Orientowanie mapy i wyznaczanie kierunków świata
W tej lekcji1/10
Stoisz na leśnym rozdrożu z mapą w ręce. Na mapie schronisko jest po prawej od ścieżki, a w terenie po prawej nie ma nic poza świerkami. Mapa się nie myli — po prostu trzymasz ją bokiem. Ja mam kompas przypięty do skrzydła i przed każdym odlotem sprawdzam, gdzie jest północ. Dziś nauczę cię tej samej sztuczki.
Róża wiatrów — osiem strzałek, cały świat
Cztery kierunki główne. Północ, południe, wschód, zachód. Skróty na mapach i w telefonie są angielskie: N (north), S (south), E (east), W (west). Uwaga na pułapkę: S to południe (south), a E to wschód (east) — polskie „w” od wschodu i angielskie „W” od west mylą najczęściej.
Po co w ogóle obracać mapę
Orientowanie mapy to ustawienie jej tak, żeby kierunki na papierze zgadzały się z kierunkami w terenie.
Orientowanie mapy kompasem — cztery ruchy
- 1
1. Połóż mapę płasko — na kamieniu, plecaku albo na kolanie. Postaw na niej kompas. Odsuń się od barierek, latarni i roweru: metal ściąga igłę i pokazuje nieprawdę.
- 2
Igła stanęła: czerwony koniec wskazuje północ, a Pn mapy pokazuje w prawo — mapa leży bokiem 2. Poczekaj, aż igła się uspokoi. Kolorowy koniec (najczęściej czerwony) sam ustawia się na północ. Ty go nie ustawiasz — robi to pole magnetyczne Ziemi.
- 3
Po obróceniu mapy jej Pn pokrywa się z czerwonym końcem igły — mapa jest zorientowana 3. Obracaj mapę razem z kompasem, aż górna krawędź mapy pokaże w tę samą stronę co czerwony koniec igły. Obracasz MAPĘ, nie kompas i nie siebie.
- 4
4. Sprawdź w terenie. Mapa jest zorientowana. Poszukaj na niej dwóch rzeczy, które widzisz naprawdę: wieży, mostu, szczytu. Jeśli leżą po tej samej stronie co w rzeczywistości — trafiłeś.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Z Krakowa jedziesz do Zakopanego, czyli prosto na południe. Po drodze skręcasz w stronę, która leży dokładnie w połowie między południem a zachodem. Jak nazywa się ten kierunek?
Bez kompasu za dnia: Słońce i własny cień
Słońce wędruje po niebie zawsze tak samo. Rano wschodzi mniej więcej na wschodzie, w środku dnia stoi najwyżej i wtedy jest dokładnie na południu, wieczorem zachodzi mniej więcej na zachodzie.
Bez kompasu nocą: Gwiazda Polarna
Znajdź Wielki Wóz — siedem jasnych gwiazd w kształcie garnka z dyszlem. Odległość między dwiema tylnymi gwiazdami garnka odłóż w górę pięć razy. Trafisz na Gwiazdę Polarną, która wisi nad samą północą i przez całą noc prawie nie zmienia miejsca.
Dwie miejskie podpowiedzi: talerz anteny satelitarnej w Polsce celuje na południe, a stare kościoły stawiano ołtarzem na wschód.
Lipiec, godzina 13, stoisz na środku boiska plecami do Słońca. Twój cień jest najkrótszy w całym dniu i pada prosto przed ciebie. Który to kierunek?
Pułapka! „Mech rośnie od północy”
Źle: wystarczy obejść pień dookoła, znaleźć mech i już wiadomo, gdzie północ.
Ściąga do zapamiętania
Jak zorientować mapę i wyznaczyć kierunki świata?
KIERUNKI: cztery główne — północ N, południe S, wschód E, zachód W; cztery pośrednie — NE, SE, SW, NW. Wszystkie razem to róża wiatrów. Na mapie północ jest u góry. ORIENTOWANIE MAPY to ustawienie jej tak, żeby kierunki na papierze zgadzały się z terenem: co masz przed sobą, jest też przed tobą na mapie. KOMPASEM: mapa płasko, kompas na niej, czekasz aż igła stanie, obracasz MAPĘ, aż jej górna krawędź pokaże tam, gdzie kolorowy koniec igły, sprawdzasz na dwóch widocznych obiektach. Metal psuje wskazanie. BEZ KOMPASU: Słońce wschodzi na wschodzie, w południe słoneczne (latem ok. 13) stoi na południu, zachodzi na zachodzie; cień w południe jest najkrótszy i pokazuje północ. Nocą — Gwiazda Polarna nad północą, znaleziona pięciokrotnym odłożeniem tylnej ściany Wielkiego Wozu. MIT: mech NIE wskazuje północy, rośnie tam, gdzie wilgotno i cieniście.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Nie mamy kompasu — da się ćwiczyć bez niego?
Da się, i to lepiej niż z kompasem. Najprostsze ćwiczenie: w słoneczne południe wyjdźcie przed dom i wbijcie w ziemię patyk. Cień pokazuje północ — zaznaczcie ten kierunek kamieniem i wróćcie tam po tygodniu, żeby sprawdzić, czy się zgadza. Drugie ćwiczenie jest domowe: telefon ma wbudowany kompas (aplikacja Kompas w iPhonie, w Androidzie zwykle w zestawie narzędzi). Poproście dziecko, żeby powiedziało, w którą stronę świata wychodzi okno jego pokoju, a dopiero potem sprawdźcie telefonem.
- Po co uczyć się mapy papierowej, skoro telefon sam pokazuje strzałkę?
Bo telefon robi dokładnie to, o czym jest ta lekcja — tylko za dziecko. Aplikacja obraca mapę na ekranie, żeby zgadzała się z terenem, i to jest orientowanie mapy. Kto rozumie, co robi ta strzałka, nie zgubi się, gdy zasięgu nie ma (w górach, w lesie, przy rozładowanej baterii), i szybciej czyta mapę w atlasie, na tablicy w szkole czy w muzeum. Dodatkowo nazwy kierunków wracają na geografii przez całą szkołę: przy klimacie, wiatrach i wędrówkach ptaków.
- Skąd wiadomo, że mech naprawdę nie wskazuje północy?
Wystarczy jeden spacer i pięć drzew. Niech dziecko obejdzie pięć pni w parku i za każdym razem zapisze, po której stronie jest mech, sprawdzając kierunek kompasem w telefonie. Wyniki będą różne — czasem od północy, czasem od zachodu, czasem dookoła. To jest lekcja przy okazji: regułę sprawdza się pomiarem, a nie tym, ile razy się ją słyszało.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Które skróty oznaczają kolejno północ, południe, wschód i zachód?
Na czym polega orientowanie mapy?
Orientujesz mapę kompasem. Igła znieruchomiała i jej czerwony koniec pokazuje w stronę lasu. Co robisz dalej?
Jest samo południe słoneczne, stoisz na środku boiska. Co pokazuje twój cień?
Dlaczego mech na pniu nie jest dobrym wskaźnikiem północy?