Kontynenty na Ziemi i ich rozmieszczenie
W tej lekcji1/9
Bociany omijają otwarte morze najszerszym łukiem, jaki się da — nad wodą nie ma ciepłych prądów powietrza, na których można szybować bez machania skrzydłami. Dlatego moja trasa do Afryki prowadzi przez wąską cieśninę koło Turcji, a nie prosto przez Morze Śródziemne. Żeby zrozumieć, czemu tak, trzeba najpierw wiedzieć, gdzie w ogóle są lądy.
Siedem wielkich lądów
Kontynent to wielki obszar lądu otoczony wodami. Jest ich siedem. Słupki na wykresie stoją od największego do najmniejszego — zwróć uwagę, że Azja jest prawie sześć razy większa od Australii.
Ziemia jest planetą wody, nie lądu
Wszystkie kontynenty razem to zaledwie 29% powierzchni Ziemi. Pozostałe 71% to woda. Gdybyś rzucił w naszą planetę piłką z zawiązanymi oczami, dwa razy częściej trafiłbyś w ocean niż w ląd.
Kontynent, wyspa, część świata — trzy różne rzeczy
Wyspa to też ląd otoczony wodą, tylko mniejszy. Granica jest umowna, ale wyraźna: Australia ma 7,7 mln km², a Grenlandia — największa wyspa świata — tylko 2,2 mln km², czyli ponad trzy razy mniej.
Dlaczego Australia to kontynent, a Grenlandia wyspa
- 1
Oba lądy są ze wszystkich stron otoczone wodą, więc sam ten warunek niczego nie rozstrzyga. Trzeba porównać, co je od siebie różni.
- 2
Wielkość. Australia: 7,7 mln km². Grenlandia: 2,2 mln km². Między najmniejszym kontynentem a największą wyspą jest przepaść ponad trzykrotna — i nic pośredniego pomiędzy nimi nie leży.
- 3
Podłoże. Australia stoi na własnej płycie skorupy ziemskiej, która przez miliony lat wędrowała osobno. Grenlandia jest fragmentem płyty północnoamerykańskiej — kawałkiem przy większym lądzie, nie samodzielnym lądem.
- 4
Życie. Australia dorobiła się zwierząt, których nigdzie indziej nie ma: kangura, koali, dziobaka. Na Grenlandii żyją te same gatunki co w północnej Kanadzie — bo to w gruncie rzeczy ta sama przyroda.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Które zestawienie ustawia kontynenty od największego do najmniejszego?
Pułapka! „Australia to kontynent, więc kontynent to państwo”
Źle: skoro Australia jest kontynentem i zarazem państwem, to każdy kontynent działa tak samo.
Kolega mówi: „Europa i Azja to dwa osobne kontynenty, bo oddziela je woda”. Gdzie tkwi błąd?
Ściąga do zapamiętania
Kontynenty — ile ich jest i jak są rozmieszczone?
SIEDEM KONTYNENTÓW od największego: Azja (44,6 mln km²), Afryka (30,3), Ameryka Północna (24,2), Ameryka Południowa (17,8), Antarktyda (14,2), Europa (10,2), Australia (7,7). PROPORCJE: lądy zajmują 29% powierzchni Ziemi, woda 71%; około dwie trzecie lądów leży na półkuli północnej, na południe od równika ląd jest rzadkością. KONTYNENT A WYSPA: wyspa jest mniejsza i leży na cudzej płycie — najmniejszy kontynent, Australia, jest ponad trzy razy większy od największej wyspy, Grenlandii. CZĘŚĆ ŚWIATA: podział historyczno-kulturowy, nie przyrodniczy — Europa i Azja tworzą jeden ląd Eurazję, a granicę na Uralu wyznaczyli ludzie. KONTYNENT A PAŃSTWO: to nie to samo — Afryka mieści 54 państwa, a Rosja i Egipt leżą na dwóch kontynentach naraz; Australia jest jedynym kontynentem będącym zarazem jednym państwem.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak zapamiętać kolejność siedmiu kontynentów?
Najlepiej nie wkuwać listy, tylko oprzeć ją na trzech kotwicach: pierwsza Azja, ostatnia Australia, a Antarktyda dokładnie w środku, na piątym miejscu. Wtedy zostają do zapamiętania cztery pozycje i wszystkie układają się parami: Afryka za Azją, obie Ameryki jedna za drugą, Europa tuż przed Australią. Pomaga też rysowanie z pamięci kwadratów o różnej wielkości i podpisywanie ich — wielkość zapamiętuje się okiem znacznie lepiej niż liczbami.
- Dziecko pyta, czy kontynentów nie jest sześć albo pięć. Kto ma rację?
Oba warianty są prawdziwe w innych krajach. W Polsce i w polskiej szkole obowiązuje podział na siedem kontynentów i to jest odpowiedź na sprawdzianie. We Francji czy w Hiszpanii uczy się o sześciu, bo Amerykę traktuje się jako jedną całość, a w Rosji o sześciu w inny sposób — z połączoną Eurazją. To dobra okazja, żeby powiedzieć wprost: część granic w geografii jest umową ludzi, a nie faktem przyrodniczym, i warto wiedzieć, która jest która.
- Czy warto ćwiczyć to na mapie, skoro w telefonie wszystko jest?
Warto, bo aplikacja pokazuje zawsze mały wycinek i dziecko nigdy nie zobaczy proporcji. Dobre ćwiczenie na piętnaście minut: otwórzcie mapę świata i poszukajcie miejsc na półkuli południowej, gdzie w promieniu tysiąca kilometrów nie ma żadnego lądu — na Pacyfiku takich obszarów jest mnóstwo, a na półkuli północnej niemal wcale. To jedno spostrzeżenie tłumaczy całą regułę o nierównym rozmieszczeniu lądów lepiej niż zdanie z podręcznika.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Który kontynent jest największy, a który najmniejszy?
Jak dzieli się powierzchnia Ziemi między lądy i wodę?
Na której półkuli leży większość lądów?
Dlaczego Grenlandię nazywamy wyspą, a Australię kontynentem?
Co znaczy stwierdzenie, że Europa i Azja tworzą Eurazję?