Zadania tekstowe z ułamkami
W tej lekcji1/17
Cześć! Rachunki na ułamkach już umiesz. Ale w zadaniu tekstowym trzeba najpierw zrozumieć, CO policzyć — a to bywa trudniejsze niż samo liczenie. Dziś poznasz kilka pytań, które warto sobie zadać przed każdym takim zadaniem. Odpowiedzi na nie zwykle rozwiązują połowę problemu.
Zawsze pytaj: ułamek CZEGO?
Największa trudność w zadaniach z ułamkami nie leży w rachunku, tylko w ustaleniu całości. Ten sam ułamek może odnosić się do różnych rzeczy — i wynik będzie zupełnie inny.
Ten sam ułamek, dwie różne całości
- 1
W klasie liczącej 30 uczniów to dziewczęta. Ile jest dziewcząt? Całością jest tu cała klasa, czyli 30 osób.
- 2
A teraz inne sformułowanie: dziewcząt jest o mniej niż chłopców. Tu całością są chłopcy, a nie cała klasa.
- 3
Gdyby chłopców było 20, dziewcząt byłoby o 8 mniej. Ten sam ułamek, inna całość — i zupełnie inny rachunek.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Cztery pytania, które warto zadać przed liczeniem
1. Co jest całością w tym zadaniu?
2. Czy ułamek dotyczy całości, czy jakiejś części?
3. Czy szukam części, czy całości?
4. Czy odpowiedź powinna być większa czy mniejsza od danej liczby?
Czwarte pytanie to darmowa kontrola. Jeśli szukasz części całości, wynik musi być mniejszy. Jeśli szukasz całości ze znanej części — większy.
Trzy typy zadań i sygnały, które je zdradzają
Prawie wszystkie zadania z ułamkami sprowadzają się do trzech typów. Każdy ma swoje charakterystyczne sformułowanie.
Skrót przy pytaniu „ile zostało”
Trzeci typ jest najciekawszy, bo ma sprytny skrót. Gdy zadanie mówi, że zużyto zapasu, to zostało — bo całość to .
Zamiast liczyć zużycie i odejmować, można od razu policzyć to, co zostało. Jeden krok zamiast dwóch.
Zadania wieloetapowe to kilka prostych kroków
Zadania wieloetapowe wyglądają groźnie, ale to tylko kilka prostych kroków po kolei. W przykładzie obok całość zapisujemy jako — to bardzo częsty chwyt w tych zadaniach.
Książka czytana przez dwa dni
- 1
Pierwszego dnia przeczytano książki, drugiego . Ile zostało? Najpierw sumujemy przeczytane części.
- 2
Całość to jedynka, więc od niej odejmujemy przeczytane pięć szóstych.
- 3
Została jedna szósta książki.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Zbiornik napełniony w dwóch piątych
- 1
Zadanie: zbiornik jest napełniony w dwóch piątych i mieści w tej chwili 80 litrów wody. Ile litrów mieści cały zbiornik?
Jak myślisz, ile wyjdzie?
- 2
Pytanie kontrolne: szukam części czy całości? Całości. Więc wynik MUSI być większy od 80.
- 3
Krok pierwszy: schodzimy do jednej piątej. Skoro dwie piąte to 80 litrów, to jedna piąta jest dwa razy mniejsza.
- 4
Krok drugi: całość to pięć piątych, więc mnożymy przez pięć.
- 5
Zbiornik mieści 200 litrów. Kontrola z drugiego kroku się zgadza — 200 jest większe od 80.
- 6
Sprawdzenie w drugą stronę: liczymy dwie piąte z dwustu i musimy wrócić do osiemdziesięciu.
- 7
Przy okazji od razu wiemy, ile brakuje do pełna: to pozostałe trzy piąte, czyli litrów.
Wszystkie 7 kroków odsłonięte.
W klasie jest 24 uczniów, a z nich odrobiło zadanie. Ilu uczniów odrobiło?
Pułapka! Liczenie drugiego ułamka od złej całości
To najczęstszy błąd w zadaniach wieloetapowych i naprawdę trudno go zauważyć.
Sześćdziesiąt złotych Oli — poprawnie
- 1
Książka kosztuje z 60 zł, czyli 20 zł. Zostaje 40 zł.
- 2
Bilet to z czterdziestu, bo treść mówi wyraźnie „reszty”. To 20 zł.
- 3
Odpowiedź to 20 zł, a nie 10 zł. Całość dla drugiego ułamka wynosiła 40 zł, a nie 60 zł.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Sygnały w treści, na które trzeba uważać
Uważaj na słowa RESZTY, POZOSTAŁEJ KWOTY, TEGO CO ZOSTAŁO. Każde z nich oznacza, że całość się zmieniła i kolejny ułamek liczysz już od nowej wartości.
Dwa dodatkowe błędy z tych zadań
Drugi częsty błąd to odpowiedź na inne pytanie niż zadane. Zadanie pyta, ile ZOSTAŁO, a uczeń podaje, ile WYDANO. Przeczytaj ostatnie zdanie treści jeszcze raz, zanim wpiszesz wynik.
Trzeci to mylenie kierunku przy zadaniu odwrotnym. Jeśli czegoś to 80, całość jest większa od 80, a nie mniejsza.
Wycieczka na trzy etapy
- 1
Zadanie: trasa wycieczki ma 240 km. Pierwszego dnia przejechano trasy, drugiego trasy. Ile kilometrów zostało na trzeci dzień?
- 2
Uwaga na sformułowanie: oba ułamki odnoszą się do TRASY, a nie do reszty. Całość jest więc ta sama w obu przypadkach — to ułatwia sprawę.
- 3
Sposób pierwszy, przez kilometry. Dzień pierwszy: trzy ósme z 240.
- 4
Dzień drugi: jedna czwarta z 240.
- 5
Razem przejechano 150 km, więc zostało 90 km.
- 6
Sposób drugi, sprytniejszy — przez ułamki. Najpierw liczymy, jaka część trasy została. Całość to jedynka.
- 7
Zostało trzy ósme trasy, czyli tyle samo co pierwszego dnia. A trzy ósme z 240 już policzyliśmy — to 90 km. Ten sam wynik, mniej rachunków.
Wszystkie 7 kroków odsłonięte.
Zużyto zapasu papieru. Jaka część zapasu została? Podaj ułamek.
Ściąga do zapamiętania
Jak rozwiązywać zadania tekstowe z ułamkami?
NAJPIERW USTAL CAŁOŚĆ — pytaj: ułamek czego? Potem sprawdź, czy szukasz CZĘŚCI (mnożysz, wynik mniejszy) czy CAŁOŚCI (dzielisz przez licznik i mnożysz przez mianownik, wynik większy). ILE ZOSTAŁO: całość to jedynka, więc gdy zużyto 3/8, zostaje 5/8 — jeden krok zamiast dwóch. UWAGA NA SŁOWO RESZTY: oznacza, że całość się zmieniła i drugi ułamek liczysz od nowej wartości. Na koniec sprawdź, o co dokładnie pytało zadanie.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
W pudełku jest 45 cukierków, a z nich to czekoladowe. Ile jest czekoladowych?
Trzy czwarte pewnej kwoty to 90 zł. Ile wynosi cała kwota?
Przeczytano książki. Jaka część została do przeczytania?
Z 80 zł Kuba wydał na grę, a potem RESZTY na obiad. Ile mu zostało?
Trasa ma 120 km. Przejechano trasy, a potem trasy. Ile kilometrów zostało?