Praca mechaniczna

około 12 minut

W tej lekcji1/9

Trzymasz ciężką torbę z zakupami. Stoisz. Ręka boli, mięśnie płoną. A fizyk mówi spokojnie: wykonana praca jest równa zeru. Brzmi jak żart? Zaraz zobaczysz, że to ma sens.

Praca to nie zmęczenie

W fizyce praca ma bardzo dokładną definicję. To nie wysiłek i nie zmęczenie.

Siła musi coś przesunąć

Na rysunku siła działa w prawo i skrzynia jedzie w prawo. Kierunki się zgadzają, więc mnożymy: siła razy droga.

A jeśli ciało się nie przesuwa? Wtedy s=0 ms = 0\text{ m}, a każda liczba pomnożona przez zero daje zero. Stąd ta torba w rękach: praca wynosi 0 J0\text{ J}.

skrzyniaF = 50 N
Siła w kierunku ruchu wykonuje pracę

Liczymy pracę krok po kroku

  1. 1

    Pchasz skrzynię po podłodze siłą 50 N. Skrzynia przejeżdża 4 m w tę samą stronę.

    F=50 N,s=4 mF = 50\text{ N},\quad s = 4\text{ m}
  2. 2

    Sprawdzasz kierunki: siła i przesunięcie są zgodne, więc siła wykonuje pracę.

    W=F⋅sW = F \cdot s
  3. 3

    Podstawiasz wartości z jednostkami.

    W=50 N⋅4 mW = 50\text{ N} \cdot 4\text{ m}
  4. 4

    Wynik zapisujesz w dżulach.

    W=200 JW = 200\text{ J}

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Ciągniesz wózek siłą 20 N i przesuwasz go o 3 m w kierunku działania siły. Ile dżuli pracy wykonujesz?

Pułapka! Brak ruchu to zero pracy

To najczęstszy błąd na sprawdzianie: uczeń widzi dużą siłę i od razu liczy pracę.

Praca przy podnoszeniu w górę

  1. 1

    Podnosisz plecak o masie 5 kg na wysokość 2 m. Musisz działać siłą równą jego ciężarowi. Przyjmujemy g = 10 N/kg.

    F=m⋅g=5 kg⋅10Nkg=50 NF = m \cdot g = 5\text{ kg} \cdot 10\frac{\text{N}}{\text{kg}} = 50\text{ N}
  2. 2

    Drogą jest wysokość podnoszenia — siła działa w górę i plecak jedzie w górę.

    s=h=2 ms = h = 2\text{ m}
  3. 3

    Mnożysz siłę przez drogę. Stąd wygodny skrót przy podnoszeniu: W=m⋅g⋅hW = m \cdot g \cdot h.

    W=50 N⋅2 m=100 JW = 50\text{ N} \cdot 2\text{ m} = 100\text{ J}

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Podnosisz skrzynkę o masie 8 kg na wysokość 1,5 m. Przyjmij g = 10 N/kg. Ile dżuli pracy wykonujesz?

Ściąga do zapamiętania

Kiedy wykonywana jest praca i jak ją obliczyć?

Praca = siła razy droga przebyta w kierunku działania siły: W = F · s. Jednostką jest dżul (J), przy czym 1 J = 1 N · 1 m. Bez przemieszczenia nie ma pracy — trzymanie ciężaru czy pchanie nieruchomej ściany to 0 J. Przy podnoszeniu na wysokość h liczymy W = m · g · h, gdzie g = 10 N/kg.

Dla rodzica

Jak wytłumaczyć dziecku pracę mechaniczną?

Dlaczego trzymanie ciężkiej torby to zero pracy, skoro ręka boli?

Bo w fizyce praca wymaga PRZEMIESZCZENIA w kierunku działania siły, a torba stoi w miejscu. Zmęczenie bierze się z pracy mięśni, które napinają się i rozluźniają setki razy na sekundę — ale sama torba nie przesuwa się ani o milimetr, więc W = F · 0 = 0. Warto powiedzieć wprost, że to jest inne znaczenie słowa „praca" niż w mowie potocznej; dziecko nie jest w błędzie co do zmęczenia, tylko fizyka mierzy co innego.

Jak pokazać różnicę w domu?

Dwa ruchy z tą samą książką. Najpierw trzymamy ją nieruchomo w wyciągniętej ręce przez pół minuty — ręka boli, praca zero. Potem przesuwamy ją po stole na drugi koniec — prawie bez wysiłku, a praca została wykonana. Trzeci wariant: podnosimy ją z podłogi na półkę, i wtedy liczy się wysokość. Te trzy sytuacje obok siebie ustawiają pojęcie lepiej niż definicja.

Kiedy używa się wzoru z wysokością?

Przy podnoszeniu. Żeby unieść ciało o masie m na wysokość h, trzeba działać siłą równą jego ciężarowi, więc W = m · g · h, gdzie g przyjmujemy jako 10 N/kg. Podniesienie 2-kilogramowej książki na półkę wysokości 1,5 m to 2 · 10 · 1,5 = 30 J. Warto zwrócić uwagę, że liczy się tylko wysokość, a nie droga — wejście po schodach i wjazd windą na to samo piętro to ta sama praca.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Stoisz nieruchomo i przez całą minutę trzymasz w rękach ciężką torbę. Jaką pracę mechaniczną wykonujesz?

torbasiła rąkciężar torby
Siła rąk w górę, ciężar torby w dół
2

Siłą 30 N przesuwasz pudełko o 5 m w kierunku działania siły. Wykonana praca wynosi:

3

Niesiesz walizkę na wysokości bioder i idziesz z nią 20 m po płaskim korytarzu. Jaką pracę wykonuje siła, którą ręka działa na walizkę?

walizkasiła rękiciężar walizki
Siły działają pionowo, walizka przesuwa się poziomo
4

Jednostką pracy mechanicznej jest:

5

Podnosisz książkę o masie 2 kg na wysokość 3 m. Przyjmij g = 10 N/kg. Wykonana praca to:

Następny temat
Moc i jej jednostki