Jak wytłumaczyć gęstość zaludnienia, żeby nie była tylko dzieleniem dwóch liczb?

Najlepiej na własnym podwórku. Wystarczy sprawdzić w internecie liczbę mieszkańców i powierzchnię swojej gminy, podzielić jedno przez drugie i porównać wynik z 3,5 osoby na km² w Australii oraz 120 w Polsce. Wtedy widać, że to nie jest abstrakcja, tylko liczba, którą można policzyć dla każdego miejsca. Drugi krok jest ważniejszy: warto zapytać, ile osób mieszka na kilometr kwadratowy w centrum Warszawy, a ile w Bieszczadach. Dziecko samo dojdzie, że średnia krajowa nie opisuje ani jednego, ani drugiego — a to jest dokładnie ta umiejętność, o którą pytają na egzaminie przy zadaniach z Australią i Kanadą.

Jak rozmawiać z dzieckiem o Aborygenach, żeby nie wyszło ani lukrowanie, ani straszenie?

Trzymając się faktów i dat, bo one same wystarczą. Kultura trwa nieprzerwanie ponad pięćdziesiąt tysięcy lat; po 1788 roku liczba rdzennych mieszkańców spadła o ponad 80% z powodu chorób i odbierania ziemi; w latach 1910–1970 państwo zabierało dzieci rodzinom; w 1992 roku sąd uznał prawa do ziemi, a w 2008 premier przeprosił w imieniu państwa. Warto dodać, że Aborygeni nie są tematem z przeszłości: dziś to blisko milion obywateli, artystów, sportowców i polityków, a Uluru wróciło do swoich dawnych właścicieli w 1985 roku i od 2019 nie wolno się na nie wspinać, bo dla nich jest to miejsce święte. Sporne kwestie warto nazwać sporem, a nie rozstrzygać w domu.

Skąd wziąć materiały, które pokażą skalę Australii?

Trzy darmowe narzędzia załatwiają cały temat. Po pierwsze, strona nakładająca obrysy krajów na siebie — Polska położona na mapie Australii mieści się tam dwadzieścia pięć razy i to robi większe wrażenie niż każda liczba. Po drugie, widok satelitarny w mapie internetowej: wystarczy przesuwać się z Sydney na zachód i patrzeć, po ilu minutach znikają drogi. Po trzecie, mapa gęstości zaludnienia Australii, na której zaludniony jest wyłącznie wąski wieniec wzdłuż brzegu. Jeśli dziecko lubi filmy, warto poszukać nagrań ze School of the Air i z Royal Flying Doctor Service — dziesięć minut takiego materiału tłumaczy outback lepiej niż rozdział podręcznika.

Ludność i gospodarka Australii

około 10 minut

W tej lekcji1/11

Startuję z Sydney na zachód. Przez pierwsze pół godziny pode mną domy, autostrady i baseny — pięć milionów ludzi na raz. Potem góry, potem pola. A potem przez siedem godzin lotu prawie nic: jedna droga, jedna farma na godzinę, jedno lądowisko dla samolotu z lekarzem. W całej Australii mieszka o dziesięć milionów ludzi mniej niż w Polsce — tylko rozsypanych po kontynencie wielkości Europy. Sprawdźmy, gdzie oni właściwie są i z czego żyją.

Pusty kontynent z zatłoczonym brzegiem

Australia ma około 27 mln mieszkańców — o dziesięć milionów mniej niż Polska, choć jest od niej dwadzieścia pięć razy większa.

Miasta Australii wiszą na obrzeżu kontynentu, środek zostaje pusty

Policz gęstość zaludnienia i porównaj z Polską

1
1. Gęstość zaludnienia to liczba mieszkańców podzielona przez powierzchnię. Dla Australii: 27 mln ludzi na 7,7 mln km².
$27\,000\,000 : 7\,700\,000\text{ km}^2$
2
2. Dzielimy i zaokrąglamy. Na każdy kilometr kwadratowy wypadają niecałe cztery osoby — to jeden z najniższych wyników na świecie.
$\approx 3{,}5\text{ osoby na km}^2$
3
3. To samo liczymy dla Polski: 37,5 mln mieszkańców na 312 700 km².
$37\,500\,000 : 312\,700\text{ km}^2 \approx 120\text{ osób na km}^2$
4
4. Dzielimy jedną gęstość przez drugą i mamy odpowiedź w jednej liczbie: Polska jest zaludniona ponad trzydzieści razy gęściej.
$120 : 3{,}5 \approx 34$
5
5. Ta średnia kłamie jednak w obie strony. W aglomeracji Sydney wypada ponad 400 osób na km², a w hrabstwach outbacku mniej niż 0,1 — czyli jedna osoba na dziesięć kilometrów kwadratowych.
$\text{Sydney} > 400 \quad \text{outback} < 0{,}1$
Wskazówka
Zapamiętaj ten ruch: średnia gęstość mówi, ilu ludzi BYŁOBY na kilometrze, gdyby rozłożyć ich równo. W Australii nikt ich równo nie rozkłada — dlatego samą średnią zawsze warto rozbić na dwie skrajności.

Wszystkie kroki za Tobą!

Aborygeni — najstarsza nieprzerwana kultura świata

Ludzie dotarli tu co najmniej 50 tysięcy lat temu — to najstarsza nieprzerwana kultura świata; przed 1788 rokiem mówiono tu około 250 językami. W sto lat po przypłynięciu pierwszej floty liczba Aborygenów spadła o ponad 80%: choroby i odbieranie ziemi.

Aborygeni po 1788 roku — od pierwszej floty do przeprosin państwa

Kraj zbudowany przez imigrantów

Prawie co trzeci mieszkaniec Australii urodził się za granicą, a co drugi ma przynajmniej jednego rodzica urodzonego poza krajem. W żadnym innym dużym państwie odsetek nie jest tak wysoki.

Twoja kolej

Dlaczego prawie wszystkie duże miasta Australii leżą nad oceanem, a wnętrze kontynentu jest niemal puste?

Z czego żyje Australia

dział	konkret
górnictwo	ruda żelaza z Pilbary (pierwszy eksporter świata), węgiel, złoto, boksyty i lit do baterii — połowa wydobycia świata
hodowla	ok. 70 mln owiec, ponad dwie na mieszkańca; farma Anna Creek ma 24 tys. km² — tyle co województwo lubelskie
uprawy	pszenica na południu i zachodzie, winnice, trzcina cukrowa
usługi	turystyka i kształcenie studentów z Azji — eksport wart więcej niż złoto

Australia sprzedaje surowce, a kupuje gotowe wyroby. Największy odbiorca: Chiny (jedna trzecia eksportu), dalej Japonia i Korea Południowa. Z Sydney do Dżakarty jest 5,5 tys. km, do Londynu 17 tys. — dlatego Australia liczy się dziś jako kraj Azji i Pacyfiku.

Struktura eksportu towarów Australii

ruda żelaza 24%
węgiel 20%
gaz ziemny 14%
złoto 5%
pozostałe towary 37%

Cztery surowce dają prawie dwie trzecie wartości wywożonych towarów

Twoja kolej

W 1950 roku najwięcej australijskiej wełny i pszenicy płynęło do Wielkiej Brytanii. Dziś ponad jedna trzecia australijskiego eksportu trafia do Chin. Co się przez ten czas zmieniło?

Szkoła przez radio i Latający Lekarz

1
Wyobraź sobie, że najbliższa szkoła jest 400 km stąd, a najbliższy szpital jeszcze dalej. Tak wygląda życie na farmie w outbacku — i Australijczycy musieli wymyślić, jak sobie z tym poradzić.
2
1928. Latający Lekarz. Pastor John Flynn uruchamia w Cloncurry pogotowie, w którym zamiast karetki jest samolot. Dziś Royal Flying Doctor Service ma około 80 maszyn, obsługuje ponad 7 mln km² i odnotowuje ponad 300 tysięcy kontaktów z pacjentami rocznie.
3
1951. Szkoła przez radio. W Alice Springs rusza School of the Air: nauczyciel prowadzi lekcję przez radiostację, a uczniowie odpowiadają ze swoich farm, czasem z odległości tysiąca kilometrów.
4
Dziś radio zastąpił internet satelitarny, ale zasada jest ta sama: lekcja odbywa się na żywo, w klasie jest kilkanaścioro dzieci, a raz w roku wszyscy zjeżdżają się do jednego miasteczka, żeby wreszcie zobaczyć się na własne oczy.
5
Ta sama logika rządzi kopalniami. Górnik mieszka w Perth, leci do Pilbary na dwa tygodnie pracy i wraca na tydzień do domu. Nazywa się to fly-in fly-out i pracuje tak kilkadziesiąt tysięcy Australijczyków.
Wskazówka
W Polsce odległość pokonuje się drogą. W Australii — samolotem i łączem. Ten kraj wynalazł lekcje zdalne siedemdziesiąt lat przed pandemią, bo nie miał innego wyjścia.

Wszystkie kroki za Tobą!

Pułapka! „Australia leży na końcu świata, więc musi być biedna”

Źle: kontynent daleko od wszystkiego, z pustynią w środku i garstką ludzi, nie ma jak być zamożny.

Ściąga do zapamiętania

Ludność i gospodarka Australii — co trzeba wiedzieć?

LUDNOŚĆ: ok. 27 mln osób na 7,7 mln km², czyli około 3,5 osoby na km² — jedna z najniższych gęstości świata; w Polsce jest to ok. 120 osób na km², czyli ponad trzydzieści razy gęściej. ROZMIESZCZENIE: ponad 85% mieszka w miastach, a te leżą nad oceanem — Sydney i Melbourne po ok. 5 mln, Brisbane 2,7 mln, Perth 2,3 mln, Adelaide 1,4 mln; w tej piątce dwie trzecie kraju. Stolicą jest zbudowana od zera Canberra (ok. 470 tys.) w głębi lądu. Wnętrze jest puste, bo brakuje w nim wody. ABORYGENI: najstarsza nieprzerwana kultura świata, ponad 50 tys. lat; przed 1788 r. ok. 250 języków; po przybyciu pierwszej floty liczba rdzennych mieszkańców spadła w sto lat o ponad 80% (choroby, odbieranie ziemi); 1910–1970 skradzione pokolenia, 1967 wliczenie do spisu ludności, 1992 wyrok Mabo i prawa do ziemi, 2008 oficjalne przeprosiny państwa. Dziś ok. 3,8% ludności (blisko milion osób) i średnia długość życia krótsza o osiem lat. IMIGRACJA: prawie co trzeci mieszkaniec urodzony za granicą, politykę ograniczającą przyjazdy spoza Europy zniesiono w 1973 r.; dziś najwięcej przyjezdnych z Indii, Chin i Wielkiej Brytanii. GOSPODARKA: górnictwo (ruda żelaza z Pilbary — pierwszy eksporter świata, węgiel, złoto, boksyty, lit — ok. połowy światowego wydobycia), hodowla (ok. 70 mln owiec, ogromne farmy bydła), pszenica i wino, turystyka oraz kształcenie studentów z Azji. Eksport głównie do Chin (ok. 1/3), Japonii i Korei Południowej — decyduje położenie w Azji i Pacyfiku. OUTBACK NA CO DZIEŃ: School of the Air od 1951 r. (lekcje przez radio, dziś przez internet), Latający Lekarz od 1928 r., praca fly-in fly-out w kopalniach. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: izolacja nie oznacza biedy — Australia jest jednym z najzamożniejszych krajów świata i mocno powiązanym handlowo z Azją.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak wytłumaczyć gęstość zaludnienia, żeby nie była tylko dzieleniem dwóch liczb?: Najlepiej na własnym podwórku. Wystarczy sprawdzić w internecie liczbę mieszkańców i powierzchnię swojej gminy, podzielić jedno przez drugie i porównać wynik z 3,5 osoby na km² w Australii oraz 120 w Polsce. Wtedy widać, że to nie jest abstrakcja, tylko liczba, którą można policzyć dla każdego miejsca. Drugi krok jest ważniejszy: warto zapytać, ile osób mieszka na kilometr kwadratowy w centrum Warszawy, a ile w Bieszczadach. Dziecko samo dojdzie, że średnia krajowa nie opisuje ani jednego, ani drugiego — a to jest dokładnie ta umiejętność, o którą pytają na egzaminie przy zadaniach z Australią i Kanadą.
Jak rozmawiać z dzieckiem o Aborygenach, żeby nie wyszło ani lukrowanie, ani straszenie?: Trzymając się faktów i dat, bo one same wystarczą. Kultura trwa nieprzerwanie ponad pięćdziesiąt tysięcy lat; po 1788 roku liczba rdzennych mieszkańców spadła o ponad 80% z powodu chorób i odbierania ziemi; w latach 1910–1970 państwo zabierało dzieci rodzinom; w 1992 roku sąd uznał prawa do ziemi, a w 2008 premier przeprosił w imieniu państwa. Warto dodać, że Aborygeni nie są tematem z przeszłości: dziś to blisko milion obywateli, artystów, sportowców i polityków, a Uluru wróciło do swoich dawnych właścicieli w 1985 roku i od 2019 nie wolno się na nie wspinać, bo dla nich jest to miejsce święte. Sporne kwestie warto nazwać sporem, a nie rozstrzygać w domu.
Skąd wziąć materiały, które pokażą skalę Australii?: Trzy darmowe narzędzia załatwiają cały temat. Po pierwsze, strona nakładająca obrysy krajów na siebie — Polska położona na mapie Australii mieści się tam dwadzieścia pięć razy i to robi większe wrażenie niż każda liczba. Po drugie, widok satelitarny w mapie internetowej: wystarczy przesuwać się z Sydney na zachód i patrzeć, po ilu minutach znikają drogi. Po trzecie, mapa gęstości zaludnienia Australii, na której zaludniony jest wyłącznie wąski wieniec wzdłuż brzegu. Jeśli dziecko lubi filmy, warto poszukać nagrań ze School of the Air i z Royal Flying Doctor Service — dziesięć minut takiego materiału tłumaczy outback lepiej niż rozdział podręcznika.

Sprawdź się!

Australia ma około 27 mln mieszkańców i 7,7 mln km² powierzchni. Ile mniej więcej wynosi jej średnia gęstość zaludnienia?

Które zdanie o rozmieszczeniu ludności Australii jest prawdziwe?

Co oznacza określenie „skradzione pokolenia” w historii Australii?

Dlaczego głównym odbiorcą australijskiego eksportu są dziś Chiny, a nie Wielka Brytania jak siedemdziesiąt lat temu?

Kolega mówi: „Australia jest odizolowana od świata, więc musi być gospodarczo słaba”. Co jest w tym rozumowaniu nie tak?

Następny temat

Środowisko przyrodnicze Arktyki i Antarktyki