Doświadczenia i zdarzenia losowe
W tej lekcji1/16
Cześć! Gramy w planszówkę. Rzucasz kostką i... no właśnie — czy ktokolwiek na świecie potrafi przewidzieć, co wypadnie? Nie. Ale czy to znaczy, że o rzucie kostką nie da się powiedzieć NIC mądrego? Wręcz przeciwnie! Da się dokładnie wypisać, co MOŻE się zdarzyć, i ocenić, co zdarza się częściej. Tak rodzi się rachunek prawdopodobieństwa — a dziś stawiamy jego pierwszy krok: doświadczenia i zdarzenia losowe.
Doświadczenie losowe i jego wyniki
Doświadczenie losowe to czynność, którą można powtarzać i której wyniku nie da się z góry przewidzieć — ale wszystkie możliwe wyniki znamy z góry.
Pierwszy krok: wypisz wszystkie wyniki
Pierwszy krok w każdym zadaniu brzmi zawsze tak samo: wypisz wszystkie możliwe wyniki i policz je. Dla monety to 2 wyniki, dla kostki 6, a dla dwóch monet — 4, bo orzeł na pierwszej z reszką na drugiej (OR) to inny wynik niż reszka na pierwszej z orłem na drugiej (RO).
Uczciwe losowanie
Ważne założenie: w naszych doświadczeniach wszystkie wyniki są jednakowo prawdopodobne — moneta i kostka są symetryczne, kule nie różnią się niczym poza kolorem. Mówimy, że losowanie jest uczciwe.
- kula 1
- kula 2
- kula 3
- kula 4
- kula 5
Zdarzenie losowe, pewne i niemożliwe
Zdarzenie losowe to coś, co w doświadczeniu może zajść albo nie — opisujemy je, wskazując wyniki sprzyjające, czyli te, przy których zdarzenie zachodzi.
Zdarzenie pewne i zdarzenie niemożliwe
Dwa ostatnie wiersze tabeli to skrajności.
Więcej sprzyjających znaczy bardziej prawdopodobne
Im więcej wyników sprzyja zdarzeniu, tym jest ono bardziej prawdopodobne — na razie porównujemy zdarzenia właśnie tak, licząc wyniki sprzyjające. W następnej lekcji zamienimy to na konkretny ułamek.
Losowość w praktyce — co pokazuje eksperyment
Pi-otrek rzucił kostką 60 razy i zanotował, ile razy wypadła każda liczba oczek:
Analiza doświadczenia krok po kroku
- 1
Doświadczenie: rzucamy raz zwykłą kostką sześcienną. Przeanalizujemy trzy zdarzenia: A — „wypadły mniej niż 3 oczka”, B — „wypadło co najmniej 5 oczek”, C — „liczba oczek dzieli się przez 7”.
- 2
Krok pierwszy: liczymy wszystkie możliwe wyniki. Kostka ma sześć ścianek.
- 3
Zdarzenie A — „mniej niż 3 oczka”. Sprawdzamy każdy wynik: pasują 1 i 2. Uwaga: trójka NIE pasuje, bo 3 nie jest mniejsze od 3.
- 4
Zdarzenie B — „co najmniej 5 oczek”, czyli 5 lub więcej. Pasują 5 i 6. „Co najmniej 5” obejmuje piątkę!
- 5
Zdarzenie C — „liczba oczek dzieli się przez 7”. Żadna z liczb od 1 do 6 nie dzieli się przez 7, więc zdarzenie C jest niemożliwe.
- 6
Porównanie: zdarzeniom A i B sprzyja tyle samo wyników (po 2), więc są jednakowo prawdopodobne. Zdarzenie C nie zajdzie nigdy.
Wszystkie 6 kroków odsłonięte.
Urna z kulami — które zdarzenie jest bardziej prawdopodobne?
- 1
Zadanie: w urnie są 3 kule czerwone i 2 zielone. Losujemy jedną kulę. Co jest bardziej prawdopodobne: wylosowanie czerwonej czy zielonej?
- 2
Krok pierwszy: wszystkie możliwe wyniki. Każda kula to osobny wynik losowania — nawet kule tego samego koloru liczymy osobno!
- 3
Zdarzeniu „czerwona” sprzyjają 3 wyniki (każda z czerwonych kul), zdarzeniu „zielona” — 2 wyniki.
- 4
Więcej wyników sprzyja czerwonej, więc wylosowanie czerwonej jest bardziej prawdopodobne.
- 5
Zdarzenie „wylosuję kulę czerwoną lub zieloną” jest pewne — sprzyja mu wszystkie 5 wyników. Zdarzenie „wylosuję kulę niebieską” jest niemożliwe — w urnie nie ma niebieskich.
- 6
Uwaga na częsty błąd: to, że w urnie są DWA kolory, nie znaczy, że szanse są pół na pół. Liczą się kule, nie kolory!
Wszystkie 6 kroków odsłonięte.
Rzucasz raz kostką. Ile wyników sprzyja zdarzeniu „wypadła parzysta liczba oczek”?
Pułapka! Kostka, która „pamięta” poprzednie rzuty
Błąd pierwszy: „wypadło pięć reszek z rzędu, więc teraz na pewno orzeł”.
Pułapka! Mało prawdopodobne to nie to samo, co niemożliwe
Błąd drugi: mylenie zdarzenia mało prawdopodobnego z niemożliwym.
Pułapka! Liczenie kolorów zamiast kul
Błąd trzeci: liczenie kolorów zamiast kul.
Pułapka! OR i RO to dwa różne wyniki
Błąd czwarty: OR i RO to „to samo”.
Ściąga do zapamiętania
Doświadczenie losowe, zdarzenie pewne i niemożliwe — czym się różnią?
• Doświadczenie losowe: wyniku nie da się przewidzieć, ale wszystkie możliwe wyniki znamy — moneta , kostka , dwie monety (OR i RO to różne wyniki)
• Zdarzenie losowe opisują wyniki sprzyjające, np. „liczba parzysta na kostce” to , ,
• Zdarzenie pewne: sprzyjają mu wszystkie wyniki (mniej niż oczek). Niemożliwe: żaden ( oczek)
• Więcej wyników sprzyjających znaczy zdarzenie bardziej prawdopodobne
• Licz kule, a nie kolory
• Kostka i moneta nie mają pamięci — każdy rzut zaczyna się od zera
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 6 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Które zdarzenie przy rzucie kostką jest PEWNE?
Które zdarzenie przy rzucie kostką jest NIEMOŻLIWE?
Ile wyników sprzyja zdarzeniu „na kostce wypadło co najmniej 5 oczek”?
Rzucamy dwa razy monetą. Ile jest wszystkich możliwych wyników tego doświadczenia?
Rzucono monetą 5 razy i za każdym razem wypadła reszka. Co można powiedzieć o szóstym rzucie?
W pudełku jest 9 kul białych i 1 czarna. Losujemy jedną kulę. Które zdanie jest prawdziwe?