Jak pokazać dziecku, że internet nie wszędzie działa tak samo?

Najlepiej pomiarem, bo liczba kończy dyskusję. Wystarczy uruchomić dowolny test prędkości łącza — raz na domowym wi-fi, raz na danych komórkowych, a potem to samo u dziadków albo na wakacjach. Zwykle wychodzą wyniki różniące się kilkudziesięciokrotnie i dziecko od razu widzi, że „mam internet” to nie jest jedna wartość. Warto przy okazji powtórzyć pomiar wieczorem, około dwudziestej: łącze z masztu komórkowego dzieli się między wszystkich w zasięgu, więc w godzinach szczytu wyraźnie zwalnia. To jest ta sama obserwacja, którą robią operatorzy, planując, gdzie postawić kolejny nadajnik.

Od czego zacząć rozmowę o bezpieczeństwie w sieci, żeby nie było straszeniem?

Od jednej zasady zamiast długiej listy zakazów: nigdy nie wpisujemy hasła na stronie, na którą weszliśmy z linku. Zawsze wchodzimy przez adres wpisany ręcznie albo przez własną zakładkę. Ta jedna reguła zamyka drogę większości oszustw, z jakimi dwunastolatek naprawdę się zetknie — fałszywe SMS-y o dopłacie do paczki, wiadomości o wygranej, podrobione strony do logowania. Drugą wartą wprowadzenia rzeczą jest uzgodnione w rodzinie hasło kontrolne: gdyby ktoś dzwonił albo pisał, podając się za bliską osobę i prosząc o pieniądze, pytamy o to hasło.

Dziadkowie nie radzą sobie z e-receptą i Internetowym Kontem Pacjenta. Czy da się coś z tym zrobić?

Tak, i to jest dobre zadanie dla dziecka. E-recepta działa bez żadnej aplikacji: pacjent dostaje SMS-em albo na wydruku czterocyfrowy kod i podaje go w aptece razem z numerem PESEL. Wystarczy raz spokojnie przećwiczyć to na kartce. Internetowe Konto Pacjenta wymaga logowania profilem zaufanym lub przez bankowość, a założenie go można zrobić wspólnie w kwadrans; można też ustawić dostęp dla członka rodziny, żeby wnuk widział skierowania babci i przypomniał o wizycie. To dokładnie jest ta praca, która zmniejsza wykluczenie cyfrowe — nie kampania, tylko jedno popołudnie przy stole.

Łączność i usługi cyfrowe w Polsce

około 8 minut

W tej lekcji1/10

Twoja prababcia, żeby przekazać pilną wiadomość na drugi koniec Polski, szła na pocztę i płaciła za każde słowo telegramu — więc pisała „PRZYJADĘ WTOREK”, bez ani jednej litery za dużo. Ty wysyłasz to samo zdjęciem, za darmo, w pół sekundy, nie wstając z łóżka. Między tymi dwiema chwilami mieści się cała dzisiejsza lekcja.

Od poczty królewskiej do światłowodu

Łączność to sposób, w jaki wiadomość pokonuje odległość. Przez pięćset lat skracał się coraz szybciej — zobacz, jak zagęszczają się daty na osi: od poczty królewskiej Zygmunta Augusta do telegrafu minęło trzysta lat, od pierwszej sieci komórkowej do stałego internetu w domu — dziewięć.

Jeszcze w 1990 roku na zwykły telefon stacjonarny czekało się w kolejce kilka lat.

Pięć wieków skracania drogi wiadomości — daty zagęszczają się ku końcowi osi

Ile kart SIM przypada na stu mieszkańców?

1
Dane. Operatorzy podają liczbę aktywnych kart SIM, a GUS liczbę mieszkańców Polski.
$K = 57\,000\,000\text{ kart},\quad L = 37\,600\,000\text{ osób}$
2
Wzór. Dzielimy karty przez ludzi i mnożymy przez 100 — dokładnie tak, jak liczy się gęstość zaludnienia albo gęstość sieci kolejowej.
$w = \frac{K}{L} \cdot 100$
3
Rachunek. Podstawiamy liczby i doprowadzamy do wyniku.
$w = \frac{57\,000\,000}{37\,600\,000} \cdot 100 \approx 152 \ \text{kart}/100\text{ mieszk.}$
4
Kontrola sensu. Nikt nie nosi półtora telefonu. Karta SIM siedzi też w tablecie, w samochodzie z automatycznym wezwaniem pomocy, w terminalu płatniczym na straganie, w liczniku prądu i w alarmie. Wiele osób ma drugą kartę do pracy.
$152 > 100 \ \Rightarrow\ \text{karta} \neq \text{człowiek}$
5
Porównanie. W 1995 roku na stu mieszkańców przypadała mniej niż jedna karta. W trzydzieści lat wskaźnik urósł ponad stukrotnie — to najszybsza zmiana w całej historii polskiej łączności.
$1995: w < 1 \quad \longrightarrow \quad 2026: w \approx 152$
Wskazówka
Zasięg 4G obejmuje dziś praktycznie cały kraj. 5G jest na razie głównie w miastach i przy głównych drogach.

Wszystkie kroki za Tobą!

Internet w domu: 93 procent, ale nie wszędzie tak samo

Dostęp do internetu ma dziś około 93% polskich gospodarstw domowych — w dużych miastach nieco więcej niż na wsi.

93 %

95 %

91 %

Twoja kolej

W Polsce jest około 15 mln gospodarstw domowych, a 7% z nich nie ma w domu dostępu do internetu. Ilu gospodarstw to dotyczy?

Państwo i bank w telefonie

aplikacja	co dzięki niej załatwiasz
mObywatel	mDowód ma w Polsce moc dowodu osobistego; jest tam też mLegitymacja szkolna i prawo jazdy
e-recepta	lekarz wystawia ją zdalnie, w aptece podajesz czterocyfrowy kod i PESEL
Internetowe Konto Pacjenta	skierowania, wyniki badań, historia leczenia, zwolnienia
bankowość mobilna i BLIK	przelew i płatność bez karty, kodem z aplikacji

BLIK-iem płacimy ponad dwa miliardy razy w roku. Polska jest w europejskiej czołówce płatności bezgotówkowych: terminal stoi nawet na straganie z truskawkami, a płatność zbliżeniowa jest u nas normą, nie nowinką.

Ekran zamiast dojazdu — i kto za nim nie nadąża

Marzec 2020: szkoły zamykają się z dnia na dzień, lekcje przenoszą się na ekrany. Wtedy pierwszy raz na taką skalę było widać, że łącze i sprzęt to dziś warunek chodzenia do szkoły.

Pułapka! „Internet wszędzie jest tak samo szybki”

Źle: internet to internet — jak ktoś ma dostęp, to ma tak samo jak ja.

Twoja kolej

Dostajesz SMS-a: „Twoja paczka została wstrzymana. Dopłać 1,50 zł”, a pod spodem link. Nie zamawiałeś nic w tym tygodniu. Co robisz?

Ściąga do zapamiętania

Łączność i usługi cyfrowe w Polsce — co trzeba wiedzieć?

OŚ CZASU: poczta królewska 1558, telegraf w połowie XIX w., pierwsza centrala telefoniczna w Warszawie 1882, pierwsza sieć komórkowa 1992 (Centertel), stały internet w domu od Neostrady 2001, dziś światłowód i 5G. Jeszcze w 1990 r. na telefon stacjonarny czekało się latami. TELEFONIA KOMÓRKOWA: ok. 57 mln aktywnych kart SIM przy 37,6 mln mieszkańców, czyli ok. 152 karty na 100 osób — bo karta siedzi też w tablecie, samochodzie, terminalu płatniczym i liczniku. Zasięg 4G obejmuje praktycznie cały kraj, 5G głównie miasta i główne drogi. INTERNET W DOMU: ok. 93% gospodarstw (miasta ok. 95%, wieś ok. 91%); na wsi częściej łączem jest komórka, a nie kabel. BIAŁE PLAMY to adresy, do których operatorowi nie opłaca się doprowadzić łącza — dopłaca tam państwo z funduszy unijnych. USŁUGI CYFROWE: mObywatel (mDowód ma moc dowodu osobistego, mLegitymacja), e-recepta z czterocyfrowym kodem, Internetowe Konto Pacjenta, bankowość mobilna i BLIK — ponad dwa miliardy płatności rocznie, Polska w europejskiej czołówce obrotu bezgotówkowego. ZMIANA SPOŁECZNA: nauka zdalna od marca 2020 r., a po pandemii praca zdalna, która pozwala mieszkać dalej od biura i zmienia rozmieszczenie ludności. ZAGROŻENIA: wykluczenie cyfrowe seniorów (po 65. roku życia z internetu korzysta mniej więcej co druga osoba), dezinformacja, bezpieczeństwo danych — linki w SMS-ach i mailach to najczęstsza droga kradzieży pieniędzy. PUŁAPKA: internet nie jest wszędzie tak samo szybki — decyduje technologia łącza (światłowód, stary kabel telefoniczny, maszt komórkowy dzielony przez wszystkich w zasięgu), a liczba w umowie to prędkość maksymalna, nie gwarantowana.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak pokazać dziecku, że internet nie wszędzie działa tak samo?: Najlepiej pomiarem, bo liczba kończy dyskusję. Wystarczy uruchomić dowolny test prędkości łącza — raz na domowym wi-fi, raz na danych komórkowych, a potem to samo u dziadków albo na wakacjach. Zwykle wychodzą wyniki różniące się kilkudziesięciokrotnie i dziecko od razu widzi, że „mam internet” to nie jest jedna wartość. Warto przy okazji powtórzyć pomiar wieczorem, około dwudziestej: łącze z masztu komórkowego dzieli się między wszystkich w zasięgu, więc w godzinach szczytu wyraźnie zwalnia. To jest ta sama obserwacja, którą robią operatorzy, planując, gdzie postawić kolejny nadajnik.
Od czego zacząć rozmowę o bezpieczeństwie w sieci, żeby nie było straszeniem?: Od jednej zasady zamiast długiej listy zakazów: nigdy nie wpisujemy hasła na stronie, na którą weszliśmy z linku. Zawsze wchodzimy przez adres wpisany ręcznie albo przez własną zakładkę. Ta jedna reguła zamyka drogę większości oszustw, z jakimi dwunastolatek naprawdę się zetknie — fałszywe SMS-y o dopłacie do paczki, wiadomości o wygranej, podrobione strony do logowania. Drugą wartą wprowadzenia rzeczą jest uzgodnione w rodzinie hasło kontrolne: gdyby ktoś dzwonił albo pisał, podając się za bliską osobę i prosząc o pieniądze, pytamy o to hasło.
Dziadkowie nie radzą sobie z e-receptą i Internetowym Kontem Pacjenta. Czy da się coś z tym zrobić?: Tak, i to jest dobre zadanie dla dziecka. E-recepta działa bez żadnej aplikacji: pacjent dostaje SMS-em albo na wydruku czterocyfrowy kod i podaje go w aptece razem z numerem PESEL. Wystarczy raz spokojnie przećwiczyć to na kartce. Internetowe Konto Pacjenta wymaga logowania profilem zaufanym lub przez bankowość, a założenie go można zrobić wspólnie w kwadrans; można też ustawić dostęp dla członka rodziny, żeby wnuk widział skierowania babci i przypomniał o wizycie. To dokładnie jest ta praca, która zmniejsza wykluczenie cyfrowe — nie kampania, tylko jedno popołudnie przy stole.

Sprawdź się!

Dlaczego w Polsce jest więcej aktywnych kart SIM niż mieszkańców?

Kraj ma 6 mln mieszkańców i 9 mln aktywnych kart SIM. Ile kart przypada tam na stu mieszkańców?

Co w łączności nazywamy białą plamą?

Czym jest mDowód w aplikacji mObywatel?

Dwie rodziny mają umowę na „internet 300 Mb/s”. U jednej film w wysokiej jakości rusza natychmiast, u drugiej wieczorami się zacina. Co tłumaczy tę różnicę najlepiej?

Następny temat

Handel zagraniczny Polski — eksport i import