Wartość bezwzględna liczby

około 12 minut

W tej lekcji1/14

Cześć! Wartość bezwzględną znasz już jako odległość od zera. W klasie siódmej idziemy dalej: będziemy jej używać w wyrażeniach z ułamkami, rozwiązywać równania z kreskami i porównywać wyniki. Zasada pozostaje ta sama, ale zastosowań przybywa — a przy okazji zobaczysz, dlaczego to pojęcie jest tak przydatne.

Definicja i jej dwa oblicza

Wartość bezwzględna liczby to jej odległość od zera na osi liczbowej. Zapisujemy ją dwiema pionowymi kreskami i zawsze jest nieujemna.

Trzy własności warte zapamiętania

1. ∣a∣≥0\lvert a \rvert \ge 0 dla każdej liczby — wartość bezwzględna nigdy nie jest ujemna.
2. ∣a∣=∣−a∣\lvert a \rvert = \lvert -a \rvert — liczby przeciwne mają tę samą wartość bezwzględną.
3. ∣a∣=0\lvert a \rvert = 0 tylko wtedy, gdy a=0a = 0.

Druga własność bywa zaskakująca, ale wynika wprost z definicji: liczby 55 i −5-5 leżą w tej samej odległości od zera, więc obie mają wartość bezwzględną 55.

Uwaga na zapis: samo −∣−3∣-\lvert -3 \rvert wynosi −3-3. Minus stoi tu na zewnątrz kresek, więc działa dopiero po zdjęciu znaku w środku.

Równania z wartością bezwzględną

To nowość w klasie siódmej. Rozważmy równanie:

Trudniejszy przypadek: kreski obejmują całe wyrażenie

∣x−2∣=3\lvert x - 2 \rvert = 3

Rozwiązujemy równanie z kreskami

  1. 1

    Zadanie: rozwiąż równanie z wartością bezwzględną obejmującą wyrażenie.

    ∣x+1∣=4\lvert x + 1 \rvert = 4
  2. 2

    Krok pierwszy: sprawdzamy, czy równanie w ogóle ma rozwiązania. Po prawej stronie stoi liczba dodatnia, więc tak — i będą dwa.

    4>0→dwa rozwiazania4 > 0 \to \text{dwa rozwiazania}
  3. 3

    Krok drugi: to, co w kreskach, musi leżeć w odległości 4 od zera. Są dwie takie liczby: cztery i minus cztery.

    x+1=4albox+1=−4x + 1 = 4 \quad \text{albo} \quad x + 1 = -4
  4. 4

    Krok trzeci: rozwiązujemy pierwszy przypadek. Zwykłe równanie.

    x=4−1=3x = 4 - 1 = 3
  5. 5

    Krok czwarty: drugi przypadek.

    x=−4−1=−5x = -4 - 1 = -5
  6. 6

    Mamy dwa rozwiązania. Teraz obowiązkowe sprawdzenie — podstawiamy oba do pierwotnego równania.

    x=3orazx=−5x = 3 \quad \text{oraz} \quad x = -5
  7. 7

    Pierwsze: podstawiamy trójkę.

    ∣3+1∣=∣4∣=4  ✓\lvert 3 + 1 \rvert = \lvert 4 \rvert = 4 \; \checkmark
  8. 8

    Drugie: podstawiamy minus piątkę. Uwaga na znaki w środku kresek.

    ∣−5+1∣=∣−4∣=4  ✓\lvert -5 + 1 \rvert = \lvert -4 \rvert = 4 \; \checkmark

Wszystkie 8 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Ile rozwiązań ma równanie ∣x∣=12\lvert x \rvert = 12?

∣x∣=12\lvert x \rvert = 12

Pułapka! Jedno rozwiązanie zamiast dwóch

Najczęstszy błąd w równaniach z wartością bezwzględną: podanie tylko dodatniego rozwiązania.

Pułapka! Szukanie rozwiązań, których nie ma

Drugi błąd, przeciwny: szukanie rozwiązań tam, gdzie ich nie ma. Równanie ∣x∣=−4\lvert x \rvert = -4 nie ma żadnego rozwiązania. Odległość nie może być ujemna, więc żadna liczba tu nie pasuje. Odpowiedź brak rozwiązań jest poprawną odpowiedzią.

Pułapka! Kreski działają jak nawias

Trzeci błąd: zdejmowanie kresek przed policzeniem działania w środku.

Pułapka! Minus na zewnątrz kresek

Czwarty błąd: minus na zewnątrz kresek. Wyrażenie −∣5∣-\lvert 5 \rvert wynosi −5-5 i to jest poprawne. Kreski gwarantują nieujemność tylko tego, co jest w środku — minus stojący przed nimi działa dopiero potem.

Do czego to naprawdę służy

  1. 1

    Wartość bezwzględna nie jest szkolnym wymysłem. Zastosowanie pierwsze: ODLEGŁOŚĆ między dwiema liczbami na osi.

    d=∣a−b∣d = \lvert a - b \rvert
  2. 2

    Jaka jest odległość między −3-3 a 55? Odejmujemy i bierzemy wartość bezwzględną, dzięki czemu kolejność nie ma znaczenia.

    ∣−3−5∣=∣−8∣=8\lvert -3 - 5 \rvert = \lvert -8 \rvert = 8
  3. 3

    Sprawdźmy w drugą stronę — wynik musi być taki sam.

    ∣5−(−3)∣=∣8∣=8  ✓\lvert 5 - (-3) \rvert = \lvert 8 \rvert = 8 \; \checkmark
  4. 4

    Zastosowanie drugie: TOLERANCJA w produkcji. Śruba ma mieć 20 mm, dopuszczalne odchylenie to 0,1 mm. Warunek zapisuje się tak.

    ∣d−20∣≤0,1\lvert d - 20 \rvert \le 0{,}1
  5. 5

    Śruba o długości 20,05 mm przechodzi kontrolę, bo odchylenie wynosi 0,05 mm. Śruba 19,8 mm już nie — odchylenie to 0,2 mm.

    ∣19,8−20∣=0,2>0,1\lvert 19{,}8 - 20 \rvert = 0{,}2 > 0{,}1
  6. 6

    Zwróć uwagę, dlaczego potrzebna jest tu wartość bezwzględna: śruba może być za długa ALBO za krótka, a oba przypadki są tak samo złe. Kreski obejmują obie możliwości jednym zapisem.

    za dluga i za krotka naraz\text{za dluga i za krotka naraz}
  7. 7

    Zastosowanie trzecie: błąd pomiaru w fizyce. Nie interesuje nas, czy zmierzyliśmy za dużo czy za mało — tylko o ile się pomyliliśmy.

    blad=∣pomiar−wartosc prawdziwa∣\text{blad} = \lvert \text{pomiar} - \text{wartosc prawdziwa} \rvert

Wszystkie 7 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Jaka jest odległość między liczbami −6-6 a 99 na osi liczbowej?

∣−6−9∣\lvert -6 - 9 \rvert

Ściąga do zapamiętania

Co oznacza ∣x∣|x| i ile rozwiązań ma równanie ∣x∣=a|x| = a?

∣x∣|x| to odległość liczby od zera — zawsze nieujemna. Liczba dodatnia przechodzi bez zmian, ujemna zmienia znak, a liczby przeciwne mają tę samą wartość bezwzględną.
• Równanie ∣x∣=a|x| = a ma dwa rozwiązania (aa oraz −a-a), gdy a>0a > 0; jedno, gdy a=0a = 0; żadnego, gdy a<0a < 0.
• ∣x−2∣=3|x-2| = 3 rozbija się na dwa przypadki: x−2=3x-2 = 3 oraz x−2=−3x-2 = -3.
• Kreski działają jak nawias.
• Zastosowanie: odległość między liczbami to ∣a−b∣|a-b|, a poza tym tolerancja i błąd pomiaru.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Ile wynosi ∣−25∣\left\lvert -\frac{2}{5} \right\rvert?

2

Ile rozwiązań ma równanie ∣x∣=−5\lvert x \rvert = -5?

3

Ile wynosi ∣−4+9∣\lvert -4 + 9 \rvert?

4

Rozwiąż równanie ∣x−3∣=2\lvert x - 3 \rvert = 2.

5

Jaka jest odległość między liczbami −2-2 a 77 na osi liczbowej?

Następny temat
Zaokrąglanie i szacowanie wyników