Ryby — przystosowania do życia w wodzie

Tak, i zajmuje to minutę. Do wysokiej butelki z wodą wrzucamy torebkę foliową z odrobiną powietrza i spinaczem jako obciążnikiem: przy większym pęcherzyku wypływa, przy mniejszym opada. Jeszcze lepiej działa nurek Kartezjusza — do pełnej plastikowej butelki wkładamy odwróconą zakrętkę po długopisie z kroplą wody w środku i mocno ściskamy. Ściśnięcie zmniejsza pęcherzyk gazu, więc nurek tonie; puszczenie sprawia, że wypływa. To dokładnie ten sam mechanizm co u ryby, tylko sterowany palcami zamiast naczyniami krwionośnymi. Warto potem zapytać, co musi zrobić ryba, która chce zejść głębiej.

Na trzy rzeczy, wszystkie wynikające z tej lekcji. Po pierwsze temperatura: ciepła woda rozpuszcza mniej tlenu, więc latem, przy 28 stopniach, ryby oddychają szybciej i potrzebują napowietrzania. Po drugie powierzchnia: wymiana gazowa zachodzi na granicy wody i powietrza, dlatego wysoki wąski słój jest gorszy od szerokiej wanienki o tej samej objętości. Po trzecie karmienie: reszty pokarmu gniją i zużywają tlen, więc częstym powodem duszenia się ryb jest przekarmienie, a nie choroba. Ryba oddychająca przy samej powierzchni to sygnał alarmowy.

Najprościej przy akwarium: wystarczy delikatnie stuknąć w szybę albo powoli przesunąć dłoń wzdłuż niej z boku, nie zbliżając się od góry. Ryby reagują na ruch wody, zanim zdążą się odwrócić, i to widać. Warto też obejrzeć nagranie ławicy śledzi lub sardynek — kilka tysięcy ryb skręca praktycznie równocześnie, na co sam wzrok jest za wolny. Przy okazji dobrze powiedzieć dziecku, że my mamy podobne komórki czuciowe z włoskami w uchu wewnętrznym; u ryby wyszły na powierzchnię ciała i czytają wodę. Dobrze też zaznaczyć, że linia boczna nie zastępuje wzroku: ryba nie widzi nią kształtów ani barw, tylko wyczuwa, że coś się poruszyło i z której strony nadeszła fala.