Jak poćwiczyć odczytywanie współrzędnych bez atlasu?

Wystarczy telefon. W mapach wystarczy przytrzymać palec na dowolnym punkcie, żeby zobaczyć jego współrzędne — i to jest najlepsze ćwiczenie, jakie da się zrobić w kuchni. Zabawa działa najlepiej w obie strony: raz dziecko wskazuje miejsce i przewiduje, jakie liczby wyskoczą, raz rodzic dyktuje liczby, a dziecko zgaduje, co to za miasto. Warto zacząć od miejsc, które dziecko zna — od własnej szkoły, od domu babci, od hotelu z wakacji.

Dziecko myli kolejność: zapisuje długość przed szerokością. Jak to utrwalić?

Pomaga jedno skojarzenie z alfabetu: w słowie „szerokość” jest sz, w „długości” d — a po polsku d idzie przed sz, więc trzeba to odwrócić i zapamiętać jako wyjątek. Skuteczniejsze bywa jednak skojarzenie z ruchem: najpierw ustalamy, jak wysoko na globusie jesteśmy (góra–dół, czyli szerokość), a dopiero potem, jak daleko w bok. Wysokość zawsze pierwsza — tak samo jak przy opisywaniu, gdzie ktoś siedzi w kinie: najpierw rząd, potem miejsce.

Po co uczyć się minut i sekund, skoro telefon podaje ułamki dziesiętne?

Bo oba zapisy są w użyciu i dziecko trafi na oba. Atlasy szkolne, mapy morskie, lotnicze i tablice z danymi geograficznymi podają stopnie i minuty, a aplikacje w telefonie — ułamki dziesiętne. Umiejętność przejścia z jednego na drugi to jedno mnożenie przez 60 albo jedno dzielenie i naprawdę warto ją mieć, bo dokładnie o to pytają zadania na sprawdzianie. Przy okazji dziecko ćwiczy ułamki dziesiętne z matematyki na czymś, co ma sens.

Współrzędne geograficzne — jak je odczytać i zapisać

około 15 minut

W tej lekcji1/11

Ratownicy dostają zgłoszenie: „jacht tonie, pozycja 52 i 21”. Dwie liczby — i nikt nie rusza z miejsca, bo nie wiadomo, czy szukać pod Warszawą, czy na pustyni w Arabii. Wystarczyły dwie litery, żeby to rozstrzygnąć. Dziś nauczysz się czytać i zapisywać adres, który działa w każdym punkcie Ziemi.

Adres, który działa też tam, gdzie nie ma ulic

Ulica i numer domu działają tylko tam, gdzie ktoś zbudował ulicę. Na środku Pacyfiku, w głębi Sahary i na Antarktydzie żaden listonosz nie znajdzie adresu.

Warszawa leży na przecięciu równoleżnika 52°N z południkiem 21°E — dwie linie, jeden punkt

Najpierw szerokość, potem długość

Kolejność jest światowym standardem, nie umową klasową. Zawsze szerokość, dopiero po niej długość.

Odczytujemy współrzędne Warszawy z mapy Europy

Mapa Europy z siatką co 5°: szerokość czytamy z bocznej krawędzi, długość z dolnej

1
Na mapie ściennej Europy linie siatki narysowane są co 5°. Znajdujesz Warszawę i sprawdzasz, między którymi równoleżnikami leży: wypada w kratce między linią 50° a linią 55°.
$50° \ldots 55°$
2
Kratka ma 5°. Warszawa leży mniej więcej w dwóch piątych drogi od dolnej linii do górnej, czyli o 2° wyżej niż równoleżnik 50°.
$50° + 2° = 52°$
3
Została litera. Warszawa leży na północ od równika, więc szerokość dostaje N. Pierwsza liczba gotowa.
$52°\text{N}$
4
Teraz południki. Warszawa wypada tuż za linią 20° — jakąś jedną piątą kratki dalej, czyli 1°. Leży na wschód od południka zerowego, więc E.
$20° + 1° = 21°\text{E}$
5
Zapisujemy w obowiązującej kolejności: szerokość, przecinek, długość. To jest adres Warszawy — ten sam, który poda ratownikowi każda nawigacja na świecie.
$52°\text{N},\ 21°\text{E}$
Wskazówka
Odczyt z mapy zawsze idzie tak samo: najpierw poziome linie, potem pionowe, na końcu litery.

Wszystkie kroki za Tobą!

Twoja kolej

Odczytałeś z mapy, że punkt leży 4° na północ od równoleżnika 45° i 3° na zachód od południka zerowego. Jak zapiszesz jego współrzędne?

Stopień dzieli się na 60 minut

Stopień to spory kawałek świata: po południku ma około 111 km. Żeby trafić dokładniej, dzielimy go tak samo jak godzinę.

ćwierć stopnia

pół stopnia

cały stopień

Jeden stopień to 60 minut: ćwierć stopnia wypada na 15′, połowa na 30′

$1° = 60'$ (sześćdziesiąt minut), a $1' = 60''$ (sekund).

Dlatego pół stopnia to nie „0,5 minuty” i nie „5”, tylko 30′ — dokładnie jak pół godziny. A ćwierć stopnia to 15′.

Z ułamka stopnia na minuty: Gdańsk

1
Nawigacja pokazuje szerokość Gdańska jako 54,35°N. Chcemy zapisać ją po staremu, w stopniach i minutach.
$54{,}35°\text{N}$
2
Stopnie całe zostają nietknięte — jest ich 54. Do przeliczenia zostaje sam ułamek.
$54{,}35° = 54° + 0{,}35°$
3
Ułamek stopnia mnożymy przez 60, bo tyle minut mieści się w jednym stopniu.
$0{,}35 \cdot 60 = 21$
4
Wychodzi 21 minut, czyli szerokość Gdańska to 54°21′N. Długość liczymy tak samo: 18,65° to 18° i jeszcze $0{,}65 \cdot 60 = 39$ minut.
$54°21'\text{N},\ 18°39'\text{E}$
Wskazówka
W drugą stronę dzielisz przez 60: 39′ to $39 : 60 = 0{,}65$ stopnia. Ten sam przelicznik, tylko odwrócony.

Wszystkie kroki za Tobą!

GPS w telefonie podaje dokładnie to samo

Przytrzymaj palec na dowolnym miejscu w mapie w telefonie — wyskoczą dwie liczby, na przykład 52.2297, 21.0122. To ta sama Warszawa co przed chwilą.

Twoja kolej

Nawigacja pokazuje szerokość 41,5°N. Jak zapiszesz ją w stopniach i minutach?

Pułapka! Przestawione liczby to inny kontynent

Źle: 21°N, 52°E — bo ktoś zapisał liczby w takiej kolejności, w jakiej je odczytał z mapy.

Ściąga do zapamiętania

Jak odczytać i zapisać współrzędne geograficzne?

CO TO JEST: adres punktu na Ziemi — szerokość geograficzna (od równika) i długość geograficzna (od południka zerowego). KOLEJNOŚĆ: ZAWSZE najpierw szerokość, potem długość. Warszawa to 52°N, 21°E. LITERY: przy szerokości N (północ) albo S (południe), przy długości E (wschód) albo W (zachód) — bez litery zapis jest bezużyteczny. ODCZYT Z MAPY: znajdź kratkę siatki, sprawdź jej wartość (np. co 5°), oszacuj, w której części kratki leży punkt, dopisz literę półkuli. STOPNIE I MINUTY: 1° = 60′, 1′ = 60″; pół stopnia to 30′, ćwierć stopnia to 15′. ZAMIANA: ułamek stopnia razy 60 daje minuty (0,35 · 60 = 21′), minuty przez 60 dają ułamek stopnia. GPS: telefon pisze stopnie dziesiętnie i zamiast liter stawia znak — plus to N i E, minus to S i W. UWAGA: 52°N 21°E to Warszawa, a 21°N 52°E to pustynia w Arabii Saudyjskiej — przestawione liczby to inny kontynent.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak poćwiczyć odczytywanie współrzędnych bez atlasu?: Wystarczy telefon. W mapach wystarczy przytrzymać palec na dowolnym punkcie, żeby zobaczyć jego współrzędne — i to jest najlepsze ćwiczenie, jakie da się zrobić w kuchni. Zabawa działa najlepiej w obie strony: raz dziecko wskazuje miejsce i przewiduje, jakie liczby wyskoczą, raz rodzic dyktuje liczby, a dziecko zgaduje, co to za miasto. Warto zacząć od miejsc, które dziecko zna — od własnej szkoły, od domu babci, od hotelu z wakacji.
Dziecko myli kolejność: zapisuje długość przed szerokością. Jak to utrwalić?: Pomaga jedno skojarzenie z alfabetu: w słowie „szerokość” jest sz, w „długości” d — a po polsku d idzie przed sz, więc trzeba to odwrócić i zapamiętać jako wyjątek. Skuteczniejsze bywa jednak skojarzenie z ruchem: najpierw ustalamy, jak wysoko na globusie jesteśmy (góra–dół, czyli szerokość), a dopiero potem, jak daleko w bok. Wysokość zawsze pierwsza — tak samo jak przy opisywaniu, gdzie ktoś siedzi w kinie: najpierw rząd, potem miejsce.
Po co uczyć się minut i sekund, skoro telefon podaje ułamki dziesiętne?: Bo oba zapisy są w użyciu i dziecko trafi na oba. Atlasy szkolne, mapy morskie, lotnicze i tablice z danymi geograficznymi podają stopnie i minuty, a aplikacje w telefonie — ułamki dziesiętne. Umiejętność przejścia z jednego na drugi to jedno mnożenie przez 60 albo jedno dzielenie i naprawdę warto ją mieć, bo dokładnie o to pytają zadania na sprawdzianie. Przy okazji dziecko ćwiczy ułamki dziesiętne z matematyki na czymś, co ma sens.

Sprawdź się!

W jakiej kolejności zapisuje się współrzędne geograficzne punktu?

Co znajdziesz w punkcie o współrzędnych 21°N, 52°E?

Ile minut kątowych to 0,25 stopnia?

Telefon pokazuje pozycję jako −33.87, 151.21. Jak zapiszesz ją z literami?

Na mapie z siatką co 5° miasto leży w kratce między równoleżnikami 45° i 50°, mniej więcej w połowie jej wysokości, i tuż na prawo od południka 15°. Jak brzmią jego przybliżone współrzędne?

Siatka co 5°: odczytaj przybliżone współrzędne miasta oznaczonego znakiem zapytania

Następny temat

Wyznaczanie punktów na mapie na podstawie współrzędnych