Poziomice — jak czytać mapę poziomicową
W tej lekcji1/10
Po suchym lecie zalew opada i na brzegu zostają obwódki — każda w miejscu, gdzie woda stała przez jakiś czas. Z góry wyglądają jak słoje drzewa albo plastry przekrojonej cebuli. Kartograf robi to samo, tylko celowo: obrysowuje górę linią co dwadzieścia metrów. Dzięki temu płaska kartka pokazuje, gdzie stromo, a gdzie da się wjechać rowerem.
Poziomica łączy punkty o tej samej wysokości
Poziomica (inaczej warstwica) to linia na mapie, która przechodzi przez wszystkie punkty leżące równie wysoko.
Cięcie poziomicowe, czyli co ile metrów
Cięcie poziomicowe. Różnica wysokości między dwiema sąsiednimi poziomicami. Jest stałe na całej mapie i podane w legendzie.
Gęsto znaczy stromo — to najważniejsze zdanie lekcji
Wyobraź sobie dwa zbocza tego samego wzgórza. Na kilometrze drogi po jednym z nich przecinasz 10 poziomic, na drugim tylko 2. Cięcie jest to samo, 20 metrów.
Dolina, grzbiet i szczyt — jak je rozpoznać
Poziomice nie biegną w kółko idealnie. Tam, gdzie w zbocze wcina się dolina, wyginają się w ostre V, którego ostrze wskazuje w stronę wyższych liczb — czyli w górę doliny. Dnem takiego V bardzo często płynie potok.
Odczytujemy wysokość szczytu
- 1
Wzgórze z cięciem 20 m — u podnóża poziomica podpisana 400 Znajdź w pobliżu poziomicę podpisaną liczbą. Ta u podnóża naszego wzgórza ma 400.
- 2
Sprawdź w legendzie cięcie poziomicowe. Każda kolejna linia w stronę szczytu znaczy tyle metrów w górę.
- 3
Policz linie od podpisanej do najmniejszej, zamkniętej pętli wokół szczytu. Są trzy.
- 4
Wierzchołek leży wewnątrz ostatniej pętli, a więc wyżej niż ona — ale niżej niż następna, której już nie narysowano, bo góra się skończyła.
- 5
Punkt wysokościowy rozstrzyga: szczyt leży wewnątrz pętli 460, a ma 472 m n.p.m. Dlatego mapy stawiają na szczytach kropkę albo trójkącik z dokładną liczbą, na przykład 472. Ta liczba pochodzi z pomiaru i rozstrzyga to, czego same poziomice nie mogą.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Na mapie z cięciem 20 m zachodnie zbocze wzgórza przecina 10 poziomic na odcinku jednego centymetra, a wschodnie tylko 2 na takim samym odcinku. Które zbocze jest bardziej strome?
Idziesz szlakiem, który przez pół godziny biegnie dokładnie wzdłuż jednej poziomicy. Co to znaczy dla twoich nóg?
Pułapka! „Między poziomicami teren jest płaski”
Źle: skoro narysowano linie 400 i 420, to cały pas między nimi jest równy jak stół, a potem następuje stopień o wysokości 20 m.
Ściąga do zapamiętania
Poziomice — jak czytać mapę poziomicową?
POZIOMICA (warstwica): linia łącząca punkty o tej samej wysokości; wyobraź ją sobie jako linię brzegową wody podniesionej do danego poziomu. CIĘCIE POZIOMICOWE: różnica wysokości między sąsiednimi poziomicami, stała na całej mapie i podana w legendzie (mapa Tatr 20 m, mapa topograficzna 5–10 m, mapa przeglądowa 100 m i więcej); co piąta linia bywa pogrubiona i podpisana. NAJWAŻNIEJSZE: gęste poziomice = stok stromy, rzadkie = łagodny, zlane w jedną wstęgę = urwisko. ODCZYT WYSOKOŚCI: od podpisanej poziomicy dodaj tyle razy cięcie, ile linii przekraczasz (400 + 3 · 20 = 460 m); szczyt leży wewnątrz ostatniej pętli, więc mieści się między 460 a 480 m — dokładną liczbę podaje punkt wysokościowy z kropką. KSZTAŁTY: dolina to V ostrzem w stronę wyższych liczb (często z potokiem), grzbiet wybrzusza się ku niższym, szczyt to najmniejsza zamknięta pętla. UWAGA: między poziomicami teren NIE jest płaski — wznosi się bez przerwy.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Da się pokazać poziomice w domu, bez wyjazdu w góry?
Tak i to jednym z najlepszych doświadczeń w całej geografii. Weźcie ziemniaka albo bryłkę plasteliny uformowaną w górę, wstawcie do miski i wlejcie trochę wody. Na poziomie lustra wody narysujcie flamastrem linię wokół bryły — to poziomica. Dolejcie wody na wysokość palca i narysujcie kolejną. Po czterech, pięciu powtórzeniach wyjmijcie bryłę i spójrzcie na nią z góry: dokładnie to pokazuje mapa poziomicowa. Widać też od razu, że tam, gdzie zbocze było strome, linie leżą ciasno.
- Po czym poznać, czy dziecko naprawdę rozumie ten temat?
Po jednym pytaniu: „na której mapie zbocze jest bardziej strome — tam, gdzie linie leżą gęsto, czy tam, gdzie rzadko?”. Odczytanie wysokości szczytu jest rachunkiem i da się je wykuć, ale związek gęstości ze stromizną to sedno lekcji i właśnie o niego pytają sprawdziany, często w formie „którędy poprowadzić drogę”. Jeśli dziecko potrafi wskazać łagodniejszą trasę na rysunku, resztę doliczy.
- Gdzie dziecko spotka poziomice poza szkołą?
Częściej, niż się wydaje. Poziomice są na każdej mapie turystycznej, w aplikacjach rowerowych i biegowych (Strava, Komoot rysują z nich profil trasy), w grach z otwartym światem i na mapach do biegów na orientację. Warto pokazać profil wysokościowy jakiejś trasy w telefonie i porównać go z mapą: strome fragmenty wykresu odpowiadają dokładnie tym miejscom, gdzie poziomice leżą najciaśniej. To ten sam teren opisany dwa razy.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Co łączy wszystkie punkty leżące na jednej poziomicy?
Na mapie widzisz miejsce, w którym poziomice leżą bardzo blisko siebie, prawie się stykając. Co to znaczy?
Poziomica u podnóża wzniesienia jest podpisana liczbą 300, cięcie wynosi 10 m. Idąc pod górę, przekraczasz kolejno cztery poziomice. Na jakiej wysokości stoisz po czwartej z nich?
Uczeń mówi: „Między poziomicą 400 a 420 teren jest płaski, a potem jest próg o wysokości 20 m”. Dlaczego to nieprawda?
Poziomice na zboczu wyginają się w ostre V, którego ostrze wskazuje w stronę wyższych liczb. Co tam jest w terenie?