Lasy w Polsce — rozmieszczenie i typy
W tej lekcji1/12
Lecę nad Polską we wrześniu i widzę pod sobą ciemnozielone plamy: pod Zieloną Górą jedna ogromna, pod Łodzią kilka drobnych. Prawie co trzeci hektar tego kraju to las — a osiemdziesiąt lat temu był co piąty. Dziś zobaczysz, dlaczego w polskim lesie prawie zawsze stoi sosna i dlaczego to nie jest przypadek, tylko skutek tego, co masz pod butami.
Lesistość — prawie co trzeci hektar
Lesistość. Udział lasów w powierzchni kraju. W Polsce to około 30%, czyli 9,2 mln ha.
- lesistość powyżej 35% (lubuskie ok. 49%)
- 28–35%, blisko średniej krajowej
- poniżej 28% (łódzkie ok. 21%)
Sosna, czyli drzewo ubogich gleb
Prawie 60% polskich drzewostanów to sosna zwyczajna. Podobną przewagę jednego gatunku ma w Europie już tylko Finlandia — też sosny.
- sosna 58%
- dąb 8%
- brzoza 7%
- świerk 6%
- buk 6%
- olsza 6%
- pozostałe 9%
Puszcze, których nazwy trzeba znać
Największe zwarte kompleksy leśne mają w Polsce własne imiona — gdzie leżą, pokazuje mapa.
Las w górach układa się piętrami
W górach las układa się piętrami: regiel dolny z bukiem i jodłą, wyżej świerkowy regiel górny, nad nim kosodrzewina. Najrozleglejsze polskie buczyny rosną właśnie w Karpatach i w Bieszczadach.
Ile lasu przybyło od 1945 roku
- 1
Polska ma około 312 700 km² powierzchni. Tuż po wojnie lasy zajmowały jakieś 21% tego obszaru.
- 2
Dziś lesistość sięga prawie 30%. Ta sama Polska, inny procent.
- 3
Odejmujemy jedno od drugiego i wychodzi powierzchnia lasu, którego wtedy nie było.
- 4
Przeliczmy na hektary, bo w nich mierzy się las: jeden kilometr kwadratowy to 100 ha. Przybyło go więcej, niż wynosi powierzchnia całego województwa lubelskiego.
- 5
Rozłóżmy to na osiemdziesiąt lat. Średnio ponad trzysta kilometrów kwadratowych nowego lasu rocznie — sadzonego, sadzonka po sadzonce, ludzkimi rękami.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Nadleśniczy dostaje do zalesienia dwa grunty: pierwszy to sucha piaszczysta wydma pod Piasecznem, drugi to wilgotna mada w dolinie Wisły. Co posadzi na wydmie?
Trzy funkcje lasu — wszystkie naraz
Ten sam hektar lasu pracuje jednocześnie na trzy sposoby:
- Lasy Państwowe 77%
- lasy prywatne 19%
- parki narodowe i inne 4%
Puszcza Notecka — las, który człowiek posadził dwa razy
- 1
Przełom XVIII i XIX wieku. Między Wartą a Notecią ciągną się ruchome wydmy: piach wieje na pola i zasypuje wsie. Żeby go unieruchomić, sadzi się jedyne drzewo, które na takim gruncie wytrzyma — sosnę.
- 2
Po stu latach stoi tam ogromny las. Tyle że z jednego gatunku i w jednym wieku, bo cały został założony w krótkim czasie. Fachowo mówi się na to monokultura.
- 3
1922 rok. W tej monokulturze wybucha masowy pojaw strzygoni choinówki — niepozornego motyla, którego gąsienice zjadają igły sosny. W ciągu trzech lat drzewostany giną na obszarze około 70 tysięcy hektarów.
- 4
Las trzeba było posadzić drugi raz. Znowu z sosny, bo piasek pozostał piaskiem. Dlatego Puszcza Notecka do dziś jest jedną z największych monokultur sosnowych w Europie.
- 5
Dzisiejszy leśnik robi to inaczej: przebudowuje drzewostan, czyli wprowadza pod sosny buki, dęby i lipy. Las mieszany jest trudniejszy do wyhodowania, ale odporniejszy — i o to w tym chodzi.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Pożary, susza i kornik drukarz to trzy największe zagrożenia polskich lasów, a wszystkie trzy uderzają mocniej w drzewostany jednogatunkowe. Który zabieg najskuteczniej zabezpiecza taki las na przyszłość?
Pułapka! „Las to zawsze naturalna przyroda”
Źle: las to ten kawałek świata, którego człowiek nie dotknął.
Ściąga do zapamiętania
Lasy w Polsce — ile ich jest, jakie są i po co?
LESISTOŚĆ: ok. 30% powierzchni kraju, czyli 9,2 mln ha; w 1945 r. było ok. 21%, więc lasu wyraźnie przybyło (ok. 28 tys. km² w osiemdziesiąt lat). Różnice w kraju są duże: lubuskie ok. 49%, łódzkie ok. 21%. GATUNKI: sosna to prawie 60% drzewostanów, bo dwie duże połacie Polski leżą na piaskach z ubogimi glebami bielicowymi — GLEBA DECYDUJE O DRZEWIE: piasek to bór sosnowy, gleba brunatna to buczyna i grąd, mada w dolinie to łęg, torf to ols. W górach las układa się piętrami (regiel dolny, regiel górny, kosodrzewina), a największe buczyny rosną w Karpatach. NAJWIĘKSZE KOMPLEKSY: Bory Dolnośląskie (największy zwarty, ok. 165 tys. ha), Puszcza Białowieska (fragmenty lasu pierwotnego, żubry, UNESCO), Notecka (monokultura sosnowa na wydmach), Augustowska i Knyszyńska. FUNKCJE: gospodarcza (ok. 40 mln m³ drewna rocznie), ochronna (woda, gleba, wiatr, dwutlenek węgla) i społeczna (wolny wstęp do lasów państwowych). Lasami Państwowymi zarządzane jest ok. 77% powierzchni. ZAGROŻENIA: pożary, susza, kornik drukarz i monokultury — dlatego leśnicy przebudowują drzewostany na mieszane. BŁĄD DO OMIJANIA: las w Polsce rzadko bywa dziką przyrodą, w większości został posadzony przez człowieka.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak w czasie zwykłego spaceru pokazać dziecku, że las został posadzony?
Wystarczą trzy pytania zadane w lesie sosnowym. Po pierwsze: czy drzewa stoją w rzędach — w lesie sadzonym widać je wyraźnie, gdy stanie się bokiem do szeregu i spojrzy wzdłuż. Po drugie: czy wszystkie pnie mają podobną grubość — w lesie naturalnym rosną obok siebie drzewa stuletnie i dziesięcioletnie, w uprawie wszystkie są rówieśnikami. Po trzecie: czy leżą martwe pnie — w lesie gospodarczym są usuwane, a w naturalnym to normalny element, w którym mieszkają owady, grzyby i dzięcioły. Trzy odpowiedzi wystarczą, żeby dziecko samo powiedziało, kto ten las założył.
- Skąd wziąć mapę, żeby sprawdzić lasy w naszej okolicy?
Najprościej z Banku Danych o Lasach, prowadzonego przez Lasy Państwowe: w przeglądarce map można wyświetlić wydzielenia leśne wraz z gatunkiem panującym i wiekiem drzewostanu, więc dziecko dosłownie odczytuje z ekranu, że las za domem to na przykład sosna posadzona w 1974 roku. Dobrze działa też porównanie ze zwykłą mapą satelitarną: bory sosnowe są zimą ciemnozielone, a lasy liściaste wtedy szare i przezroczyste, więc jedno zdjęcie z grudnia pokazuje podział gatunkowy lepiej niż dowolna tabela.
- Czy wycinanie drzew w polskich lasach oznacza, że lasów ubywa?
Nie, i warto to rozdzielić na dwie sprawy. Powierzchnia lasów w Polsce od dziesięcioleci rośnie, a zapas drewna na pniu jest dziś wyraźnie większy niż w latach 90., bo pozyskuje się mniej, niż przyrasta. Wycięty zrąb ma obowiązek zostać odnowiony, zwykle w ciągu kilku lat. Co innego pytanie, JAK się to robi: spór o zręby zupełne, o wiek rębności i o ochronę najcenniejszych fragmentów jest realny i toczy się także wśród leśników. Uczciwa odpowiedź brzmi więc: lasu nie ubywa, natomiast dyskusja o sposobie gospodarowania nim jest otwarta i to jest normalne.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Jaka jest mniej więcej lesistość Polski?
Dlaczego sosna stanowi aż około 60% polskich drzewostanów?
Który kompleks jest największym zwartym lasem w Polsce?
Które zdanie opisuje OCHRONNĄ funkcję lasu?
Kolega mówi: „las to fragment dzikiej przyrody, którego człowiek nie dotknął”. Co jest w tym zdaniu nie tak?