Bakterie — budowa i znaczenie
W tej lekcji1/9
W Twoich jelitach mieszka około czterdziestu bilionów bakterii — mniej więcej tyle, ile masz własnych komórek. Bez nich nie strawisz części pokarmu i gorzej działa Twoja odporność. Bakterie to nie „zarazki”. To współlokatorzy, z których kilka procent bywa groźnych.
Budowa bakterii
Bakteria to jedna komórka bez jądra komórkowego. Jej materiał genetyczny (substancja jądrowa) leży swobodnie w cytoplazmie — nie jest zamknięty w jądrze.
Cztery kształty, po których się je rozpoznaje
| kształt | nazwa | przykład |
|---|---|---|
| kulka | ziarniak | paciorkowiec (angina), gronkowiec |
| pałeczka | pałeczka | pałeczka okrężnicy, salmonella |
| przecinek | przecinkowiec | przecinkowiec cholery |
| spirala | śrubowiec | krętek boreliozy |
Wiele z nich występuje w charakterystycznych skupiskach: paciorkowce w łańcuszkach, gronkowce w kiściach przypominających grono.
Dlaczego namnażają się tak szybko
Bakteria rozmnaża się przez podział komórki na dwie. W sprzyjających warunkach niektóre robią to co 20 minut — i za każdym razem jest ich dwa razy więcej niż przed chwilą.
- podział co 20 minut
Co odróżnia komórkę bakterii od komórki roślinnej i zwierzęcej?
Bakterie, które pracują na Twoją korzyść
- 1
W jelitach. Rozkładają resztki pokarmu, których sam nie strawisz, wytwarzają witaminy z grupy B i witaminę K, a zajmując miejsce, utrudniają życie bakteriom chorobotwórczym.
- 2
W kuchni. Jogurt, kefir, kiszona kapusta i ogórki powstają dzięki bakteriom kwasu mlekowego. To one zakwaszają produkt i przy okazji konserwują go tak, że nie psuje się tygodniami.
- 3
W glebie. Bakterie rozkładają martwe szczątki, uwalniając składniki, które znów pobiorą rośliny. Bez nich las utonąłby we własnych liściach.
- 4
W przemyśle. Insulinę dla chorych na cukrzycę wytwarzają dziś bakterie, którym wprowadzono ludzki gen. Kiedyś pozyskiwano ją z trzustek zwierząt.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Dlaczego jedzenie w lodówce psuje się wolniej?
Pułapka! „Wszystkie bakterie są groźne”
Źle: bakteria to zarazek, więc trzeba je wytępić wszystkie.
Ściąga do zapamiętania
Bakterie — budowa, rozmnażanie i znaczenie
BUDOWA: jedna komórka BEZ JĄDRA (materiał genetyczny, czyli SUBSTANCJA JĄDROWA, leży swobodnie w cytoplazmie); ma ścianę komórkową, błonę, cytoplazmę, czasem wić lub rzęski i śluzową otoczkę. KSZTAŁTY: ziarniaki (kulki — paciorkowiec, gronkowiec), pałeczki (pałeczka okrężnicy, salmonella), przecinkowce (przecinkowiec cholery), śrubowce (spirale — krętek boreliozy). ODŻYWIANIE: większość cudzożywna, ale SINICE są samożywne — prowadzą fotosyntezę bez chloroplastów. PRZETRWALNIKI: w złych warunkach niektóre bakterie tworzą formy odporne na suszę i wysoką temperaturę (laseczka tężca w glebie). ROZMNAŻANIE: podział komórki na dwie, w sprzyjających warunkach nawet co 20 minut — stąd po 10 godzinach z jednej bakterii może powstać miliard. CHŁÓD NIE ZABIJA bakterii, tylko spowalnia ich podziały; dlatego lodówka przedłuża świeżość, ale jej nie gwarantuje. ZNACZENIE POZYTYWNE: bakterie jelitowe (trawienie, witaminy z grupy B i K, ochrona przed chorobotwórczymi), kwasu mlekowego (jogurt, kefir, kiszonki), glebowe (rozkład szczątków), przemysłowe (produkcja insuliny). CHOROBOTWÓRCZE to niewielka część gatunków — angina, gruźlica, salmonelloza, borelioza, tężec. ANTYBIOTYKOOPORNOŚĆ: branie antybiotyku bez potrzeby niszczy pożyteczne bakterie i uczy pozostałe odporności.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak pokazać dziecku, że bakterie naprawdę pracują?
Najlepszym doświadczeniem jest domowy jogurt: łyżka gotowego jogurtu naturalnego wmieszana w szklankę ciepłego mleka i odstawiona na kilka godzin w cieple daje gęsty, kwaśny produkt. Nikt nic nie dodał — bakterie kwasu mlekowego zjadły cukier mleczny i wytworzyły kwas. Podobnie działa kiszenie ogórków albo kapusty. Warto przy okazji porównać dwa słoiki: jeden w cieple, drugi w lodówce, żeby dziecko zobaczyło, jak temperatura zmienia tempo pracy bakterii.
- Dziecko boi się bakterii i chce dezynfekować wszystko. Jak to wyważyć?
Warto powiedzieć wprost, ile ich jest i gdzie: czterdzieści bilionów w jelitach, miliony na skórze, i że to właśnie one bronią miejsca przed chorobotwórczymi. Mycie rąk mydłem przed jedzeniem i po toalecie oraz mycie warzyw załatwiają praktycznie całą profilaktykę w domu. Ciągła dezynfekcja wszystkiego nie zwiększa bezpieczeństwa, a bywa szkodliwa dla skóry. Dobre podsumowanie dla dziecka: bakterii nie tępimy, tylko nie wpuszczamy tam, gdzie nie powinny być.
- Skąd bierze się biegunka po antybiotyku?
Antybiotyk nie umie odróżnić bakterii chorobotwórczej od pożytecznej, więc przy okazji przetrzebia mikroflorę jelit — a to ona pomaga trawić i utrzymuje równowagę. Dlatego lekarze zalecają probiotyki w trakcie i po kuracji oraz odradzają antybiotyki przy infekcjach wirusowych, gdzie i tak nie zadziałają. To dobry moment, żeby wyjaśnić dziecku, dlaczego lek trzeba brać do końca zaleconego czasu: przerwana kuracja zostawia przy życiu te bakterie, które najlepiej sobie z lekiem radzą.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Która cecha wyróżnia komórkę bakteryjną?
W jaki sposób rozmnażają się bakterie?
Które zdanie o znaczeniu bakterii jest prawdziwe?
Zupa zostawiona na noc w kuchni zepsuła się, a taka sama w lodówce była dobra przez trzy dni. Dlaczego?
Dlaczego nie należy brać antybiotyku bez wskazań lekarza?