Trawienie i wchłanianie pokarmu
W tej lekcji1/11
Jelito cienkie ma pięć metrów długości i kilka centymetrów średnicy, a powierzchnia, przez którą wchłania pokarm, szacowana jest nawet na 200 metrów kwadratowych — mniej więcej tyle, co kort tenisowy. Sztuczka polega na trzech piętrach pofałdowania: fałdy, na nich kosmki, a na kosmkach mikroskopijne mikrokosmki.
Trawienie to cięcie, a nożyczkami są enzymy
Cząsteczki pokarmu są za duże, żeby przejść przez ścianę jelita. Trzeba je pociąć na kawałki — i tym zajmują się enzymy trawienne.
Gdzie co jest trawione
Trzy główne składniki zaczynają być rozkładane w trzech różnych miejscach, każdy przez własny enzym, ale kończą w tym samym.
Żółć nie trawi — ona rozbija
Żółć nie zawiera ani jednego enzymu. Robi coś innego i bez tego lipaza byłaby bezradna.
Na czym polega rola żółci w trawieniu tłuszczów?
Los jednego kawałka sera — od białka do aminokwasu
- 1
Od białka w serze do aminokwasu we krwi Żołądek: kwas solny. Silnie kwaśne środowisko rozplątuje zwinięte cząsteczki białka i uruchamia pepsynę, która bez kwasu jest nieaktywna. Przy okazji kwas zabija większość bakterii z pokarmu.
- 2
Od białka w serze do aminokwasu we krwi Żołądek: pepsyna. Tnie długie łańcuchy białka na krótsze odcinki. To dopiero wstępne cięcie — pojedyncze aminokwasy jeszcze nie powstają.
- 3
Od białka w serze do aminokwasu we krwi Wejście do jelita cienkiego: zobojętnianie. Sok trzustkowy przynosi wodorowęglany, które gaszą kwas. Bez tego enzymy jelitowe, przystosowane do środowiska zasadowego, w ogóle by nie zadziałały.
- 4
Od białka w serze do aminokwasu we krwi Jelito cienkie: trypsyna. Enzym z soku trzustkowego dokańcza cięcie odcinków białka, a enzymy ściany jelita rozdzielają ostatnie wiązania. Powstają wolne aminokwasy.
- 5
Od białka w serze do aminokwasu we krwi Kosmek jelitowy: wchłanianie. Aminokwasy przechodzą przez ścianę kosmka do naczynia krwionośnego, które biegnie w jego wnętrzu.
- 6
Od białka w serze do aminokwasu we krwi Wątroba: kontrola. Krew z jelit nie płynie od razu do serca — najpierw trafia do wątroby, która magazynuje nadmiar, przerabia zbędne substancje i unieszkodliwia trucizny.
Wszystkie 6 kroków odsłonięte.
Kosmek jelitowy i dwie drogi wchłaniania
Kosmek to palczasty wypustek ściany jelita, wysoki mniej więcej na milimetr. Na milimetrze kwadratowym mieści się ich kilkadziesiąt, a w każdym biegną naczynie krwionośne i naczynie limfatyczne.
Jelito grube: odzysk wody i lokatorzy
Do jelita grubego wpływa treść, z której wchłonięto już wszystko, co strawne. Zostaje woda, sole mineralne i niestrawny błonnik.
Amylaza ze śliny przestaje działać wkrótce po tym, jak kęs trafi do żołądka. Dlaczego?
Pułapka! „Bakterie w jelitach to zarazki, więc lepiej byłoby ich nie mieć”
Źle: bakteria zawsze znaczy choroba, a jelito powinno być jałowe.
Ściąga do zapamiętania
Trawienie i wchłanianie — enzymy, żółć, kosmki
TRAWIENIE to cięcie dużych cząsteczek na małe, zdolne przejść przez ścianę jelita. ENZYMY są SWOISTE: każdy pasuje tylko do jednego rodzaju cząsteczek, jak klucz do zamka; końcówka -AZA wskazuje, co enzym tnie. CUKRY: trawienie zaczyna AMYLAZA ŚLINOWA w jamie ustnej, kończy amylaza trzustkowa w jelicie cienkim, produkt to GLUKOZA. BIAŁKA: start w ŻOŁĄDKU — kwas solny rozplątuje cząsteczki i uruchamia PEPSYNĘ, dokańcza TRYPSYNA w jelicie cienkim, produkt to AMINOKWASY. TŁUSZCZE: trawi je wyłącznie LIPAZA trzustkowa w jelicie cienkim, produkt to kwasy tłuszczowe i glicerol. ŻÓŁĆ nie zawiera enzymów i NIE TRAWI — EMULGUJE, czyli rozbija duże krople tłuszczu na drobne i zwiększa powierzchnię dla lipazy. Kwas z żołądka jest zobojętniany wodorowęglanami soku trzustkowego. WCHŁANIANIE zachodzi w KOSMKACH JELITOWYCH: glukoza i aminokwasy idą do KRWI i najpierw do WĄTROBY, tłuszcze do naczyń LIMFATYCZNYCH. JELITO GRUBE odzyskuje WODĘ (do 1,5 litra na dobę) i mieści BAKTERIE, które rozkładają błonnik oraz wytwarzają witaminę K.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak pokazać w domu, na czym polega emulgowanie?
Potrzebne są dwa słoiki z wodą i po łyżce oleju. Do pierwszego nic nie dodajecie, do drugiego kroplę płynu do naczyń. Oba wstrząsacie mocno i stawiacie obok siebie. W pierwszym olej po chwili zbiera się z powrotem w jedną warstwę na wierzchu, w drugim zostaje mleczna zawiesina drobnych kropelek, która trzyma się nawet kilkanaście minut. To jest dokładnie to, co robi żółć w jelicie. Warto dopowiedzieć puentę, bo bez niej doświadczenie zostaje sztuczką: enzym pracuje tylko na powierzchni kropli, więc tysiąc małych kropel daje mu wielokrotnie więcej miejsca do pracy niż jedna duża. Warto zapytać dziecko, po co jelitu tyle powierzchni — odpowiedź jest ta sama.
- Dziecko pyta, dlaczego żołądek nie trawi sam siebie. Co odpowiedzieć?
Że jest to realny problem, który organizm rozwiązuje na trzy sposoby naraz. Po pierwsze, ściana żołądka pokryta jest grubą warstwą śluzu, przez którą kwas i pepsyna nie docierają do komórek. Po drugie, pepsyna wydzielana jest w postaci nieczynnej i uruchamia ją dopiero kwas w świetle żołądka, czyli poza samą ścianą. Po trzecie, nabłonek żołądka wymienia się bardzo szybko, w ciągu kilku dni. Gdy któryś z tych mechanizmów zawiedzie, powstaje wrzód — i to jest naturalne przejście do lekcji o higienie układu pokarmowego. Nie warto z tego robić straszaka: to rzadkie u dzieci. Znacznie częstsze u nastolatka są zwykłe bóle brzucha po stresie albo po zbyt szybkim jedzeniu.
- Czy jogurty z bakteriami rzeczywiście coś dają?
Odpowiedź uczciwa brzmi: część z nich, w części sytuacji, i nie jest to lek. Bakterie mlekowe z jogurtu naturalnego rzeczywiście docierają do jelita, ale zwykle nie osiedlają się tam na stałe — działają, dopóki się je jada. Najlepiej udokumentowane zastosowanie to skrócenie biegunki po antybiotyku albo infekcyjnej, i o tym warto porozmawiać z lekarzem, zamiast wybierać preparat z reklamy. Na co dzień więcej dla bakterii jelitowych robi błonnik, którym się żywią: warzywa, pełne ziarno, nasiona roślin strączkowych. Jogurt owocowy z dużą ilością cukru nie jest tu żadną inwestycją. Kupując, warto sprawdzić w składzie, czy w ogóle są tam żywe kultury bakterii.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Co oznacza swoistość enzymów trawiennych?
Gdzie zaczyna się trawienie białek?
Które stwierdzenie o żółci jest prawdziwe?
Do czego służą kosmki jelitowe?
Co dzieje się w jelicie grubym?