Skala mapy i obliczanie odległości

około 15 minut
W tej lekcji1/10

Planujesz z klasą rajd. Na mapie od przystanku do schroniska jest 7 centymetrów. Pytanie brzmi: wracacie na obiad czy na kolację? Odpowiedź zależy od jednego mnożenia i dwóch dzieleń — i od tego, czy pamiętasz o jednostkach. Ja lecę w linii prostej, ale wy pójdziecie ścieżką.

Dwa pytania, dwie drogi

Wszystkie zadania ze skalą są jednym z dwóch typów.

Z mapy w teren: 7 cm na mapie 1 : 200 000

  1. 1

    Na mapie turystycznej w skali 1 : 200 000 mierzysz linijką odległość między przystankiem a schroniskiem. Wychodzi 7 centymetrów.

    7 cm7\text{ cm}
  2. 2

    Skala mówi, że teren jest 200 000 razy większy od mapy. Mnożymy więc zmierzone centymetry przez 200 000.

    7200000=1400000 cm7 \cdot 200\,000 = 1\,400\,000\text{ cm}
  3. 3

    Wynik jest w centymetrach — i tu ginie połowa klasy. Zamieniamy je na metry, dzieląc przez 100.

    1400000 cm:100=14000 m1\,400\,000\text{ cm} : 100 = 14\,000\text{ m}
  4. 4

    Metry na kilometry: dzielimy przez 1000.

    14000 m:1000=14 km14\,000\text{ m} : 1000 = 14\text{ km}
  5. 5

    Odpowiedź: 14 kilometrów. Sprawdź, czy to ma sens — tyle idzie się jakieś trzy godziny. Wynik 1 400 000 km byłby prawie cztery razy dalej niż z Ziemi na Księżyc.

    7 cm na mapie 1:20000014 km7\text{ cm na mapie } 1 : 200\,000 \to 14\text{ km}
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Na mapie w skali 1 : 50 000 dwa schroniska dzieli 6 cm. Ile to w terenie?

Drabinka jednostek — trzy liczby i po sprawie

Z centymetrów na metry dzielisz przez 100, z metrów na kilometry przez 1000. Z centymetrów od razu na kilometry — przez 100 000. W drugą stronę, z kilometrów na centymetry, mnożysz.

Skrót, który warto mieć w głowie: z centymetrów na kilometry skreślasz pięć zer. 1 400 000 cm → 14 km. W drugą stronę pięć zer dopisujesz.

Zadanie odwrotne: ile centymetrów narysować

  1. 1

    Rysujesz plan wycieczki na mapie w skali 1 : 25 000. Schronisko jest 5 km od przystanku. Ile centymetrów zajmie ten odcinek na mapie?

    1:25000,5 km1 : 25\,000, \quad 5\text{ km}
  2. 2

    Najpierw teren zamieniamy na centymetry, bo skala porównuje centymetry z centymetrami.

    5 km=5000 m=500000 cm5\text{ km} = 5000\text{ m} = 500\,000\text{ cm}
  3. 3

    Teraz dzielimy przez liczbę ze skali, bo mapa jest 25 000 razy mniejsza od terenu.

    500000:25000=20500\,000 : 25\,000 = 20
  4. 4

    Dwadzieścia centymetrów. To więcej niż szerokość zeszytu, więc na takiej mapie 5 km zajmuje naprawdę sporo miejsca.

    20 cm20\text{ cm}
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Droga kręta — nitka zamiast linijki

Linijka mierzy odległość w linii prostej. Tak lecę ja, ale tak nie idzie żaden turysta — szlak w górach zakręca kilkadziesiąt razy.

Pułapka! Wynik w centymetrach podpisany kilometrami

Źle: 7 cm na mapie 1 : 200 000 daje 1 400 000, więc w odpowiedzi ląduje „1 400 000 km”.

Twoja kolej

Ile centymetrów na mapie w skali 1 : 100 000 zajmie odcinek, który w terenie ma 4 km?

Ściąga do zapamiętania

Jak obliczyć odległość z mapy i jak zaznaczyć odległość na mapie?

Z MAPY W TEREN: zmierz odcinek linijką w centymetrach, POMNÓŻ przez liczbę ze skali, wynik wyjdzie w centymetrach — dopiero potem zamień na metry (: 100) i kilometry (: 1000). Przykład: 7 cm na mapie 1 : 200 000 to 1 400 000 cm, czyli 14 km. Z TERENU NA MAPĘ: zamień kilometry na centymetry (· 100 000), a potem PODZIEL przez liczbę ze skali. Przykład: 5 km przy 1 : 25 000 to 500 000 cm : 25 000 = 20 cm. DRABINKA: cm → km to skreślenie pięciu zer. DROGA KRĘTA: mierzy się nitką, paskiem papieru albo krzywomierzem, bo linijka mierzy tylko w linii prostej. NA KONIEC ZAWSZE sprawdź, czy wynik ma sens — Polska ma 650 km z północy na południe.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Dziecko liczy dobrze, ale ciągle myli jednostki. Co z tym zrobić?

Najskuteczniejszy nawyk to dopisywanie jednostki przy KAŻDEJ liczbie w rachunku, nie tylko przy wyniku. Wtedy widać czarno na białym, że po pomnożeniu przez skalę wyszły centymetry, a nie kilometry. Drugi nawyk to jedno zdanie na końcu: „czy tyle da się przejść w jeden dzień?”. To pytanie wyłapuje pomyłkę o sto czy tysiąc razy szybciej niż sprawdzanie rachunku od nowa.

Jak poćwiczyć to w domu bez zadań z podręcznika?

Wystarczy plan miasta albo mapa turystyczna z wakacji i zwykła linijka. Wybierzcie dwa miejsca, które dziecko zna, policzcie odległość ze skali, a potem sprawdźcie wynik w aplikacji z mapami. Zgodność co do kilometra bywa lepszą nagrodą niż ocena. Do drogi krętej użyjcie nitki z szuflady — dzieci zwykle nie wierzą, że różnica jest tak duża, dopóki same nie zmierzą.

Czy na sprawdzianie wolno używać kalkulatora?

To zależy od nauczyciela, ale w tych zadaniach kalkulator i tak nie rozwiązuje problemu. Wszystkie liczby są okrągłe, więc rachunek sprowadza się do dopisywania i skreślania zer. Trudność leży w decyzji, czy mnożyć, czy dzielić, i w zamianie jednostek — a tego kalkulator nie zrobi. Lepiej poświęcić czas na kilka zadań w obie strony niż na sprzęt.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Na mapie w skali 1 : 200 000 odcinek ma 7 cm. Ile to w terenie?

2

Odcinek ma w terenie 5 km. Ile centymetrów zajmie na mapie w skali 1 : 25 000?

3

Dlaczego długość górskiego szlaku mierzy się na mapie nitką, a nie samą linijką?

4

Uczeń policzył, że dwa miasta w Polsce dzieli 1 400 000 km. Co zrobił źle?

5

Ile kilometrów to 300 000 cm?

Następny temat
Znaki kartograficzne i legenda mapy