Mapa i jej elementy. Rodzaje map
W tej lekcji1/10
Otwierasz w telefonie mapę, żeby sprawdzić drogę na basen. Widzisz szare paski ulic, zieloną plamę parku i niebieską wstążkę rzeki. Tylko że w twoim mieście żadna ulica nie jest szara, park nie jest plamą, a rzeka nie ma wstążki. Mapa nie pokazuje ci terenu — ona go zapisuje umówionym językiem. Dziś nauczysz się ten język czytać.
Trzy słowa, które opisują każdą mapę
Mapa to zmniejszony, spłaszczony i umowny obraz powierzchni Ziemi. Każde z tych trzech słów coś znaczy.
Mapa a zdjęcie satelitarne
W telefonie masz oba: zwykły widok i widok satelitarny. To nie są dwie wersje tego samego.
Pięć rzeczy, bez których mapa nie działa
| element | po co jest |
|---|---|
| tytuł | mówi, co i jaki teren pokazuje mapa |
| skala | ile razy teren zmniejszono — bez niej nie policzysz odległości |
| legenda | słowniczek znaków: co znaczy kółko, co brązowy kolor |
| kierunki | strzałka na północ, żeby wiedzieć, jak mapę ustawić |
| siatka | południki i równoleżniki, po których podaje się położenie |
Wyjmij z mapy legendę, a zostanie ci kolorowy obrazek do zgadywania.
- rzeki i jeziora
- kraje sąsiednie
Z okolicy na kartkę — jak powstaje mapa
- 1
Zacznij od zdjęcia twojej okolicy z drona: dachy, drzewa, samochody, cienie, śmietnik za blokiem. Wszystko naraz i wszystko tak samo ważne.
- 2
Wybór. Autor mapy turystycznej wykreśla to, czego turysta nie potrzebuje: auta, cienie, śmietniki. Zostają drogi, budynki, las, rzeka.
- 3
Uproszczenie. Kręta ścieżka przez park zamienia się w gładką linię, a dwieście drzew — w jedną zieloną plamę.
- 4
Znaki umowne. Kościół dostaje krzyżyk, parking literę P, szlak kolorowy pasek. Żaden z tych znaków nie wygląda jak rzecz, którą oznacza — i o to chodzi, bo z góry kościół i sklep to dwa podobne dachy.
- 5
Podpisy. Na końcu dochodzą nazwy, tytuł, skala i tabelka ze znakami. Dopiero teraz to jest mapa, a nie obrazek.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Dostajesz kartkę: są na niej drogi, rzeka, zielone plamy, tytuł, skala i strzałka północy. Są też kolorowe symbole, które nic ci nie mówią. Czego brakuje?
Rodzaje map — do każdego pytania inna
| mapa | co na niej rządzi | kiedy jej użyjesz |
|---|---|---|
| ogólnogeograficzna | wszystko po trochu: rzeki, miasta, góry | atlas w szkole |
| turystyczna | szlaki, schroniska, punkty widokowe | wyjazd w Tatry |
| samochodowa | drogi, numery tras, stacje paliw | podróż autem do babci |
| plan miasta | ulice z nazwami, przystanki, numery domów | szukasz kina w obcym mieście |
| tematyczna | jedna rzecz i nic poza tym | mapa pogody w telewizji |
Pułapka! „Mapa to widok terenu z góry”
Źle: mapa pokazuje, jak teren wygląda z lotu ptaka.
Klasa jedzie pociągiem do Zakopanego, a stamtąd idzie pieszo na Halę Gąsienicową. Której mapy potrzebujecie na ten ostatni, pieszy odcinek?
Ściąga do zapamiętania
Czym jest mapa, z czego się składa i jakie są jej rodzaje?
MAPA to zmniejszony, spłaszczony i UMOWNY obraz powierzchni Ziemi — znaki na niej są ustalone i nie wyglądają jak rzeczy, które oznaczają. ZDJĘCIE SATELITARNE pokazuje, jak teren wygląda; mapa pokazuje, co w nim jest. PLAN to mapa małego terenu, bardzo dokładna. PIĘĆ ELEMENTÓW: tytuł, skala, legenda, kierunki (strzałka na północ), siatka południków i równoleżników. RODZAJE: ogólnogeograficzna (atlas), turystyczna (szlaki), samochodowa (drogi), plan miasta (ulice i przystanki), tematyczne (pogoda w telewizji, opady, ludność) — każda pokazuje to, co ważne dla jednego zadania.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak pokazać różnicę między mapą a zdjęciem, mając tylko telefon?
W aplikacji z mapami wystarczy przełącznik widoku. Poproście dziecko, żeby na widoku satelitarnym znalazło swoją szkołę — i zwykle nie da rady, bo dach szkoły niczym się nie różni od dachu bloku. Potem przełączcie na zwykłą mapę: budynek ma nazwę i znak. To jedno kliknięcie tłumaczy całą lekcję: zdjęcie pokazuje wygląd, mapa pokazuje znaczenie.
- Po co uczyć się map papierowych, skoro wszystko jest w telefonie?
Mapa w telefonie to ta sama mapa, tylko z lupą — ma legendę, skalę i te same umowne znaki, jedynie zwinięte w ikonki. Dziecko, które rozumie, czym jest znak umowny, czyta ekran szybciej i nie daje się zaskoczyć, gdy zabraknie zasięgu. A na szkolnym sprawdzianie i tak leży papierowy atlas.
- Czy warto kupić atlas, czy wystarczy podręcznik?
Atlas szkolny do klasy 5 kosztuje kilkadziesiąt złotych i wystarcza na kilka lat, także na klasy starsze. Ma większe mapy niż podręcznik i pełne legendy, a to właśnie legendę uczeń najczęściej musi przeczytać na sprawdzianie. Wersja z mapami Polski i świata w pełni wystarczy — nic droższego nie jest potrzebne.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Czym mapa różni się od zdjęcia satelitarnego?
Który element mapy pozwala policzyć rzeczywistą odległość między dwoma miastami?
W prognozie pogody widać kontur Polski, chmurki i słoneczka — i nic więcej. Jaki to rodzaj mapy?
Jesteś w obcym mieście i szukasz kina trzy przystanki dalej. Co pomoże najbardziej?
Dlaczego mówimy, że mapa jest obrazem umownym?