Wartość liczbowa wyrażenia

około 12 minut

W tej lekcji1/14

Cześć! Wyrażenie 15n15n opisuje koszt nn biletów po 15 zł. Ale dopóki nie wiemy, ile biletów kupujemy, nie znamy kwoty. Gdy tylko podstawimy konkretną liczbę — na przykład n=4n = 4 — wyrażenie zamienia się w zwykły rachunek i daje odpowiedź: 60 zł. To właśnie nazywa się obliczaniem wartości liczbowej wyrażenia.

Podstaw liczbę i policz

Wartość liczbowa wyrażenia to wynik, który dostajemy po wstawieniu konkretnych liczb w miejsce liter.

Kropka mnożenia wraca przy podstawianiu

Zwróć uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze, przy podstawianiu wraca kropka mnożenia. Zapis 3x3x oznacza mnożenie, więc po wstawieniu liczby piszemy 3⋅43 \cdot 4, a nie 3434.

Dwie litery naraz

Gdy w wyrażeniu jest więcej liter, procedura się nie zmienia — podstawiamy po prostu wszystkie naraz.

Oblicz 2a+3b2a + 3b dla a=2a = 2 i b=3b = 3:

2⋅(2)+3⋅(3)=4+9=132 \cdot (2) + 3 \cdot (3) = 4 + 9 = 13

Liczbę ujemną podstawiaj w nawiasie

Liczby ujemne to miejsce, w którym najczęściej gubią się uczniowie. Dlatego właśnie warto podstawiać w nawiasie.

Wartość wyrażenia bywa ujemna

Podobnie jest przy odejmowaniu. Oblicz 5−2x5 - 2x dla x=4x = 4:

Liczymy wartość wyrażenia z nawiasem i potęgą

  1. 1

    Zadanie: oblicz wartość wyrażenia (x+1)2−2x(x + 1)^2 - 2x dla x=3x = 3.

    (x+1)2−2x,x=3(x + 1)^2 - 2x, \quad x = 3

    Jak myślisz, ile wyjdzie?

  2. 2

    Krok pierwszy: podstawiamy trójkę w każde miejsce, gdzie stoi iks. Każde podstawienie w nawiasie.

    ((3)+1)2−2⋅(3)((3) + 1)^2 - 2 \cdot (3)
  3. 3

    Krok drugi: teraz to zwykły rachunek. Kolejność działań — najpierw nawias.

    (3+1)2=42(3 + 1)^2 = 4^2
  4. 4

    Piętro drugie — potęga.

    42=164^2 = 16
  5. 5

    Przepisujemy wyrażenie z policzonym pierwszym składnikiem.

    16−2⋅316 - 2 \cdot 3
  6. 6

    Piętro trzecie — mnożenie.

    2⋅3=62 \cdot 3 = 6
  7. 7

    Piętro czwarte — odejmowanie. Wynik to dziesięć.

    16−6=1016 - 6 = 10

Wszystkie 7 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Oblicz wartość wyrażenia 4x−34x - 3 dla x=5x = 5.

4x−3,x=54x - 3, \quad x = 5

Pułapka! Sklejanie liczby z literą

Najczęstszy błąd przy podstawianiu polega na zapomnieniu, że 3x3x oznacza mnożenie.

Pułapka! Liczba ujemna bez nawiasu

Drugi błąd, groźniejszy: podstawianie liczby ujemnej bez nawiasu.

Oblicz x2x^2 dla x=−4x = -4. Bez nawiasu: −42=−16-4^2 = -16. Z nawiasem: (−4)2=16(-4)^2 = 16. Poprawna jest druga wersja, bo do potęgi idzie cała liczba wraz ze znakiem.

Pułapka! Jedno podstawienie zamiast wszystkich

Trzeci błąd: podstawianie tylko w jedno miejsce. W wyrażeniu x+2xx + 2x dla x=3x = 3 trzeba podstawić trójkę w oba miejsca: 3+2⋅3=93 + 2 \cdot 3 = 9. Ta sama litera zawsze oznacza tę samą liczbę.

Jeden wzór, wiele odpowiedzi

  1. 1

    Zadanie praktyczne: taksówka bierze 8 zł opłaty startowej i 3 zł za kilometr. Wyrażenie na koszt przejazdu długości kk kilometrów to 8+3k8 + 3k. Ile zapłacimy za 5, 10 i 20 kilometrów?

    8+3k8 + 3k
  2. 2

    Pięć kilometrów — podstawiamy piątkę.

    8+3⋅5=8+15=23 zl8 + 3 \cdot 5 = 8 + 15 = 23 \text{ zl}
  3. 3

    Dziesięć kilometrów.

    8+3⋅10=8+30=38 zl8 + 3 \cdot 10 = 8 + 30 = 38 \text{ zl}
  4. 4

    Dwadzieścia kilometrów.

    8+3⋅20=8+60=68 zl8 + 3 \cdot 20 = 8 + 60 = 68 \text{ zl}
  5. 5

    Zwróć uwagę na ciekawą własność: trasa wydłużyła się czterokrotnie (z 5 na 20 km), ale koszt nie wzrósł czterokrotnie. Z 23 zł na 68 zł, czyli niecałe trzy razy.

    23⋅4=92≠6823 \cdot 4 = 92 \ne 68
  6. 6

    Dlaczego? Bo opłata startowa 8 zł jest stała i płacimy ją raz, niezależnie od trasy. Rośnie tylko część zależna od kilometrów.

    8+3k8 + 3k
  7. 7

    To właśnie siła wyrażeń algebraicznych: jeden zapis opisuje wszystkie możliwe trasy naraz, a podstawienie daje odpowiedź na konkretne pytanie.

    jeden wzor, kazda trasa\text{jeden wzor, kazda trasa}

Wszystkie 7 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Oblicz wartość wyrażenia x2+1x^2 + 1 dla x=−4x = -4.

x2+1,x=−4x^2 + 1, \quad x = -4

Ściąga do zapamiętania

Jak obliczyć wartość liczbową wyrażenia?

Podstaw liczbę w miejsce litery — zawsze w nawiasie — i policz zgodnie z kolejnością działań.
• Zapis 3x3x oznacza mnożenie, więc po podstawieniu wraca kropka: dla x=4x = 4 wychodzi 1212, a nie 3434.
• Ta sama litera to w całym wyrażeniu ta sama liczba — podstawiaj ją w każde miejsce.
• Liczby ujemne koniecznie w nawiasie: dla x=−3x = -3 wyrażenie x2x^2 daje 99, a nie −9-9.
• Wartość wyrażenia może wyjść ujemna albo ułamkowa.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Ile wynosi wartość wyrażenia 5x5x dla x=3x = 3?

2

Ile wynosi wartość wyrażenia 2a+3b2a + 3b dla a=4a = 4 i b=2b = 2?

3

Ile wynosi wartość wyrażenia x2x^2 dla x=−6x = -6?

4

Ile wynosi wartość wyrażenia 10−3x10 - 3x dla x=5x = 5?

5

Koszt przejazdu taksówką to 8+3k8 + 3k zł, gdzie kk to liczba kilometrów. Ile zapłacimy za 12 km?

Następny temat
Upraszczanie wyrażeń algebraicznych