Lasy w Polsce — rozmieszczenie i typy

około 10 minut
W tej lekcji1/12

Lecę nad Polską we wrześniu i widzę pod sobą ciemnozielone plamy: pod Zieloną Górą jedna ogromna, pod Łodzią kilka drobnych. Prawie co trzeci hektar tego kraju to las — a osiemdziesiąt lat temu był co piąty. Dziś zobaczysz, dlaczego w polskim lesie prawie zawsze stoi sosna i dlaczego to nie jest przypadek, tylko skutek tego, co masz pod butami.

Lesistość — prawie co trzeci hektar

Lesistość. Udział lasów w powierzchni kraju. W Polsce to około 30%, czyli 9,2 mln ha.

Sosna, czyli drzewo ubogich gleb

Prawie 60% polskich drzewostanów to sosna zwyczajna. Podobną przewagę jednego gatunku ma w Europie już tylko Finlandia — też sosny.

Puszcze, których nazwy trzeba znać

Największe zwarte kompleksy leśne mają w Polsce własne imiona — gdzie leżą, pokazuje mapa.

Las w górach układa się piętrami

W górach las układa się piętrami: regiel dolny z bukiem i jodłą, wyżej świerkowy regiel górny, nad nim kosodrzewina. Najrozleglejsze polskie buczyny rosną właśnie w Karpatach i w Bieszczadach.

Ile lasu przybyło od 1945 roku

  1. 1

    Polska ma około 312 700 km² powierzchni. Tuż po wojnie lasy zajmowały jakieś 21% tego obszaru.

    0,2131270065700 km20{,}21 \cdot 312\,700 \approx 65\,700\text{ km}^2
  2. 2

    Dziś lesistość sięga prawie 30%. Ta sama Polska, inny procent.

    0,3031270093800 km20{,}30 \cdot 312\,700 \approx 93\,800\text{ km}^2
  3. 3

    Odejmujemy jedno od drugiego i wychodzi powierzchnia lasu, którego wtedy nie było.

    9380065700=28100 km293\,800 - 65\,700 = 28\,100\text{ km}^2
  4. 4

    Przeliczmy na hektary, bo w nich mierzy się las: jeden kilometr kwadratowy to 100 ha. Przybyło go więcej, niż wynosi powierzchnia całego województwa lubelskiego.

    28100 km2=2810000 ha28\,100\text{ km}^2 = 2\,810\,000\text{ ha}
  5. 5

    Rozłóżmy to na osiemdziesiąt lat. Średnio ponad trzysta kilometrów kwadratowych nowego lasu rocznie — sadzonego, sadzonka po sadzonce, ludzkimi rękami.

    28100:80350 km2 rocznie28\,100 : 80 \approx 350\text{ km}^2 \text{ rocznie}
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Nadleśniczy dostaje do zalesienia dwa grunty: pierwszy to sucha piaszczysta wydma pod Piasecznem, drugi to wilgotna mada w dolinie Wisły. Co posadzi na wydmie?

Trzy funkcje lasu — wszystkie naraz

Ten sam hektar lasu pracuje jednocześnie na trzy sposoby:

Puszcza Notecka — las, który człowiek posadził dwa razy

  1. 1

    Przełom XVIII i XIX wieku. Między Wartą a Notecią ciągną się ruchome wydmy: piach wieje na pola i zasypuje wsie. Żeby go unieruchomić, sadzi się jedyne drzewo, które na takim gruncie wytrzyma — sosnę.

  2. 2

    Po stu latach stoi tam ogromny las. Tyle że z jednego gatunku i w jednym wieku, bo cały został założony w krótkim czasie. Fachowo mówi się na to monokultura.

  3. 3

    1922 rok. W tej monokulturze wybucha masowy pojaw strzygoni choinówki — niepozornego motyla, którego gąsienice zjadają igły sosny. W ciągu trzech lat drzewostany giną na obszarze około 70 tysięcy hektarów.

  4. 4

    Las trzeba było posadzić drugi raz. Znowu z sosny, bo piasek pozostał piaskiem. Dlatego Puszcza Notecka do dziś jest jedną z największych monokultur sosnowych w Europie.

  5. 5

    Dzisiejszy leśnik robi to inaczej: przebudowuje drzewostan, czyli wprowadza pod sosny buki, dęby i lipy. Las mieszany jest trudniejszy do wyhodowania, ale odporniejszy — i o to w tym chodzi.

Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Pożary, susza i kornik drukarz to trzy największe zagrożenia polskich lasów, a wszystkie trzy uderzają mocniej w drzewostany jednogatunkowe. Który zabieg najskuteczniej zabezpiecza taki las na przyszłość?

Pułapka! „Las to zawsze naturalna przyroda”

Źle: las to ten kawałek świata, którego człowiek nie dotknął.

Ściąga do zapamiętania

Lasy w Polsce — ile ich jest, jakie są i po co?

LESISTOŚĆ: ok. 30% powierzchni kraju, czyli 9,2 mln ha; w 1945 r. było ok. 21%, więc lasu wyraźnie przybyło (ok. 28 tys. km² w osiemdziesiąt lat). Różnice w kraju są duże: lubuskie ok. 49%, łódzkie ok. 21%. GATUNKI: sosna to prawie 60% drzewostanów, bo dwie duże połacie Polski leżą na piaskach z ubogimi glebami bielicowymi — GLEBA DECYDUJE O DRZEWIE: piasek to bór sosnowy, gleba brunatna to buczyna i grąd, mada w dolinie to łęg, torf to ols. W górach las układa się piętrami (regiel dolny, regiel górny, kosodrzewina), a największe buczyny rosną w Karpatach. NAJWIĘKSZE KOMPLEKSY: Bory Dolnośląskie (największy zwarty, ok. 165 tys. ha), Puszcza Białowieska (fragmenty lasu pierwotnego, żubry, UNESCO), Notecka (monokultura sosnowa na wydmach), Augustowska i Knyszyńska. FUNKCJE: gospodarcza (ok. 40 mln m³ drewna rocznie), ochronna (woda, gleba, wiatr, dwutlenek węgla) i społeczna (wolny wstęp do lasów państwowych). Lasami Państwowymi zarządzane jest ok. 77% powierzchni. ZAGROŻENIA: pożary, susza, kornik drukarz i monokultury — dlatego leśnicy przebudowują drzewostany na mieszane. BŁĄD DO OMIJANIA: las w Polsce rzadko bywa dziką przyrodą, w większości został posadzony przez człowieka.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak w czasie zwykłego spaceru pokazać dziecku, że las został posadzony?

Wystarczą trzy pytania zadane w lesie sosnowym. Po pierwsze: czy drzewa stoją w rzędach — w lesie sadzonym widać je wyraźnie, gdy stanie się bokiem do szeregu i spojrzy wzdłuż. Po drugie: czy wszystkie pnie mają podobną grubość — w lesie naturalnym rosną obok siebie drzewa stuletnie i dziesięcioletnie, w uprawie wszystkie są rówieśnikami. Po trzecie: czy leżą martwe pnie — w lesie gospodarczym są usuwane, a w naturalnym to normalny element, w którym mieszkają owady, grzyby i dzięcioły. Trzy odpowiedzi wystarczą, żeby dziecko samo powiedziało, kto ten las założył.

Skąd wziąć mapę, żeby sprawdzić lasy w naszej okolicy?

Najprościej z Banku Danych o Lasach, prowadzonego przez Lasy Państwowe: w przeglądarce map można wyświetlić wydzielenia leśne wraz z gatunkiem panującym i wiekiem drzewostanu, więc dziecko dosłownie odczytuje z ekranu, że las za domem to na przykład sosna posadzona w 1974 roku. Dobrze działa też porównanie ze zwykłą mapą satelitarną: bory sosnowe są zimą ciemnozielone, a lasy liściaste wtedy szare i przezroczyste, więc jedno zdjęcie z grudnia pokazuje podział gatunkowy lepiej niż dowolna tabela.

Czy wycinanie drzew w polskich lasach oznacza, że lasów ubywa?

Nie, i warto to rozdzielić na dwie sprawy. Powierzchnia lasów w Polsce od dziesięcioleci rośnie, a zapas drewna na pniu jest dziś wyraźnie większy niż w latach 90., bo pozyskuje się mniej, niż przyrasta. Wycięty zrąb ma obowiązek zostać odnowiony, zwykle w ciągu kilku lat. Co innego pytanie, JAK się to robi: spór o zręby zupełne, o wiek rębności i o ochronę najcenniejszych fragmentów jest realny i toczy się także wśród leśników. Uczciwa odpowiedź brzmi więc: lasu nie ubywa, natomiast dyskusja o sposobie gospodarowania nim jest otwarta i to jest normalne.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Jaka jest mniej więcej lesistość Polski?

2

Dlaczego sosna stanowi aż około 60% polskich drzewostanów?

3

Który kompleks jest największym zwartym lasem w Polsce?

4

Które zdanie opisuje OCHRONNĄ funkcję lasu?

5

Kolega mówi: „las to fragment dzikiej przyrody, którego człowiek nie dotknął”. Co jest w tym zdaniu nie tak?

Następny temat
Surowce mineralne Polski