Praca mechaniczna
W tej lekcji1/9
Trzymasz ciężką torbę z zakupami. Stoisz. Ręka boli, mięśnie płoną. A fizyk mówi spokojnie: wykonana praca jest równa zeru. Brzmi jak żart? Zaraz zobaczysz, że to ma sens.
Praca to nie zmęczenie
W fizyce praca ma bardzo dokładną definicję. To nie wysiłek i nie zmęczenie.
Siła musi coś przesunąć
Na rysunku siła działa w prawo i skrzynia jedzie w prawo. Kierunki się zgadzają, więc mnożymy: siła razy droga.
A jeśli ciało się nie przesuwa? Wtedy , a każda liczba pomnożona przez zero daje zero. Stąd ta torba w rękach: praca wynosi .
Liczymy pracę krok po kroku
- 1
Pchasz skrzynię po podłodze siłą 50 N. Skrzynia przejeżdża 4 m w tę samą stronę.
- 2
Sprawdzasz kierunki: siła i przesunięcie są zgodne, więc siła wykonuje pracę.
- 3
Podstawiasz wartości z jednostkami.
- 4
Wynik zapisujesz w dżulach.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Ciągniesz wózek siłą 20 N i przesuwasz go o 3 m w kierunku działania siły. Ile dżuli pracy wykonujesz?
Pułapka! Brak ruchu to zero pracy
To najczęstszy błąd na sprawdzianie: uczeń widzi dużą siłę i od razu liczy pracę.
Praca przy podnoszeniu w górę
- 1
Podnosisz plecak o masie 5 kg na wysokość 2 m. Musisz działać siłą równą jego ciężarowi. Przyjmujemy g = 10 N/kg.
- 2
Drogą jest wysokość podnoszenia — siła działa w górę i plecak jedzie w górę.
- 3
Mnożysz siłę przez drogę. Stąd wygodny skrót przy podnoszeniu: .
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Podnosisz skrzynkę o masie 8 kg na wysokość 1,5 m. Przyjmij g = 10 N/kg. Ile dżuli pracy wykonujesz?
Ściąga do zapamiętania
Kiedy wykonywana jest praca i jak ją obliczyć?
Praca = siła razy droga przebyta w kierunku działania siły: W = F · s. Jednostką jest dżul (J), przy czym 1 J = 1 N · 1 m. Bez przemieszczenia nie ma pracy — trzymanie ciężaru czy pchanie nieruchomej ściany to 0 J. Przy podnoszeniu na wysokość h liczymy W = m · g · h, gdzie g = 10 N/kg.
Dla rodzicaJak wytłumaczyć dziecku pracę mechaniczną?
- Dlaczego trzymanie ciężkiej torby to zero pracy, skoro ręka boli?
Bo w fizyce praca wymaga PRZEMIESZCZENIA w kierunku działania siły, a torba stoi w miejscu. Zmęczenie bierze się z pracy mięśni, które napinają się i rozluźniają setki razy na sekundę — ale sama torba nie przesuwa się ani o milimetr, więc W = F · 0 = 0. Warto powiedzieć wprost, że to jest inne znaczenie słowa „praca" niż w mowie potocznej; dziecko nie jest w błędzie co do zmęczenia, tylko fizyka mierzy co innego.
- Jak pokazać różnicę w domu?
Dwa ruchy z tą samą książką. Najpierw trzymamy ją nieruchomo w wyciągniętej ręce przez pół minuty — ręka boli, praca zero. Potem przesuwamy ją po stole na drugi koniec — prawie bez wysiłku, a praca została wykonana. Trzeci wariant: podnosimy ją z podłogi na półkę, i wtedy liczy się wysokość. Te trzy sytuacje obok siebie ustawiają pojęcie lepiej niż definicja.
- Kiedy używa się wzoru z wysokością?
Przy podnoszeniu. Żeby unieść ciało o masie m na wysokość h, trzeba działać siłą równą jego ciężarowi, więc W = m · g · h, gdzie g przyjmujemy jako 10 N/kg. Podniesienie 2-kilogramowej książki na półkę wysokości 1,5 m to 2 · 10 · 1,5 = 30 J. Warto zwrócić uwagę, że liczy się tylko wysokość, a nie droga — wejście po schodach i wjazd windą na to samo piętro to ta sama praca.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Stoisz nieruchomo i przez całą minutę trzymasz w rękach ciężką torbę. Jaką pracę mechaniczną wykonujesz?
Siłą 30 N przesuwasz pudełko o 5 m w kierunku działania siły. Wykonana praca wynosi:
Niesiesz walizkę na wysokości bioder i idziesz z nią 20 m po płaskim korytarzu. Jaką pracę wykonuje siła, którą ręka działa na walizkę?
Jednostką pracy mechanicznej jest:
Podnosisz książkę o masie 2 kg na wysokość 3 m. Przyjmij g = 10 N/kg. Wykonana praca to: