Brazylia — kraj wielkich kontrastów gospodarczych

1. 1

   XVI–XVII w.: bogaty był północny wschód. Na żyznych glebach wokół Salvadoru i Recife stanęły plantacje trzciny cukrowej, pracujące rękami niewolników z Afryki. Cukier był wtedy towarem luksusowym, a Salvador — stolicą kraju.

2. 2

   XVIII w.: złoto przesuwa środek ciężkości. W Minas Gerais odkryto największe wówczas złoża złota na świecie. Ludzie i pieniądze ruszyli na południe, a w 1763 r. przeniesiono tam stolicę: z Salvadoru do Rio de Janeiro.

3. 3

   XIX w.: kawa na terra roxa. Wokół São Paulo leży czerwona gleba powstała z wietrzenia bazaltu — idealna pod kawę. Wyrosły plantacje, do nich koleje, a przy porcie Santos największy terminal kawowy świata. Brazylia jest największym producentem kawy nieprzerwanie od 150 lat.

4. 4

   XX w.: pieniądze z kawy budują fabryki. Zyski zainwestowano w przemysł, a do pracy przyjechały miliony imigrantów z Włoch, Portugalii i Japonii. São Paulo z miasteczka stało się największym ośrodkiem przemysłowym półkuli południowej.

   $$1900:\ 240\ \text{tys.} \rightarrow 2025:\ 12{,}4\ \text{mln}$$
5. 5

   Tymczasem północny wschód dostał suszę. W głębi lądu leży sertão — obszar półsuchy, gdzie deszcz spada nieregularnie, a wielkie susze wracają co kilkanaście lat. Mieszkańcy ruszali za pracą na południe; w XX w. przeniosło się tak kilka milionów ludzi.

6. 6

   Policzmy dzisiejszy efekt. Podziel udział regionu w PKB przez jego udział w ludności. Południowy Wschód: 53 na 42. Północny Wschód: 14 na 27.

   $$\frac{53}{42} \approx 1{,}26 \qquad \frac{14}{27} \approx 0{,}52$$
7. 7

   Wniosek: na jednego mieszkańca przypada tam ponad dwa razy więcej niż tu. I to jest oś, wokół której kręci się cała ta lekcja: Brazylia nie jest jedna.

   $$\frac{1{,}26}{0{,}52} \approx 2{,}4$$

Wszystkie 7 kroków odsłonięte.

1. 1

   Pomysł czekał 70 lat. Już konstytucja z 1891 r. zapowiadała przeniesienie stolicy w głąb kraju. Powód był prosty: wszystkie duże miasta i cały przemysł leżały na wybrzeżu, a środek Brazylii pozostawał pusty.

2. 2

   1956: decyzja. Prezydent Juscelino Kubitschek obiecuje „pięćdziesiąt lat postępu w pięć”. Plan miasta projektuje Lúcio Costa — układ ulic przypomina z góry samolot — a budynki Oscar Niemeyer, w betonie i szkle.

3. 3

   Budowa na pustkowiu. Plac budowy leżał 1000 km od wybrzeża, bez drogi i bez linii kolejowej, więc najpierw trzeba było zbudować lotnisko i szosy. Miasto otwarto 21 kwietnia 1960 r., czyli po 41 miesiącach.

   $$41\ \text{mies.} \approx 3{,}4\ \text{roku}$$
4. 4

   Po co to było. Nowa stolica miała pociągnąć ludzi i inwestycje w głąb kraju oraz spiąć drogami Amazonię i Środkowy Zachód z resztą Brazylii. To się udało: dziś Środkowy Zachód jest zagłębiem soi, a okręg stołeczny liczy około 4,8 mln mieszkańców.

   $$0 \rightarrow 4{,}8\ \text{mln w 65 lat}$$
5. 5

   Czego plan nie przewidział. Robotnicy, którzy budowali Brasílię, nie mieli gdzie w niej zamieszkać — w planie były mieszkania dla urzędników. Założyli więc miasta satelickie wokół stolicy i to w nich mieszka dziś większość ludzi okręgu.

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.