Znaki kartograficzne i legenda mapy
W tej lekcji1/10
Otwierasz mapę w telefonie i w pół sekundy wiesz, gdzie zjesz pizzę — bo stoi tam widelec z nożem. Nikt cię tego nie uczył, a jednak rozumiesz. Mapa papierowa działa dokładnie tak samo: zamiast rysować kościół w Tarnowie z każdą cegłą, stawia mały krzyżyk. Dziś nauczysz się czytać te skróty — i sprawdzisz, że mapa naprawdę mówi zdaniami.
Trzy rodzaje znaków kartograficznych
Wszystko, co widzisz na mapie, należy do jednej z trzech grup. O przydziale decyduje kształt obiektu na mapie, a nie to, jak duży jest w terenie.
Legenda, czyli słownik tej konkretnej mapy
Legenda. Ramka w rogu mapy, w której każdy znak ma podpisane znaczenie. To jedyne miejsce, gdzie mapa tłumaczy własny język.
Kolory też są znakami
Na mapie ogólnogeograficznej kolor niesie informację o wysokości terenu. Ten zestaw barw nazywa się barwami hipsometrycznymi. Niebieski to woda: morze, jeziora, rzeki. Ląd zaczyna się od zieleni i im wyżej, tym barwa ciemniejsza — przez żółć aż po brąz.
Im ciemniejszy brąz, tym wyżej. Dlatego mapa Polski jest zielona u góry i brązowa na dole.
Ten sam obiekt, raz kropka, raz plama
Kraków na mapie Polski w atlasie to kółko z podpisem — znak punktowy. Ten sam Kraków na planie miasta zajmuje całą kartkę: widać ulice, park, Wisłę — znak powierzchniowy.
Nic się nie zmieniło w terenie. Zmieniła się skala mapy. Im większy fragment świata mapa pokazuje, tym więcej obiektów musi skurczyć do kropki.
Czytamy wycinek mapy Tatr — cztery znaki, jedno zdanie
- 1
Na brązowym tle stoi czarny trójkącik z liczbą 2499. Legenda: trójkąt to szczyt, liczba to jego wysokość. Masz przed sobą Rysy — znak punktowy.
- 2
Od trójkącika wije się w dół czerwona przerywana linia. Legenda: szlak turystyczny czerwony. To znak liniowy — pokazuje coś, co ma długość, a nie miejsce.
- 3
Linia kończy się przy czarnym domku podpisanym Schronisko nad Morskim Okiem. Znowu znak punktowy: domek stoi w jednym miejscu.
- 4
Tuż obok domku leży niebieska plama z podpisem Morskie Oko — znak powierzchniowy, a niebieski mówi: woda. Cztery znaki złożone razem dają zdanie: od schroniska nad Morskim Okiem czerwony szlak prowadzi na Rysy.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Na mapie Polski granica z Czechami biegnie grubą fioletową kreską z kropkami. Jakiego rodzaju to znak?
Na mapie hipsometrycznej Polski okolice Gdańska są ciemnozielone, a okolice Zakopanego brązowe. Co z tego wynika?
Pułapka! „Zielony na mapie zawsze znaczy las”
Źle: zielona plama = las, bo drzewa są zielone.
Ściąga do zapamiętania
Znaki kartograficzne i legenda — co trzeba wiedzieć?
TRZY RODZAJE ZNAKÓW: punktowe (szczyt, kościół, schronisko, zamek — obiekt w jednym miejscu), liniowe (droga, rzeka, granica, linia kolejowa — coś, co się ciągnie), powierzchniowe (las, jezioro, miasto, bagno — obszar z brzegiem). O rodzaju decyduje kształt na mapie, nie wielkość w terenie: ten sam Kraków jest kropką na mapie Polski i powierzchnią na planie miasta. LEGENDA: ramka z objaśnieniem każdego znaku, słownik TEJ mapy — bo nie ma jednego światowego zestawu symboli i ten sam domek raz znaczy schronisko, raz muzeum. KOLORY (barwy hipsometryczne): niebieski to woda, zielony niziny do 300 m, żółty i jasny brąz wyżyny 300–500 m, ciemny brąz góry, biel i fiolet najwyższe szczyty. UWAGA: zielony na mapie hipsometrycznej znaczy NISKO, a nie las.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Skąd wziąć mapę do ćwiczeń, jeśli w domu nie ma atlasu?
Wystarczy telefon. W mapach Google przełącznik „Teren” włącza rysunek wysokości, a portal geoportal.gov.pl (bezpłatny, rządowy) pokazuje polskie mapy topograficzne ze wszystkimi znakami i legendą. Najlepsze ćwiczenie jest jednak papierowe: mapa turystyczna okolicy kupiona za kilkanaście złotych albo tablica z planem szlaków przy wejściu do lasu. Poproście dziecko, żeby wskazało na niej po jednym znaku każdego rodzaju — punktowym, liniowym i powierzchniowym.
- Czy dziecko musi uczyć się znaków na pamięć?
Nie i to ważne, żeby tego nie robić. Znaki różnią się między mapami, więc pamięciowe wykucie jednego zestawu bywa mylące. Umiejętność, o którą chodzi, jest inna: odruch zajrzenia do legendy, zanim się cokolwiek odczyta. Jeśli dziecko przy każdym pytaniu o mapę najpierw wodzi palcem po ramce z objaśnieniami, temat jest opanowany — nawet gdy nie pamięta ani jednego symbolu z głowy.
- Dlaczego mapa Polski jest zielona akurat tam, gdzie prawie nie ma lasów?
Bo zielony na takiej mapie nie ma nic wspólnego z roślinnością — to kolor przypisany terenom nizinnym, leżącym poniżej 300 m nad poziomem morza. Północ Polski jest nizinna, więc jest zielona, choć to głównie pola. To najczęstsze nieporozumienie w całym temacie i warto je z dzieckiem wypowiedzieć na głos: „zielony znaczy nisko”. Las na mapie turystycznej rzeczywiście jest zielony, ale to inny rodzaj mapy i inna legenda.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Do jakiego rodzaju znaków należy jezioro Śniardwy narysowane na mapie jako niebieska plama?
Po co mapie legenda?
Na mapie hipsometrycznej okolice Kielc mają barwę żółtobrązową. Co to znaczy?
Które z tych obiektów zostaną na mapie Polski przedstawione znakiem liniowym?
Uczeń patrzy na hipsometryczną mapę Polski i mówi: „Na Żuławach musi być mnóstwo lasów, bo są jasnozielone”. Gdzie popełnił błąd?