielet dzieli się na dwie części
| część | do czego służy |
|---|---|
| szkielet osiowy | osłania mózg, rdzeń kręgowy, serce i płuca |
| szkielet kończyn | wykonuje ruch i przenosi ciężar ciała |
Obręcze są łącznikami: doczepiają kończynę do osi ciała. Barkowa jest luźna, bo ręka ma sięgać we wszystkie strony. Miedniczna jest sztywna i zrośnięta z kręgosłupem, bo przez nią przechodzi cały ciężar tułowia na nogi.
Czaszka — 22 kości i jedno ruchome połączenie
Mózgoczaszka to osiem kości tworzących zamkniętą puszkę wokół mózgu. Trzewioczaszka to czternaście kości twarzy: oczodoły, jama nosowa, szczęka i żuchwa.
Kręgosłup — 33 kręgi i cztery krzywizny
Kręgi nie są jednakowe: im niżej, tym większe obciążenie, a dwa ostatnie odcinki zrastają się w pojedyncze kości.
Dlaczego kręgi odcinka lędźwiowego są największe i najmasywniejsze?
Klatka piersiowa: klatka, która musi się poruszać
Buduje ją 12 par żeber, kręgi piersiowe z tyłu i mostek z przodu. Siedem pierwszych par łączy się z mostkiem własną chrząstką, trzy kolejne przyczepiają się do chrząstki żebra wyżej, a dwie ostatnie kończą się swobodnie w mięśniach.
Pięć zadań szkieletu
- Ochrona. Czaszka osłania mózg, kręgosłup rdzeń kręgowy, klatka piersiowa serce i płuca, miednica narządy jamy brzusznej.
- Podpora. Bez sztywnego rusztowania ciało nie utrzymałoby kształtu ani postawy pionowej.
- Ruch. Kości działają jak dźwignie, a mięśnie je ciągną — sam mięsień niczego by nie przesunął.
- Magazyn wapnia i fosforu. W kościach mieści się około 99% wapnia organizmu, wydawanego do krwi na bieżące potrzeby.
- Krwiotworzenie. W czerwonym szpiku kostnym powstają krwinki czerwone, białe i płytki krwi.
Skąd bierze się różnica: 270 kości u noworodka, 206 u dorosłego
- 1
Czaszka noworodka jest z osobnych płytek. Między nimi zostają miękkie ciemiączka — dzięki nim głowa nieco się odkształca podczas porodu.
- 2
Mózg rośnie najszybciej w pierwszym roku życia. Gdyby czaszka była jedną kością, nie miałby miejsca. Płytki rozsuwają się i dorastają na brzegach.
- 3
Ciemiączka zarastają do około drugiego roku, a szwy między kośćmi czaszki twardnieją stopniowo przez kolejne lata.
- 4
Pięć kręgów krzyżowych zrasta się w jedną kość krzyżową, a trzy kości tworzące miednicę łączą się w kość miedniczną — dopiero w wieku kilkunastu lat.
- 5
Efekt. Ta sama masa szkieletu, mniej osobnych elementów: 206 kości. Liczba spada, bo rusztowanie przestało już potrzebować luzu na wzrost.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Gdzie w organizmie powstają krwinki?
Pułapka! „Zdrowy kręgosłup jest zupełnie prosty”
Źle: każde wygięcie kręgosłupa to wada postawy.
Ściąga do zapamiętania
Szkielet człowieka — podział, liczby i funkcje
LICZBY: 206 kości u dorosłego, około 270 u noworodka (część zrasta się w trakcie wzrostu). PODZIAŁ: SZKIELET OSIOWY (czaszka, kręgosłup, klatka piersiowa) i SZKIELET KOŃCZYN z OBRĘCZAMI — BARKOWA (łopatka i obojczyk, luźna, duża ruchomość ręki), MIEDNICZNA (zrośnięta z kością krzyżową, sztywna, przenosi ciężar na nogi). CZASZKA: 22 kości — MÓZGOCZASZKA (8, osłania mózg) i TRZEWIOCZASZKA (14, twarz); połączenia nieruchome przez SZWY, jedyna ruchoma kość to ŻUCHWA. Najmniejsza kość ciała: strzemiączko (ok. 3 mm). KRĘGOSŁUP: 33–34 kręgi — 7 szyjnych, 12 piersiowych, 5 lędźwiowych (najmasywniejsze, największe obciążenie), 5 zrośniętych krzyżowych, 4–5 guzicznych. CZTERY KRZYWIZNY oglądane Z BOKU są prawidłowe i działają jak sprężyna; skrzywienie oglądane OD TYŁU to skolioza. KLATKA PIERSIOWA: 12 par żeber + mostek + kręgi piersiowe; połączenia chrzęstne pozwalają jej zmieniać objętość przy oddychaniu. PIĘĆ FUNKCJI: ochrona narządów, podpora, ruch (kości jako dźwignie), MAGAZYN WAPNIA I FOSFORU (99% wapnia ciała), KRWIOTWORZENIE w czerwonym szpiku kostnym.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak zapamiętać liczby kręgów bez wkuwania tabelki?
Działa skojarzenie z porami posiłków: 7 rano, 12 w południe, 5 po południu — czyli 7 kręgów szyjnych, 12 piersiowych, 5 lędźwiowych. Do tego jedna reguła sensu: liczba 12 nie jest przypadkowa, bo par żeber też jest dwanaście i każda para siedzi na swoim kręgu piersiowym. Warto dodać ćwiczenie na sobie: dziecko pochyla głowę i wyczuwa palcem wystający guzek u podstawy szyi — to wyrostek siódmego kręgu szyjnego, czyli granica odcinków. Warto też policzyć razem żebra: dwanaście par u każdego człowieka, niezależnie od płci — to dobry moment na mit o brakującym żebrze u mężczyzn.
- Czy prawda, że u człowieka nie wszystkie kości da się policzyć tak samo?
Tak i warto o tym powiedzieć, bo dziecko może trafić na różne liczby w różnych źródłach. Liczba 206 dotyczy typowego dorosłego, ale kość guziczna bywa złożona z czterech albo pięciu zrośniętych kręgów, a część osób ma dodatkowe drobne kości, na przykład w stopie. To dobra okazja, żeby pokazać, że biologia opisuje typowy plan budowy, a nie sztywną normę bez wyjątków. Na sprawdzianie obowiązuje liczba 206, ale ważniejsze jest rozumienie, skąd bierze się różnica wobec noworodka — odpowiedź „bo kości się zrastają” znaczy, że sens został uchwycony.
- Dziecko pyta, czy można coś zrobić, żeby kości były mocniejsze. Co odpowiedzieć?
Że okres szkolny i nastoletni jest pod tym względem decydujący, bo szczytową masę kostną buduje się mniej więcej do dwudziestego piątego roku życia i potem już się jej nie nadrabia. Dwie rzeczy działają najmocniej: ruch z obciążeniem własnym ciężarem, czyli bieganie, skakanie, gra w piłkę, oraz wapń w diecie razem z witaminą D, bez której wapń nie zostanie wbudowany. Praktycznie: nabiał albo napoje roślinne wzbogacane wapniem, sardynki, jarmuż, sezam, plus suplementacja witaminy D w miesiącach jesienno-zimowych. Dawkowanie warto ustalić z lekarzem, a nie na własną rękę.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Które kości należą do szkieletu osiowego?
Która kość czaszki jest połączona z pozostałymi ruchomo?
Po co kręgosłupowi krzywizny widoczne przy patrzeniu z boku?
Dlaczego dorosły ma mniej kości niż noworodek?
Która funkcja NIE należy do szkieletu?