Moc i jej jednostki

około 12 minut

W tej lekcji1/12

Dwie osoby wnoszą taką samą skrzynię na to samo piętro. Jedna robi to w minutę, druga mozoli się pięć minut. Praca jest identyczna — co do jednego dżula. A jednak czujesz, że coś je różni, prawda? To coś ma w fizyce swoją nazwę: moc.

Moc, czyli praca w jednostce czasu

Wzór na pracę W=F⋅sW = F \cdot s nic nie mówi o czasie. Skrzynia wniesiona w minutę i w pięć minut to ta sama praca — powiedzmy 1200 J1200\text{ J}.

Uwaga na literę W — pracuje na dwóch etatach

Uwaga na literę W — pracuje tu na dwóch etatach. Pochylone WW we wzorze to praca, a proste W przy liczbie to skrót jednostki wat. Z kontekstu zawsze poznasz, o co chodzi: 1200 J1200\text{ J} to praca, 20 W20\text{ W} to moc.

Liczymy moc krok po kroku

  1. 1

    Wnosisz skrzynię o masie 40 kg na wysokość 3 m i zajmuje ci to 60 s. Przyjmujemy g = 10 N/kg.

    m=40 kg,h=3 m,t=60 sm = 40\text{ kg},\quad h = 3\text{ m},\quad t = 60\text{ s}
  2. 2

    Najpierw praca. Musisz działać siłą równą ciężarowi skrzyni, a drogą jest wysokość.

    F=m⋅g=40 kg⋅10Nkg=400 NF = m \cdot g = 40\text{ kg} \cdot 10\frac{\text{N}}{\text{kg}} = 400\text{ N}
  3. 3

    Mnożysz siłę przez drogę i masz pracę w dżulach.

    W=F⋅s=400 N⋅3 m=1200 JW = F \cdot s = 400\text{ N} \cdot 3\text{ m} = 1200\text{ J}
  4. 4

    Teraz dzielisz pracę przez czas — i wychodzi moc w watach.

    P=Wt=1200 J60 s=20 WP = \frac{W}{t} = \frac{1200\text{ J}}{60\text{ s}} = 20\text{ W}

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Silnik wykonuje pracę 900 J w ciągu 30 s. Ile watów wynosi jego moc?

Ile watów ma sprzęt wokół ciebie

Wat jest małą jednostką, więc przy większych urządzeniach używamy przedrostków:

Konie mechaniczne, czyli moc w motoryzacji

Czajnik ma moc 200 razy większą niż żarówka LED — dlatego w kilkanaście sekund robi to, na co żarówka potrzebowałaby godzin.

W motoryzacji spotkasz jeszcze konie mechaniczne: 1 KM1\text{ KM} to około 735 W735\text{ W}. Samochód o mocy 100 kW100\text{ kW} ma więc mniej więcej 136 KM136\text{ KM}.

Pułapka! Wat to nie dżul

To najczęstszy błąd w tym dziale: mylenie mocy z pracą i energią.

Kilowat to nie kilowatogodzina

Drugi częsty błąd pojawia się przy rachunku za prąd: mylenie kilowata z kilowatogodziną.

Ze wzoru na moc liczymy pracę

  1. 1

    Wzór P = W : t można odwrócić. Skoro moc to praca podzielona przez czas, to praca jest iloczynem mocy i czasu.

    P=Wt⇒W=P⋅tP = \frac{W}{t} \quad \Rightarrow \quad W = P \cdot t
  2. 2

    Czajnik o mocy 2000 W grzeje wodę przez 60 s. Zapisujesz dane w podstawowych jednostkach.

    P=2000 W,t=60 sP = 2000\text{ W},\quad t = 60\text{ s}
  3. 3

    Mnożysz moc przez czas.

    W=2000 W⋅60 s=120000 JW = 2000\text{ W} \cdot 60\text{ s} = 120000\text{ J}
  4. 4

    Duże liczby wygodnie zapisać z przedrostkiem kilo.

    W=120000 J=120 kJW = 120000\text{ J} = 120\text{ kJ}

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Wiertarka o mocy 500 W pracuje przez 2 minuty. Ile dżuli pracy wykona? Uwaga na jednostkę czasu.

Ściąga do zapamiętania

Czym jest moc i jak ją obliczyć?

Moc to praca wykonana w jednostce czasu: P = W : t. Jednostką jest wat (W), przy czym 1 W = 1 J/s, a 1 kW = 1000 W. Ta sama praca wykonana szybciej oznacza większą moc. Wzór można odwrócić: W = P · t, ale czas trzeba wtedy podać w sekundach. Nie myl mocy z energią: waty (W) to moc, dżule (J) i kilowatogodziny (kWh) to praca i energia — na rachunku za prąd płacisz za kWh.

Dla rodzica

Jak wytłumaczyć dziecku, czym jest moc?

Czym moc różni się od pracy?

Praca mówi, ILE roboty zostało wykonane, a moc — JAK SZYBKO. Dwie osoby wnoszą tę samą skrzynię na to samo piętro: praca jest identyczna co do dżula, ale ta, która zrobiła to w minutę zamiast w pięć, miała pięć razy większą moc. Praca i energia mierzą się w dżulach, moc w watach. Warto uczulić na literę W — w fizyce oznacza i pracę (wielkość), i wat (jednostkę mocy), co na sprawdzianie bywa źródłem zamieszania.

Skąd wziąć przykłady mocy, których dziecko nie zapomni?

Z tabliczek znamionowych w domu. Warto obejść mieszkanie i spisać moce: lampka LED kilka watów, laptop kilkadziesiąt, czajnik dwa tysiące, piekarnik jeszcze więcej. Zestawienie tych liczb w jednej tabelce pokazuje rozpiętość lepiej niż jakikolwiek przykład z podręcznika, a przy okazji tłumaczy, czemu czajnik i piekarnik są tymi urządzeniami, o których mówi się przy rachunku za prąd.

Skąd się wzięły konie mechaniczne w samochodach?

To stara jednostka z czasów, gdy maszyny parowe porównywano do koni pociągowych. Jeden koń mechaniczny to około 735 watów, czyli 0,735 kW. Dlatego silnik o mocy 100 KM ma około 74 kW — obie liczby bywają podane w dowodzie rejestracyjnym obok siebie. To dobra okazja, żeby pokazać, że jednostki bywają umowne i historyczne, a przeliczenie między nimi to zwykłe mnożenie.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Dwie osoby wnoszą taką samą skrzynię na to samo piętro. Ania w 1 minutę, Bartek w 5 minut. Wykres pokazuje, jak przybywało im wykonanej pracy. Co można powiedzieć?

2

Urządzenie wykonuje pracę 500 J w ciągu 10 s. Jego moc wynosi:

3

Na rachunku za prąd rozliczasz się w kilowatogodzinach (kWh). Co opisuje ta jednostka?

4

Które zdanie jest zapisane poprawnie pod względem jednostek?

5

Wykres pokazuje moce czterech domowych urządzeń. Ile energii zużyje czajnik w ciągu 10 s?

Następny temat
Energia i jej rodzaje