Liść i fotosynteza
W tej lekcji1/9
Każdy oddech, który dziś weźmiesz, jest możliwy dzięki temu, że jakiś liść — albo glon w oceanie — wyprodukował tlen jako produkt uboczny swojego obiadu. Fotosynteza to jedyny proces na Ziemi, który wprowadza energię Słońca do świata żywego.
Fotosynteza w jednym zdaniu
Z dwutlenku węgla i wody, przy udziale energii światła pochłanianej przez chlorofil, roślina wytwarza cukier i tlen.
Liść — fabryka zbudowana pod ten proces
Z zewnątrz liść to blaszka poprzecinana nerwami, osadzona na ogonku. Jest płaski i szeroki, bo łapie światło i wymienia gazy całą powierzchnią. W środku ma warstwy, a każda ma jedno zadanie.
Skąd wiemy, że to działa — doświadczenie z jodyną
- 1
Roślinę trzymamy w ciemności przez dwie doby. Zużywa zapasy skrobi z liści, więc test na skrobię wychodzi ujemnie.
- 2
Zasłaniamy część liścia czarnym papierem i wystawiamy roślinę na światło na kilka godzin. Reszta liścia pracuje normalnie.
- 3
Odbarwiamy liść w spirytusie podgrzanym w kąpieli wodnej — nigdy nad ogniem, bo spirytus jest łatwopalny. Chlorofil schodzi, a liść staje się prawie biały i przezroczysty.
- 4
Kapiemy jodynę. Część oświetlona sinieje, bo powstała w niej skrobia. Część zasłonięta zostaje jasna.
- 5
Wniosek. Bez światła nie ma fotosyntezy — a więc nie ma pokarmu. To jedno z najstarszych doświadczeń w botanice i wciąż najlepsze.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Które substancje roślina pobiera do fotosyntezy?
Trzy rzeczy, które zatrzymują fotosyntezę
Fotosynteza nie zachodzi zawsze tak samo szybko. Zatrzymuje ją albo spowalnia brak któregokolwiek z warunków: światła, dwutlenku węgla albo wody.
Dlaczego liście większości roślin są zielone?
Pułapka! „Rośliny w nocy zabierają tlen, więc kwiaty w sypialni szkodzą”
Źle: roślina w nocy oddycha, więc konkuruje z Tobą o powietrze.
Ściąga do zapamiętania
Fotosynteza — substraty, produkty, warunki
FOTOSYNTEZA: z DWUTLENKU WĘGLA (z powietrza, przez aparaty szparkowe) i WODY (z gleby, korzeniem i drewnem), przy udziale ENERGII ŚWIATŁA pochłanianej przez CHLOROFIL w chloroplastach, powstaje CUKIER (glukoza — pokarm rośliny, rozwożony łykiem) i TLEN (oddawany do powietrza). BUDOWA ZEWNĘTRZNA: BLASZKA, NERWY i OGONEK. MODYFIKACJE LIŚCI: ciernie kaktusa, wąsy czepne grochu, mięsiste liście cebuli, pułapki rosiczki. BUDOWA LIŚCIA POD TEN PROCES: płaski i szeroki (dużo światła i powierzchni wymiany gazów), skórka z woskowym nalotem (ochrona przed utratą wody), APARATY SZPARKOWE głównie od spodu (wpuszczają dwutlenek węgla, można je zamknąć), miękisz z chloroplastami (miejsce fotosyntezy), nerwy = wiązki przewodzące (dowóz wody, odbiór cukrów). CO ZATRZYMUJE: brak światła (w nocy proces ustaje), brak dwutlenku węgla (zamknięte szparki w upale), brak wody. DLACZEGO ZIELONY: chlorofil pochłania światło czerwone i niebieskie, a zielone ODBIJA. UWAGA: roślina oddycha CAŁĄ DOBĘ, ale w dzień wytwarza znacznie więcej tlenu, niż zużywa.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Czy da się zobaczyć tlen wydzielany przez roślinę?
Tak i to jest jedno z najładniejszych doświadczeń w tym dziale. Gałązkę moczarki kanadyjskiej z akwarium wkłada się do szklanki wody z odrobiną wody gazowanej (źródło dwutlenku węgla) i ustawia na słońcu. Po kilkunastu minutach na łodydze pojawiają się pęcherzyki i zaczynają się unosić. Ta sama gałązka przeniesiona do ciemnej szafki przestaje je wypuszczać, co od razu daje próbę kontrolną. To dosłownie widoczny produkt fotosyntezy.
- Dziecko pyta, czy roślina w pokoju poprawia jakość powietrza. Jak odpowiedzieć uczciwie?
Że produkuje tlen i pochłania dwutlenek węgla, ale w skali jednego pokoju są to ilości niewielkie — kilka doniczek nie zastąpi wietrzenia. Nie jest to powód, żeby ich nie mieć: rośliny lekko podnoszą wilgotność i po prostu są przyjemne. Warto natomiast obalić mit odwrotny, że kwiaty w sypialni są szkodliwe nocą; ich zużycie tlenu jest znacznie mniejsze niż śpiącego człowieka i nie ma praktycznego znaczenia.
- Jak zapamiętać, co wchodzi, a co wychodzi w fotosyntezie?
Najprościej przez odwrotność oddychania: fotosynteza pobiera to, co oddychanie oddaje, i oddaje to, co oddychanie pobiera. Wystarczy zapamiętać jeden kierunek — dwutlenek węgla i woda wchodzą, cukier i tlen wychodzą — a drugi wynika sam. Pomaga też pytanie sprawdzające: „skąd bierze się masa drzewa?”. Jeśli dziecko odpowiada „z powietrza”, to znaczy, że rozumie sens procesu, a nie tylko zapamiętało listę.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Co powstaje w wyniku fotosyntezy?
Gdzie w liściu zachodzi fotosynteza?
Dlaczego liść zasłonięty czarnym papierem nie zabarwia się jodyną na granatowo?
Do czego roślinie potrzebne są aparaty szparkowe?
Czy prawdą jest, że rośliny w sypialni „zabierają tlen” w nocy?