Ciśnienie hydrostatyczne
W tej lekcji1/17
Zanurzasz się na dno basenu i po chwili czujesz nieprzyjemny ucisk w uszach. Wypływasz metr wyżej — ucisk słabnie. Popatrz teraz na ścianę zapory wodnej: u góry jest cienka, a przy dnie gruba jak autobus. Woda naciska tam o wiele mocniej. Dlaczego? Bo ciśnienie w cieczy rośnie wraz z głębokością.
Ciśnienie hydrostatyczne — im głębiej, tym mocniej
Wiesz już, że ciśnienie to siła nacisku przypadająca na pole powierzchni: , a jednostką jest paskal (Pa).
Co oznacza każdy symbol we wzorze
We wzorze występują cztery wielkości, każda ze swoją jednostką:
Litera h znaczy głębokość, nic więcej
Najważniejsze: to głębokość, a nie objętość wody i nie wysokość całego naczynia. Liczy się tylko to, ile centymetrów albo metrów cieczy masz nad sobą.
Zapamiętaj wygodną liczbę: każdy 1 m wody to dodatkowe 10000 Pa, czyli 100 hPa = 10 kPa ciśnienia.
Liczymy ciśnienie na głębokości 2 m
- woda 1000 kg/m³
- 1
Nurek zanurzył się w basenie na głębokość 2 m. Gęstość wody to 1000 kg/m³, a g przyjmujemy równe 10 N/kg. Szukamy ciśnienia hydrostatycznego.
- 2
Zapisujemy wzór na ciśnienie hydrostatyczne.
- 3
Podstawiamy dane i mnożymy po kolei.
- 4
Zapisujemy wynik z jednostką i zamieniamy na wygodniejsze jednostki.
- 5
Skąd wiadomo, że wynik wychodzi w paskalach? Jednostki same układają się w paskale.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Nurek zanurzył się w jeziorze na głębokość 5 m. Gęstość wody wynosi 1000 kg/m³, a g = 10 N/kg. Ile wynosi ciśnienie hydrostatyczne w paskalach?
Paradoks hydrostatyczny — kształt naczynia nie ma znaczenia
Popatrz na wzór jeszcze raz:
Trzy różne naczynia, jedno ciśnienie
- 1
Bierzemy trzy naczynia napełnione wodą do tej samej wysokości 1 m: wąską szklankę, wiadro i dzbanek.
- 2
W wąskiej szklance mieści się pół litra wody.
- 3
W wiadrze jest 10 litrów, czyli dwadzieścia razy więcej.
- 4
W dzbanku są 2 litry.
- 5
W każdym z nich przy dnie jest dokładnie takie samo ciśnienie — 10000 Pa, czyli 100 hPa. Bo w każdym słup wody ma tę samą wysokość 1 m.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Dlaczego kształt naczynia nic nie zmienia
Dlaczego tak jest? Bo ciśnienie mówi o sile przypadającej na jednostkę powierzchni. W szerokim naczyniu wody jest więcej, więc naciska większą siłą — ale ta siła rozkłada się na proporcjonalnie większe dno. Iloraz, czyli ciśnienie, wychodzi identyczny.
Dlatego woda w połączonych naczyniach zawsze staje na tym samym poziomie, niezależnie od tego, jak grube są rurki.
Pułapka! Więcej wody to nie większe ciśnienie
Najczęstszy błąd na tej lekcji: przekonanie, że w szerszym naczyniu ciśnienie jest większe, bo wody jest w nim więcej.
NIE. Ilość wody nie występuje we wzorze. Liczy się tylko głębokość i gęstość cieczy.
Probówka i cysterna — ten sam wynik
- 1
Wąska probówka z wodą do wysokości 0,5 m.
- 2
Wielka cysterna z wodą do tej samej wysokości 0,5 m.
- 3
W cysternie wody jest tysiąc razy więcej, a ciśnienie przy dnie jest takie samo.
- 4
Zdanie „w większym zbiorniku ciśnienie jest większe” jest więc błędne. Prawidłowo: w głębszym zbiorniku ciśnienie jest większe.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Pułapka! Głębokość to nie wysokość naczynia
Drugi częsty błąd: mylenie głębokości z wysokością naczynia. Głębokość mierzymy od powierzchni cieczy w dół do punktu, o który pytamy — a nie od krawędzi naczynia.
Zbiornik napełniony tylko do połowy
- 1
Zbiornik ma 3 m wysokości, ale wody jest tylko do połowy, a pytamy o ciśnienie przy dnie.
- 2
Poprawnie: słup wody ma 1,5 m, więc taką głębokość podstawiamy.
- 3
Błędnie: podstawienie wysokości naczynia daje wynik dwa razy za duży. Powietrze nad wodą nie tworzy słupa cieczy.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Pułapka! Trzeci czynnik to metry, nie litry
Trzeci błąd: mnożenie przez objętość zamiast przez głębokość. We wzorze trzeci czynnik to zawsze metry, nigdy litry ani metry sześcienne.
Ta sama głębokość, dwie różne ciecze
- 1
Mamy dwa jednakowe zbiorniki. W pierwszym jest woda o gęstości 1000 kg/m³, w drugim olej o gęstości 800 kg/m³. W obu ciecz sięga tak samo wysoko, a my pytamy o ciśnienie na głębokości 3 m.
- 2
Liczymy ciśnienie w wodzie.
- 3
Liczymy ciśnienie w oleju na dokładnie tej samej głębokości.
- 4
Porównujemy wyniki. Głębokość identyczna, a ciśnienia różne — bo ciecze mają różne gęstości.
- 5
Sprawdźmy jeszcze, w jakim stosunku są te ciśnienia. Wychodzi dokładnie tyle, ile wynosi stosunek gęstości.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
W szerokim zbiorniku znajduje się ciecz o gęstości 1200 kg/m³. Czujnik przy pewnej głębokości pokazuje ciśnienie hydrostatyczne 48000 Pa. Przyjmij g = 10 N/kg. Na jakiej głębokości jest czujnik? Podaj wynik w metrach.
Ściąga do zapamiętania
Od czego zależy ciśnienie hydrostatyczne i jak je obliczyć?
Ciecz naciska własnym ciężarem, a ciśnienie hydrostatyczne rośnie z głębokością: p = ρ · g · h. Tu ρ to gęstość cieczy w kg/m³ (woda: 1000 kg/m³), g = 10 N/kg, a h to GŁĘBOKOŚĆ w metrach, mierzona od powierzchni cieczy w dół. Wynik wychodzi w paskalach: 1 m wody to 10000 Pa = 100 hPa = 10 kPa. Przekształcenia: h = p : (ρ · g) oraz ρ = p : (g · h). Paradoks hydrostatyczny: ciśnienie NIE zależy od kształtu naczynia, jego szerokości ani ilości cieczy — tylko od głębokości i gęstości. W probówce i w cysternie napełnionych do 0,5 m przy dnie jest tyle samo, czyli 5000 Pa. Na tej samej głębokości gęstsza ciecz daje większe ciśnienie: woda 30000 Pa, olej o gęstości 800 kg/m³ tylko 24000 Pa przy h = 3 m.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Od czego zależy ciśnienie hydrostatyczne w cieczy?
Wąska probówka i szeroka beczka są napełnione wodą do tej samej wysokości 1 m. Gdzie ciśnienie przy dnie jest większe?
Ile wynosi ciśnienie hydrostatyczne na głębokości 3 m w wodzie o gęstości 1000 kg/m³? Przyjmij g = 10 N/kg.
Do zbiornika dolano wody tak, że jej ilość podwoiła się, ale zbiornik jest szerszy u góry i poziom wody podniósł się tylko odrobinę. Co dzieje się z ciśnieniem przy dnie?
Na głębokości 2 m w wodzie o gęstości 1000 kg/m³ ciśnienie wynosi 20000 Pa. Ile wyniesie na tej samej głębokości w cieczy o gęstości 1500 kg/m³?