Korzeń — budowa i funkcje
W tej lekcji1/9
Gdyby rozprostować wszystkie korzenie jednej rośliny żyta i ułożyć je w linii, wyszłoby kilkaset kilometrów. Pod jedną kępką trawy. Cała ta długość istnieje po to, żeby dotknąć jak największej liczby ziarenek gleby — bo woda trzyma się właśnie ich powierzchni.
Trzy zadania korzenia
1. Pobiera wodę i sole mineralne z gleby — to jego główna praca.
Dwa systemy korzeniowe
| system | jak wygląda | przykłady |
|---|---|---|
| palowy | jeden gruby korzeń główny plus cieńsze boczne | marchew, mniszek, dąb, fasola |
| wiązkowy | pęk podobnych korzeni, bez głównego | trawy, zboża, cebula, tulipan |
System palowy sięga głęboko — mniszek sięga nawet metr w głąb, dlatego tak trudno go wypielić. Wiązkowy trzyma płytko, ale gęsto: świetnie chwyta deszczówkę i wiąże glebę przed spłukaniem.
Włośniki — miejsce, w którym wchodzi woda
Woda nie wsiąka byle gdzie. Wchodzi przez włośniki — cienkie wypustki komórek skórki, skupione w jednej strefie tuż za wierzchołkiem.
Dlaczego roślinę przy przesadzaniu wyjmuje się z bryłką ziemi, a nie otrzepuje korzeni?
Skąd woda wie, że ma iść w górę
- 1
Droga wody przez roślinę Woda wchodzi przez włośniki, bo w komórkach korzenia roztwór jest gęstszy niż w glebie. Woda zawsze przechodzi tam, gdzie roztwór jest gęstszy.
- 2
Droga wody przez roślinę Przechodzi przez korzeń do wiązek przewodzących, do drewna.
- 3
Droga wody przez roślinę Z liści woda paruje przez aparaty szparkowe. Ubywa jej u góry, więc kolejne cząsteczki są ciągnięte za sobą jak nitka.
- 4
Cały słup wody się przesuwa. Dlatego roślina w cieple i przewiewie pije więcej niż w chłodzie — im szybciej paruje, tym mocniej ciągnie.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Który zestaw roślin ma system korzeniowy wiązkowy?
Pułapka! „Korzeń pobiera pokarm z gleby”
Źle: roślina je glebę korzeniami, tak jak Ty jesz obiad.
Ściąga do zapamiętania
Korzeń — budowa i funkcje
TRZY ZADANIA: 1) POBIERANIE wody i soli mineralnych z gleby, 2) UMOCOWANIE rośliny w podłożu, 3) MAGAZYNOWANIE substancji zapasowych (korzenie spichrzowe: marchew, burak, rzodkiewka). INNE PRZEKSZTAŁCENIA: czepne (bluszcz), podporowe (kukurydza), powietrzne (storczyk). BUDOWA ZEWNĘTRZNA od dołu: CZAPECZKA (osłania wierzchołek) → STREFA WZROSTU (tu korzeń się wydłuża) → STREFA WŁOŚNIKOWA → korzenie boczne. DWA SYSTEMY: PALOWY — jeden gruby korzeń główny i cieńsze boczne, sięga głęboko (marchew, mniszek, dąb, fasola); WIĄZKOWY — pęk podobnych korzeni bez głównego, trzyma płytko i gęsto, wiąże glebę przed spłukaniem (trawy, zboża, cebula, tulipan). WŁOŚNIKI — cienkie wypustki komórek skórki tuż za wierzchołkiem korzenia; to JEDYNE miejsce, którym wchodzi woda. Wielokrotnie zwiększają powierzchnię chłonną, są bardzo delikatne i żyją kilka dni — dlatego roślinę przesadza się z bryłką ziemi, a otrzepana więdnie. TRANSPORT: woda wchodzi przez włośniki, przechodzi do drewna i jest ciągnięta w górę, bo paruje z liści — im cieplej i bardziej przewiewnie, tym szybciej. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: korzeń pobiera SKŁADNIKI (woda, sole), a nie pokarm — pokarm powstaje w liściach.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak pokazać korzenie i włośniki bez wykopywania roślin?
Najlepsza jest rzeżucha albo fasola kiełkująca na mokrym ręczniku papierowym w przezroczystym pudełku. Po trzech dniach widać korzeń główny, a przy dobrym świetle i lupie — biały, meszkowaty rąbek tuż za jego końcem. To właśnie włośniki. Warto zrobić jeszcze jedną rzecz: obrócić pudełko o 90 stopni i sprawdzić po dwóch dniach, że korzeń znów zawrócił w dół. Dziecko przy okazji zobaczy reakcję na bodziec, o której mówi wcześniejsza lekcja.
- Dlaczego rośliny w doniczce trzeba podlewać częściej niż te w ogrodzie?
Bo w doniczce korzenie mają do dyspozycji kilka litrów ziemi, a w gruncie sięgają na metr i dalej, gdzie wilgoć utrzymuje się nawet w suszę. Do tego doniczka nagrzewa się z każdej strony i szybciej oddaje wodę. Praktyczna wskazówka, która działa lepiej niż sztywny harmonogram: sprawdzać palcem wilgotność dwa centymetry pod powierzchnią, bo wierzch wysycha zawsze, a korzenie piją głębiej.
- Marchew to korzeń czy łodyga?
Marchew to korzeń spichrzowy — zgrubiały korzeń główny, w którym roślina magazynuje zapas na drugi rok życia. Dla porównania warto pokazać ziemniaka, który korzeniem NIE jest: to bulwa, czyli zgrubienie podziemnego pędu, i widać na nim oczka, czyli pąki. Zestawienie marchewki z ziemniakiem na jednym talerzu tłumaczy tę różnicę szybciej niż definicja, a wraca ona na sprawdzianach z organów roślinnych.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Co korzeń pobiera z gleby?
Czym są włośniki?
Który system korzeniowy najlepiej chroni glebę na skarpie przed spłukaniem?
Co napędza transport wody z korzenia aż do liści wysokiego drzewa?
Marchew, burak i rzodkiewka to przykłady: