Krajobraz wilgotnego lasu równikowego

Najlepiej działa spacer do lasu za miastem i jedno pytanie: gdzie tu jest najwięcej liści? Dziecko samo zauważy, że wysoko, a przy ziemi rośnie niewiele — polski las ma te same piętra, tylko niższe i uboższe. W domu wystarczy latarka i trzy kartki trzymane jedna nad drugą: pierwsza przepuszcza trochę światła, po trzeciej na stole jest prawie ciemno. To dokładnie ten mechanizm, który tworzy 2% światła w runie. Warto też wpisać w mapy satelitarne „Manaus” i przesunąć widok na północ — dach lasu naprawdę wygląda z góry jak brokuły.

To najsłynniejsze zdanie o tym lesie i jednocześnie najbardziej mylące. Dojrzały las zużywa w oddychaniu i rozkładzie prawie tyle tlenu, ile wytwarza w fotosyntezie — bilans wychodzi bliski zeru, a większość tlenu w atmosferze pochodzi od glonów oceanicznych. Amazonia jest za to ogromnym MAGAZYNEM węgla: po wycięciu i spaleniu ten węgiel trafia do atmosfery i podgrzewa klimat. Napędza też obieg wody — pary unoszące się znad lasu tworzą tak zwane latające rzeki, dające deszcz połowie Ameryki Południowej. Powód do ochrony jest więc mocniejszy niż w popularnym haśle, tylko inny.

Bo sadzi się go w ziemi, w której nic nie zostało. Po wypaleniu i kilku latach ulew wierzchnia warstwa jest wypłukana, a nasiona rzadkich drzew nie mają skąd przylecieć, gdy najbliższy stary las jest kilkanaście kilometrów dalej. Odbudowa liczby gatunków zajmuje dziesiątki, czasem setki lat — czasem las wraca w postaci ubogiego zagajnika i na tym się zatrzymuje. To dobry moment, żeby powiedzieć, że w przyrodzie zniszczyć zawsze jest szybciej niż odtworzyć, i że dlatego ochrona jest tańsza od naprawy.