Zróżnicowanie narodowościowe i kulturowe ludności Europy

Najlepiej działa zabawa w jedno słowo w wielu językach. Wybierzcie coś zwyczajnego — mleko, woda, siostra, noc — i wpiszcie do tłumacza po kolei w czeskim, chorwackim, niemieckim, angielskim, włoskim i hiszpańskim. Dziecko samo zauważy, że słowa układają się w trzy kupki, i że nasza kupka to Czechy, Chorwacja, Słowacja. Potem dorzućcie fiński i węgierski — kompletnie nie pasują i właśnie ta niespodzianka najlepiej zapada w pamięć. Świetnie sprawdza się też czytanie etykiet na produktach z supermarketu: skład bywa wypisany w kilkunastu językach naraz.

Najkrócej: obywatelstwo nadaje urząd, narodowość deklaruje człowiek. Obywatelstwo jest w paszporcie, można je zmienić, można mieć dwa naraz. Narodowość to poczucie, że należy się do wspólnoty języka, historii i zwyczajów — i nikt nie może jej komuś przyznać ani odebrać decyzją. Dobry przykład z życia: polska rodzina, która od lat mieszka w Wielkiej Brytanii i ma brytyjskie paszporty, dalej mówi w domu po polsku i czuje się Polakami. W polskim spisie powszechnym można zresztą podać dwie narodowości naraz — i kilkaset tysięcy osób tak robi.

Tak, i to jest dobry punkt zaczepienia, bo temat przestaje być wtedy o dalekiej Szwajcarii. Prawo uznaje w Polsce dziewięć mniejszości narodowych — między innymi Niemców, Ukraińców, Białorusinów, Litwinów i Ormian — oraz cztery mniejszości etniczne, w tym Romów i Łemków. Osobne miejsce zajmuje kaszubski: jedyny język regionalny w Polsce, którego można się uczyć w szkole i zdawać z niego maturę. Na Opolszczyźnie część tablic z nazwami miejscowości jest dwujęzyczna, polsko-niemiecka, a na Kaszubach polsko-kaszubska — warto przy okazji podróży zwrócić na to dziecku uwagę.