Symetria środkowa

około 12 minut

W tej lekcji1/17

Cześć! Weź do ręki damę albo waleta z talii kart i obróć kartę o pół obrotu. Wygląda dokładnie tak samo! Karty projektuje się tak specjalnie, żeby gracz nie musiał ich odwracać. Ten „pół obrotu”, czyli obrót o 180 stopni, to druga wielka symetria w matematyce — symetria środkowa. Tym razem nie odbijamy względem prostej, tylko względem jednego punktu.

Punkty symetryczne względem punktu

Punkt, względem którego odbijamy, nazywamy środkiem symetrii i zwykle oznaczamy literą SS.

xy-5-5-4-4-3-3-2-2-1-11122334455ASA'
Środek symetrii leży dokładnie w połowie

Jak wyznaczyć obraz punktu AA

  1. 1

    Poprowadź prostą przez punkty AA i SS. Obraz A′A' będzie leżał właśnie na niej — to pierwsza część definicji.

    A,S,A′ na jednej prostejA, S, A' \text{ na jednej prostej}
  2. 2

    Zmierz odległość ∣AS∣|AS|, czyli drogę od punktu do środka symetrii.

    ∣AS∣|AS|
  3. 3

    Odłóż taką samą odległość za punktem SS, po jego drugiej stronie — tam leży A′A'. Mówiąc obrazowo: idziesz z AA do SS, a potem jeszcze raz tyle samo w tę samą stronę.

    ∣SA′∣=∣AS∣|SA'| = |AS|
  4. 4
    xy-5-5-4-4-3-3-2-2-1-11122334455ASA'
    Z A do S: 3 kratki w prawo i 1 w dół — i dokładnie tyle samo dalej, do A'

    Na kratkach jest jeszcze prościej. Jeśli z AA do SS idzie się 3 kratki w prawo i 1 w dół, to z SS do A′A' idzie się znowu 3 kratki w prawo i 1 w dół.

  5. 5

    Przypadek szczególny: obrazem środka symetrii jest on sam. Punkt SS to jedyny punkt stały tej symetrii.

    S′=SS' = S
  6. 6

    I wniosek do zadań, bliźniaczo podobny do tego z symetrii osiowej: cały odcinek AA′AA' jest dwa razy dłuższy od ASAS.

    ∣AA′∣=2⋅∣AS∣|AA'| = 2 \cdot |AS|

Wszystkie 6 kroków odsłonięte.

Symetria środkowa to obrót o 180 stopni

Najlepszy sposób, żeby zobaczyć symetrię środkową: wbij szpilkę w punkt SS i obróć całą kartkę o 180°180°. Każdy punkt trafi dokładnie na swój obraz.

Dlatego figura po symetrii środkowej wygląda jak oryginał postawiony do góry nogami — jak karta do gry obejrzana od strony drugiego gracza.

xy-5-5-4-4-3-3-2-2-1-11122334455ABCSA'B'C'
Trójkąt ABC i jego obraz po obrocie o 180 stopni wokół punktu S

Co zachowuje symetria środkowa

Symetria środkowa zachowuje wszystkie miary figury:

- długości odcinków,
- miary kątów,
- obwody i pola — figura i obraz są przystające,
- a także orientację! Kierunek obiegu wierzchołków się nie zmienia.

Osiowa kontra środkowa — tabela różnic

To ostatnie, czyli zachowana orientacja, odróżnia symetrię środkową od osiowej. Cała reszta różnic mieści się w jednej tabelce:

Obrazem prostej jest prosta równoległa

Jest jeszcze jedna piękna własność: obrazem prostej jest prosta do niej równoległa. Odcinek A′B′A'B' jest zawsze równoległy do odcinka ABAB i ma tę samą długość — tylko biegnie „w przeciwną stronę”.

xy-5-5-4-4-3-3-2-2-1-11122334455ABSA'B'
Odcinek A'B' jest równoległy do AB i ma tę samą długość

Odbijamy trójkąt względem punktu S

  1. 1

    Zadanie: na kratkowanej kartce zaznaczono punkt SS i trójkąt ABCABC. Z punktu AA do SS idzie się 3 kratki w prawo i 1 w górę. Z punktu BB do SS: 1 kratkę w prawo i 2 w górę. Z punktu CC do SS: 2 kratki w prawo i 3 w dół. Narysuj obraz trójkąta w symetrii względem punktu SS.

    A,B,C→A′,B′,C′A, B, C \to A', B', C'
  2. 2

    Krok pierwszy: punkt AA. Droga z AA do SS to 3 kratki w prawo i 1 w górę. Obraz A′A' leży za środkiem, po przebyciu tej samej drogi jeszcze raz: z SS idziemy 3 kratki w prawo i 1 w górę.

    S srodkiem AA′S \text{ srodkiem } AA'
  3. 3

    Sprawdzenie dla AA: punkty AA, SS, A′A' leżą na jednej prostej, a SS dzieli odcinek AA′AA' na połowy. Zgadza się z definicją.

    ∣AS∣=∣SA′∣  ✓|AS| = |SA'| \; \checkmark
  4. 4

    Krok drugi: punkt BB. Z BB do SS: 1 w prawo, 2 w górę — więc z SS do B′B': znowu 1 w prawo i 2 w górę.

    S srodkiem BB′S \text{ srodkiem } BB'
  5. 5

    Krok trzeci: punkt CC. Z CC do SS: 2 w prawo, 3 w dół — więc z SS do C′C': 2 w prawo i 3 w dół.

    S srodkiem CC′S \text{ srodkiem } CC'
  6. 6

    Krok czwarty: łączymy A′A', B′B', C′C'. Obraz to trójkąt przystający do ABCABC, ale obrócony o pół obrotu — „do góry nogami”.

    △A′B′C′≅△ABC\triangle A'B'C' \cong \triangle ABC
  7. 7

    Kontrola: bok A′B′A'B' powinien być równoległy do ABAB i tej samej długości. Na kratkach oba przechodzą 2 kratki w bok i 1 w pion — tylko w przeciwnych kierunkach. Zgadza się.

    A′B′∥AB,  ∣A′B′∣=∣AB∣  ✓A'B' \parallel AB, \; |A'B'| = |AB| \; \checkmark

Wszystkie 7 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Punkt A′A' jest obrazem punktu AA w symetrii względem punktu SS, przy czym ∣AS∣=6|AS| = 6 cm. Ile centymetrów ma odcinek AA′AA'?

∣AS∣=6 cm|AS| = 6 \text{ cm}
cm

Pułapka! Symetria środkowa to nie lustro

Błąd pierwszy — najważniejszy w całym dziale: mylenie symetrii środkowej z osiową.

Błąd drugi: obraz po tej samej stronie środka

Obraz punktu AA leży za punktem SS, po jego przeciwnej stronie. Jeśli AA jest na lewo i powyżej SS, to A′A' musi być na prawo i poniżej. Zmienia się kierunek zarówno w poziomie, jak i w pionie — oba naraz.

Błąd trzeci: odwracanie drogi zamiast powtórzenia jej

Z AA do SS idziesz 3 kratki w prawo i 1 w górę? To z SS do A′A' idziesz dokładnie tak samo: 3 w prawo i 1 w górę. Częsty błąd to odwrócenie drogi (3 w lewo, 1 w dół) — wtedy wraca się do AA zamiast dojść do A′A'.

Błąd czwarty: środek poza odcinkiem AA'

Punkt SS musi leżeć na odcinku AA′AA'. Jeśli na twoim rysunku punkty AA, SS, A′A' nie leżą na jednej prostej — obraz jest w złym miejscu. To najprostsza kontrola poprawności.

Błąd piąty: szukanie wielu punktów stałych

W symetrii osiowej cała oś stoi w miejscu, ale w symetrii środkowej punkt stały jest tylko jeden — sam środek SS.

Odległości w symetrii środkowej — zadanie typu egzaminacyjnego

  1. 1

    Zadanie: punkty A′A' i B′B' są obrazami punktów AA i BB w symetrii względem punktu SS. Wiadomo, że ∣AA′∣=14|AA'| = 14 cm oraz ∣AB∣=9|AB| = 9 cm. Oblicz ∣AS∣|AS| oraz ∣A′B′∣|A'B'|.

    ∣AA′∣=14,∣AB∣=9|AA'| = 14, \quad |AB| = 9
  2. 2

    Krok pierwszy: odcinek ASAS. Punkt SS jest środkiem odcinka AA′AA', więc dzieli go na dwie równe połowy.

    ∣AS∣=142=7 cm|AS| = \frac{14}{2} = 7 \text{ cm}
  3. 3

    Krok drugi: odcinek A′B′A'B'. Symetria środkowa jest izometrią — zachowuje długości wszystkich odcinków.

    ∣A′B′∣=∣AB∣|A'B'| = |AB|
  4. 4

    Stąd wynik.

    ∣A′B′∣=9 cm|A'B'| = 9 \text{ cm}
  5. 5

    Dodatkowo wiemy, że odcinek A′B′A'B' jest równoległy do ABAB — obrazem prostej w symetrii środkowej jest prosta do niej równoległa.

    A′B′∥ABA'B' \parallel AB
  6. 6

    Kontrola: ∣AS∣=7|AS| = 7, więc ∣SA′∣=7|SA'| = 7 i razem 7+7=14=∣AA′∣7 + 7 = 14 = |AA'|. Wszystko się zgadza.

    7+7=14  ✓7 + 7 = 14 \; \checkmark

Wszystkie 6 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Punkty AA i A′A' są symetryczne względem punktu SS, a odcinek AA′AA' ma długość 26 cm. Ile centymetrów ma odcinek SA′SA'?

∣AA′∣=26 cm|AA'| = 26 \text{ cm}
cm

Ściąga do zapamiętania

Kiedy punkty są symetryczne względem punktu i czym to się różni od lustra?

• Punkty AA i A′A' są symetryczne względem punktu SS, gdy SS jest środkiem odcinka AA′AA': punkty AA, SS, A′A' leżą na jednej prostej i ∣AS∣=∣SA′∣|AS| = |SA'|
• Konstrukcja: z AA przez SS i jeszcze raz tyle samo dalej — na kratkach ta sama droga dwa razy
• Efekt to obrót o 180°180°: figura „do góry nogami”, a nie lustrzana (litera b po pół obrotu to q, a w lustrze d)
• Zachowuje długości, kąty, pola oraz orientację; obrazem prostej jest prosta równoległa
• Jedyny punkt stały to SS, a ∣AA′∣=2∣AS∣|AA'| = 2|AS|

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 6 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Symetria środkowa względem punktu SS daje ten sam efekt co...

2

Punkty AA i A′A' są symetryczne względem punktu SS, przy czym ∣AS∣=3|AS| = 3 cm. Ile wynosi ∣AA′∣|AA'|?

3

Ile punktów stałych ma symetria środkowa względem punktu SS?

4

Czym obraz trójkąta w symetrii środkowej różni się od obrazu w symetrii osiowej?

5

Odcinek ABAB odbito w symetrii względem punktu SS i otrzymano odcinek A′B′A'B'. Które zdanie jest prawdziwe?

6

Punkty AA i A′A' są symetryczne względem punktu SS. Które zdanie NIE musi być prawdziwe?

Następny temat
Figury osiowosymetryczne i środkowosymetryczne