NWD i NWW — wspólne dzielniki i wielokrotności

około 15 minut

W tej lekcji1/14

Masz 3636 cukierków i 2424 lizaki, a chcesz zapakować je do jednakowych paczek tak, żeby nic nie zostało. Ile paczek zrobisz? A obok przystanku stoją dwa autobusy: jeden odjeżdża co 1212 minut, drugi co 1818 — kiedy znowu odjadą razem? Te dwa zadania wyglądają zupełnie inaczej, a rozwiązują je dwa bliźniacze narzędzia: NWD i NWW. Dziś je poznasz i, co ważniejsze, zobaczysz, do czego naprawdę służą.

NWD — największy wspólny dzielnik

NWD dwóch liczb to największa liczba, przez którą dzielą się obie.

Po co to komu

Wróćmy do cukierków z początku lekcji. Chcesz jednakowe paczki bez reszty, więc liczba paczek musi dzielić i 3636, i 2424 — czyli musi być wspólnym dzielnikiem. Największa taka liczba to 1212: w każdej paczce ląduje 36:12=336 : 12 = 3 cukierki i 24:12=224 : 12 = 2 lizaki, nic nie zostaje.

NWW — najmniejsza wspólna wielokrotność

NWW dwóch liczb to najmniejsza liczba, która dzieli się przez obie.

Odczyt wyniku i sprawdzenie

Pierwsza liczba wspólna dla obu wierszy to 3636, więc NWW(12,18)=36NWW(12, 18) = 36 — autobusy odjadą razem po 3636 minutach. Sprawdzenie: 36:12=336 : 12 = 3 i 36:18=236 : 18 = 2, oba bez reszty.

Zauważ, że 7272 też jest wspólną wielokrotnością (autobusy spotkają się znowu), ale nas interesuje ta najmniejsza, czyli najbliższa w czasie.

Po co to komu

Dokładnie po to samo robisz przy dodawaniu ułamków o różnych mianownikach. Żeby dodać 112\frac{1}{12} i 118\frac{1}{18}, potrzebujesz mianownika, który dzieli się i przez 1212, i przez 1818 — czyli ich NWW, 3636. I już: 112=336\frac{1}{12} = \frac{3}{36}, 118=236\frac{1}{18} = \frac{2}{36}, więc razem 536\frac{5}{36}.

Większe liczby — bierzemy rozkład na czynniki pierwsze

  1. 1

    Dla 3636 i 2424 wypisanie dzielników było wygodne. Ale spróbuj tak z 4848 i 6060 — spisy robią się długie i łatwo o pomyłkę. Wtedy sięgamy po rozkład na czynniki pierwsze, który znasz z poprzedniej lekcji. Zacznijmy od 4848: dzielimy przez 22, aż się da, a potem dalej.

    48:2=24,24:2=12,12:2=6,6:2=348 : 2 = 24, \quad 24 : 2 = 12, \quad 12 : 2 = 6, \quad 6 : 2 = 3
  2. 2

    Zostało 33, czyli liczba pierwsza — koniec. Sprawdzenie mnożeniem: 2⋅2=42 \cdot 2 = 4, 4⋅2=84 \cdot 2 = 8, 8⋅2=168 \cdot 2 = 16, 16⋅3=4816 \cdot 3 = 48. Zgadza się.

    48=2⋅2⋅2⋅2⋅348 = 2 \cdot 2 \cdot 2 \cdot 2 \cdot 3
  3. 3

    Teraz 6060: 60:2=3060 : 2 = 30, 30:2=1530 : 2 = 15, a 1515 już nie dzieli się przez 22, więc bierzemy 33: 15:3=515 : 3 = 5. Piątka jest pierwsza. Sprawdzenie: 2⋅2=42 \cdot 2 = 4, 4⋅3=124 \cdot 3 = 12, 12⋅5=6012 \cdot 5 = 60.

    60=2⋅2⋅3⋅560 = 2 \cdot 2 \cdot 3 \cdot 5
  4. 4

    NWD — bierzemy tylko to, co mają wspólne. Dwójki: 4848 ma cztery, 6060 ma dwie, więc obie liczby mają razem dwie dwójki. Trójka: jest w obu, bierzemy jedną. Piątka: tylko w 6060, odpada. Mnożymy: 2⋅2=42 \cdot 2 = 4, 4⋅3=124 \cdot 3 = 12.

    NWD(48,60)=2⋅2⋅3=12NWD(48, 60) = 2 \cdot 2 \cdot 3 = 12
  5. 5

    Sprawdzenie: 48:12=448 : 12 = 4 i 60:12=560 : 12 = 5 — obydwa dzielenia bez reszty, więc 1212 naprawdę dzieli obie liczby.

    48:12=4,60:12=548 : 12 = 4, \quad 60 : 12 = 5
  6. 6

    NWW — bierzemy każdy czynnik tyle razy, ile najwięcej wystąpił. Dwójki: cztery (z 4848). Trójka: jedna. Piątka: jedna (z 6060). Mnożymy po kolei: 2⋅2=42 \cdot 2 = 4, 4⋅2=84 \cdot 2 = 8, 8⋅2=168 \cdot 2 = 16, 16⋅3=4816 \cdot 3 = 48, 48⋅5=24048 \cdot 5 = 240.

    NWW(48,60)=2⋅2⋅2⋅2⋅3⋅5=240NWW(48, 60) = 2 \cdot 2 \cdot 2 \cdot 2 \cdot 3 \cdot 5 = 240
  7. 7

    Sprawdzenie: 240:48=5240 : 48 = 5 i 240:60=4240 : 60 = 4. Obydwa bez reszty, czyli 240240 faktycznie dzieli się przez obie liczby.

    240:48=5,240:60=4240 : 48 = 5, \quad 240 : 60 = 4

Wszystkie 7 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Oblicz NWD(20,30)NWD(20, 30), czyli największą liczbę, przez którą dzielą się i 2020, i 3030.

Pułapka! NWD i NWW łatwo pomylić

Nazwy są podejrzanie podobne, więc uczniowie regularnie wpadają w dwie pułapki: szukają największej wielokrotności albo najmniejszego dzielnika.

Kontrola wielkości wyniku

Masz prostą kontrolę, która ratuje przy każdym zadaniu:

Pułapka! Odpowiedź mniejsza od obu liczb

Gdyby ktoś w zadaniu o autobusach odpowiedział 66 minut, wystarczy zapytać: czy autobus jeżdżący co 1212 minut zdąży odjechać po 66 minutach? Nie zdąży. Odpowiedź musi być większa od obu, więc to na pewno NWW.

Trzy sytuacje, w których to naprawdę działa

  1. 1

    Skracanie ułamka za jednym razem. Skróćmy 2436\frac{24}{36}. Zamiast dzielić po kolei przez 22, znowu przez 22 i jeszcze przez 33, liczymy NWD(24,36)=12NWD(24, 36) = 12 i dzielimy oba wyrazy od razu przez 1212: 24:12=224 : 12 = 2 oraz 36:12=336 : 12 = 3.

    2436=24:1236:12=23\frac{24}{36} = \frac{24 : 12}{36 : 12} = \frac{2}{3}
  2. 2

    Skąd wiadomo, że to już koniec? Bo dzielniki 22 to 11 i 22, a dzielniki 33 to 11 i 33 — wspólny został tylko 11. Ułamek jest nieskracalny.

    NWD(2,3)=1NWD(2, 3) = 1
  3. 3

    Wspólny mianownik. Dodajmy 112+118\frac{1}{12} + \frac{1}{18}. Mianownik musi dzielić się przez 1212 i przez 1818, więc bierzemy NWW(12,18)=36NWW(12, 18) = 36. Rozszerzamy: 36:12=336 : 12 = 3, czyli licznik mnożymy przez 33, oraz 36:18=236 : 18 = 2, czyli drugi licznik mnożymy przez 22.

    112+118=336+236=536\frac{1}{12} + \frac{1}{18} = \frac{3}{36} + \frac{2}{36} = \frac{5}{36}
  4. 4

    Cykle i spotkania. Dwa autobusy odjeżdżają co 1212 i co 1818 minut. Razem odjadą po NWW(12,18)=36NWW(12, 18) = 36 minutach. W tym czasie pierwszy zrobi 36:12=336 : 12 = 3 kursy, a drugi 36:18=236 : 18 = 2 kursy.

    NWW(12,18)=36NWW(12, 18) = 36
  5. 5

    Na koniec zależność, która łączy jedno z drugim. Iloczyn NWD i NWW jest zawsze równy iloczynowi obu liczb. Sprawdźmy to na 1212 i 1818, gdzie NWD=6NWD = 6, a NWW=36NWW = 36. Lewa strona: 6⋅36=2166 \cdot 36 = 216. Prawa strona: 12⋅18=21612 \cdot 18 = 216. Równo!

    6⋅36=216=12⋅186 \cdot 36 = 216 = 12 \cdot 18
  6. 6

    Ta zależność bywa sprytnym skrótem. Znasz NWD(48,60)=12NWD(48, 60) = 12 i chcesz NWW? Policz 48⋅60=288048 \cdot 60 = 2880, a potem 2880:12=2402880 : 12 = 240 — dokładnie tyle, ile wyszło nam z rozkładu na czynniki pierwsze.

    NWD⋅NWW=a⋅bNWD \cdot NWW = a \cdot b

Wszystkie 6 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Dwie lampki na choince migają w cyklach: pierwsza co 2424 sekundy, druga co 3636 sekund. Po ilu sekundach mrugną jednocześnie po raz pierwszy? (Czyli oblicz NWW(24,36)NWW(24, 36).)

s

Ściąga do zapamiętania

Czym różni się NWD od NWW i jak je policzyć?

NWD to największa liczba, przez którą dzielą się obie liczby — jest zawsze mniejsza lub równa obu. NWW to najmniejsza liczba dzieląca się przez obie — zawsze większa lub równa obu. Dla małych liczb wypisz dzielniki albo wielokrotności, np. NWD(36,24)=12NWD(36, 24) = 12 i NWW(12,18)=36NWW(12, 18) = 36. Dla większych rozłóż na czynniki pierwsze: do NWD bierzesz czynniki wspólne, do NWW każdy czynnik w największej liczbie wystąpień, np. 48=2⋅2⋅2⋅2⋅348 = 2 \cdot 2 \cdot 2 \cdot 2 \cdot 3 i 60=2⋅2⋅3⋅560 = 2 \cdot 2 \cdot 3 \cdot 5 dają NWD=12NWD = 12 i NWW=240NWW = 240. Do czego to służy: NWD skraca ułamek do postaci nieskracalnej za jednym razem i dzieli na równe grupy, NWW daje wspólny mianownik i termin spotkania w zadaniach o cyklach. Zapamiętaj zależność: NWD⋅NWWNWD \cdot NWW równa się iloczynowi obu liczb, np. 6⋅36=216=12⋅186 \cdot 36 = 216 = 12 \cdot 18.

Dla rodzica

Jak wytłumaczyć dziecku NWD i NWW?

Jak nie mylić NWD z NWW, skoro nazwy są prawie takie same?

Kontrolą wielkości, zanim jeszcze zaczniemy liczyć. NWD jest zawsze mniejsze lub równe obu liczbom, NWW zawsze większe lub równe obu. Wystarczy spojrzeć na odpowiedź: jeśli w zadaniu o autobusach odjeżdżających co 12 i co 18 minut wyszło 6 minut, to nie może być NWW — autobus jeżdżący co 12 minut nie zdąży odjechać po sześciu. Ta jedna kontrola rozstrzyga niemal wszystkie pomyłki w tym temacie.

Po co to komu poza sprawdzianem?

NWD to pakowanie po równo: 36 cukierków i 24 lizaki da się rozłożyć do 12 jednakowych paczek i nic nie zostanie. NWW to spotkania i powtórzenia: dwa autobusy odjeżdżające co 12 i co 18 minut spotkają się po 36 minutach. Oba wracają też w ułamkach — NWD skraca ułamek do postaci nieskracalnej, NWW daje wspólny mianownik przy dodawaniu. Warto to powiedzieć, bo inaczej temat wygląda na sztukę dla sztuki.

Wypisywanie dzielników zajmuje wieczność. Czy jest szybszy sposób?

Dla większych liczb tak: rozkład na czynniki pierwsze. Każdą liczbę rozbijamy na iloczyn liczb pierwszych, a potem NWD bierze czynniki WSPÓLNE, a NWW wszystkie, w najwyższych potęgach. Dla małych liczb wypisywanie jest szybsze i bardziej poglądowe, więc warto zacząć od niego i przejść na rozkład dopiero wtedy, gdy dziecko rozumie, co właściwie liczy.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Ile wynosi NWD(18,30)NWD(18, 30)?

2

Która odpowiedź opisuje NWW dwóch liczb?

3

Dwa promy odpływają z portu: jeden co 88 minut, drugi co 1010 minut. Po ilu minutach odpłyną razem po raz pierwszy?

4

Przez jaką liczbę trzeba podzielić licznik i mianownik ułamka 4256\frac{42}{56}, żeby od razu otrzymać postać nieskracalną?

5

Dla liczb 1515 i 2020 mamy NWD=5NWD = 5. Ile wynosi NWW(15,20)NWW(15, 20)?

Następny temat
Rozszerzanie i skracanie ułamków