Diagramy procentowe i kołowe

około 12 minut
W tej lekcji1/15

Cześć! Na egzaminie ósmoklasisty diagram kołowy albo procentowy pojawia się praktycznie co roku. I prawie zawsze z haczykiem: jeden wycinek jest bez podpisu, procenty trzeba zamienić na osoby, a osoby na kąt wycinka. Dziś nauczysz się płynnie przechodzić między procentami, stopniami i konkretnymi liczbami — czyli dokładnie tego, czego wymaga arkusz E8.

Trzy języki diagramu kołowego

Ten sam wycinek koła można opisać na trzy sposoby — i zadania egzaminacyjne każą tłumaczyć z jednego języka na drugi.

Z procentów na kąt i z kąta na procenty

  1. 1

    Z procentów na kąt. Podziel całe koło na 100 jednakowych wycinków — każdy taki wycinek to jeden procent całości.

    100 wycinkow=360°100 \text{ wycinkow} = 360°
  2. 2

    Pełny kąt ma 360°360°, więc na jeden wycinek wypada trzy i sześć dziesiątych stopnia.

    360°:100=3,6°360° : 100 = 3{,}6°
  3. 3

    Jeden procent to 3,6°3{,}6° — z tej jednej liczby wynika cała zamiana w tę stronę. Wycinek 30%30\% ma więc kąt:

    303,6°=108°30 \cdot 3{,}6° = 108°
  4. 4

    Z kąta na procenty idziemy odwrotnie: dzielimy kąt wycinka przez całe koło.

    72°360°=15=20%\frac{72°}{360°} = \frac{1}{5} = 20\%
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Z procentów na liczby

Z procentów na liczby przechodzimy najwygodniej przez jeden procent. Jeśli badano 200 osób, to 1%1\% to 200:100=2200 : 100 = 2 osoby, a na przykład 35%35\% to 352=7035 \cdot 2 = 70 osób.

Diagram procentowy i brakujący wycinek

Diagram procentowy nie musi być kołem — często rysuje się go jako słupki, gdzie każdy słupek pokazuje procent, a nie liczbę. Poznasz go po jednostce %\% na osi.

Wycinek bez podpisu — ulubiony chwyt egzaminu

Tę zasadę egzamin wykorzystuje w ulubiony sposób: jeden wycinek jest bez podpisu i trzeba go wyliczyć samodzielnie.

Zadanie egzaminacyjne z brakującym wycinkiem

  1. 1

    Zadanie: w ankiecie wzięło udział 200 uczniów. Diagram kołowy pokazuje, jak docierają do szkoły: pieszo 35 procent, autobusem 25 procent, rowerem 30 procent, a pozostali samochodem. Ilu uczniów jeździ samochodem? Jaki kąt ma wycinek roweru?

    200 uczniow200 \text{ uczniow}
  2. 2

    Krok pierwszy: brakujący wycinek. Sumujemy podpisane procenty i odejmujemy od stu.

    100(35+25+30)=10090=10%100 - (35 + 25 + 30) = 100 - 90 = 10\%
  3. 3

    Samochodem jeździ 10 procent uczniów. Krok drugi: zamieniamy procenty na osoby. Liczymy, ile wynosi jeden procent z dwustu.

    1%=200:100=2 osoby1\% = 200 : 100 = 2 \text{ osoby}
  4. 4

    Samochód: dziesięć procent to dziesięć razy po dwie osoby.

    102=20 uczniow10 \cdot 2 = 20 \text{ uczniow}
  5. 5

    Krok trzeci: kąt wycinka roweru. Jeden procent koła to 3,6 stopnia.

    303,6°=108°30 \cdot 3{,}6° = 108°
  6. 6

    Krok czwarty, kontrola: liczymy wszystkie grupy i sprawdzamy sumę. Pieszo 70, autobusem 50, rowerem 60, samochodem 20.

    70+50+60+20=200  70 + 50 + 60 + 20 = 200 \; \checkmark
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 6 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Wycinek diagramu kołowego ma kąt 144 stopnie. Ile procent całości przedstawia?

144°360°100%\frac{144°}{360°} \cdot 100\%
%

Pułapka! Procenty to nie stopnie i nie osoby

Błąd pierwszy: utożsamianie procentów ze stopniami. Wycinek 30 procent nie ma kąta 30 stopni. Procenty odnoszą się do stu, a kąty do 360 — trzeba przeliczyć: 303,6°=108°30 \cdot 3{,}6° = 108°. Jeśli w Twoim rozwiązaniu kąty wszystkich wycinków sumują się do 100 zamiast do 360, to właśnie ten błąd.

Błąd drugi: procent odczytany jako liczba osób

Diagram mówi „rower: 30 procent”, a uczeń pisze w odpowiedzi „30 uczniów”. Procent to udział — liczbę osób dostaniesz dopiero po pomnożeniu przez całość: 30%30\% z 200 to 60 uczniów, a 30%30\% z 40 to tylko 12.

Błąd trzeci: pominięcie brakującego wycinka

Gdy jeden wycinek jest bez podpisu, a zadanie pyta o sumę albo porównanie, liczenie tylko z podpisanych danych daje zły wynik. Zawsze najpierw uzupełnij podział do stu procent.

Błąd czwarty: wyższy procent, a mniej osób

  1. 1

    Czwarta pułapka to porównywanie procentów z dwóch różnych całości. W klasie 8a rower wybrało 50 procent z 20 uczniów, w 8b tylko 40 procent z 30 uczniów. Gdzie jest więcej rowerzystów?

    8a:50% z 20,8b:40% z 308a: 50\% \text{ z } 20, \quad 8b: 40\% \text{ z } 30
  2. 2

    Liczymy klasę 8a.

    0,520=10 osob0{,}5 \cdot 20 = 10 \text{ osob}
  3. 3

    Liczymy klasę 8b.

    0,430=12 osob0{,}4 \cdot 30 = 12 \text{ osob}
  4. 4

    Wyższy procent przegrał z większą całością. Na egzaminie takie zdanie do oceny prawda/fałsz pojawia się notorycznie.

    12>1012 > 10
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Zadanie odwrotne — z wycinka odtwarzamy całość

  1. 1

    Zadanie: diagram kołowy pokazuje sprzedaż lodów w budce Pi-otrka: czekoladowe 40 procent, waniliowe 25 procent, truskawkowe 35 procent. Lodów czekoladowych sprzedano 48. Ile lodów sprzedano łącznie, a ile waniliowych?

    40%48 lodow40\% \to 48 \text{ lodow}
  2. 2

    Tym razem znamy liczbę dla jednego wycinka, a szukamy całości — zadanie działa w odwrotną stronę niż zwykle.

    40%=48,100%=  ?40\% = 48, \quad 100\% = \; ?

    Jak myślisz, ile wyjdzie?

  3. 3

    Krok pierwszy: liczymy jeden procent. Skoro 40 procent to 48 lodów, dzielimy przez czterdzieści.

    1%=48:40=1,2 loda1\% = 48 : 40 = 1{,}2 \text{ loda}
  4. 4

    Krok drugi: całość to sto procent.

    1001,2=120 lodow100 \cdot 1{,}2 = 120 \text{ lodow}
  5. 5

    Krok trzeci: waniliowe to 25 procent ze 120, czyli jedna czwarta.

    120:4=30 lodow120 : 4 = 30 \text{ lodow}
  6. 6

    Kontrola: truskawkowe to 35 procent, czyli 42 lody. Sprawdzamy, czy wszystkie grupy dają całość.

    48+30+42=120  48 + 30 + 42 = 120 \; \checkmark
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 6 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Na diagramie kołowym wycinek 15 procent odpowiada 30 osobom. Ile osób wzięło udział w badaniu?

15%30 osob15\% \to 30 \text{ osob}

Ściąga do zapamiętania

Diagram kołowy — jak przeliczać procenty, kąty i liczby osób?

• Trzy języki tego samego wycinka: procenty (całość 100%100\%), kąt (całość 360°360°), liczby (całość to badana grupa)
• Procent na kąt: mnóż przez 3,6°3{,}6°25%25\% to 90°90°, a 50%50\% to 180°180°. Kąt na procent: podziel kąt przez 360°360°
• Procent na liczbę i z powrotem idzie przez jeden procent
• Brakujący wycinek to 100%100\% minus reszta — licz go zawsze najpierw
• Zadanie odwrotne: znasz liczbę dla wycinka, więc 1%1\% to ta liczba podzielona przez procent, a całość to sto razy tyle
• Uwaga: 30%30\% to nie 30°30° i nie 3030 osób
• Kontrola: osoby ze wszystkich wycinków muszą dać całą grupę

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 6 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Jaki kąt ma wycinek „w domu”?

2

Ile procent całości przedstawia wycinek „szachy”?

3

W ankiecie wzięło udział 200 uczniów. Ilu z nich wybrało siatkówkę?

4

Ile procent całości ma niepodpisany wycinek?

5

Wycinek „rower” odpowiada 30 osobom. Ile osób liczy cała badana grupa?

6

W 8a rower wybrało 50%50\% z 20 uczniów, w 8b 40%40\% z 30 uczniów. Które zdanie jest prawdziwe?

Następny temat
Analiza danych w zadaniach egzaminacyjnych