Dzielenie ułamków dziesiętnych
W tej lekcji1/17
Masz wstążkę długą 4,8 metra i chcesz pociąć ją na kokardki po 0,6 metra każda. Ile kokardek wyjdzie? Trzeba podzielić — a tu przecinek siedzi po obu stronach działania. Pokażę Ci sztuczkę, po której to dzielenie zrobi się zupełnie zwyczajne.
Najpierw łatwiejszy przypadek: dzielimy przez liczbę całkowitą
Gdy dzielnik jest liczbą całkowitą, nie ma żadnej filozofii. Dzielimy dokładnie tak jak zwykłe liczby, a przecinek w wyniku stawiamy dokładnie nad przecinkiem dzielnej.
Liczymy
- 1
Zaczynamy od całości. Siedem podzielone przez trzy daje dwa i zostaje 1 całość reszty.
- 2
Zjeżdżamy do części dziesiątych — tu stawiamy w wyniku przecinek, bo właśnie mijamy przecinek w liczbie 7,2.
- 3
Reszta 1 całość to 10 dziesiątych, plus 2 dziesiąte z liczby, razem 12 dziesiątych.
- 4
Wynik gotowy. Sprawdzenie mnożeniem się zgadza.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Szacuj, zanim policzysz
Liczba 7,2 to trochę ponad 7, a to nieco ponad 2. Wynik 2,4 pasuje idealnie. Gdyby wyszło 24 albo 0,24, od razu wiadomo, że przecinek uciekł w złe miejsce.
Sedno lekcji: dzielnik z przecinkiem zamieniamy na całkowity
A co, gdy dzielnik też ma przecinek, jak w ? Robimy jedną rzecz:
Dlaczego wolno tak zrobić
To nie żadna magiczna sztuczka. Przesunięcie przecinka o jedno miejsce w prawo to pomnożenie liczby przez 10. Skoro mnożymy przez 10 obie liczby naraz, wynik dzielenia się nie zmienia — bo tyle samo razy większa całość dzieli się na tyle samo razy większe kawałki.
Trzy przesunięcia przecinka
- 1
Dzielnik ma jedną cyfrę po przecinku, więc przesuwamy o jedno miejsce.
- 2
Tu też jedno miejsce — i zostaje zwykła tabliczka mnożenia.
- 3
Dzielnik ma dwie cyfry po przecinku, więc przesuwamy o dwa miejsca, a w dzielnej dopisujemy zera.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Coś, co kłóci się z intuicją
Dzielenie przez liczbę mniejszą od 1 zwiększa wynik. Popatrz na . Dziwne? Wcale nie — pytamy przecież, ile połówek mieści się w dziesiątce. W każdej całości są dwie połówki, więc w dziesięciu całościach jest ich 20.
Na osi liczbowej widać to jak na dłoni: żeby dojść od 0 do 3 skokami po 0,5, trzeba zrobić 6 skoków, czyli .
Wracamy do wstążki: 4,8 m na kokardki po 0,6 m
- 1
Najpierw szacujemy. Kawałek 0,6 m to trochę ponad pół metra, więc z każdego metra wyjdą mniej więcej dwie kokardki. Z prawie 5 metrów spodziewamy się około 8 sztuk.
- 2
Dzielnik 0,6 ma jedną cyfrę po przecinku, więc przesuwamy przecinek o jedno miejsce w prawo. W dzielniku: 0,6 zamienia się w 6.
- 3
To samo robimy z dzielną — inaczej zmienilibyśmy działanie. Liczba 4,8 zamienia się w 48.
- 4
Zostało zwyczajne dzielenie na liczbach całkowitych, bez przecinków.
- 5
Wynik: ze wstążki wyjdzie 8 kokardek. Sprawdzamy mnożeniem — 8 kawałków po 0,6 m daje 4,8 m, czyli dokładnie tyle, ile mieliśmy.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Twoja kolej! Ile wynosi ? Przesuń przecinek w obu liczbach.
Pułapka! Przecinek przesunięty tylko w jednej liczbie
To najczęstszy błąd w całym dzieleniu dziesiętnych. Uczeń widzi, że przeszkadza mu przecinek w dzielniku, więc grzecznie go usuwa — i zapomina zrobić to samo z dzielną. Albo odwrotnie.
Zaraz zobaczysz, co wychodzi z naszego , którego prawdziwy wynik to 8.
Trzy warianty przesunięcia przecinka
- 1
Przecinek przesunięty tylko w dzielniku — wynik dziesięć razy za mały.
- 2
Przecinek przesunięty tylko w dzielnej — wynik dziesięć razy za duży.
- 3
Przecinek przesunięty w obu liczbach — dopiero to jest poprawne działanie.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Sprawdzenie mnożeniem obala oba błędne wyniki
- 1
Jeśli ktoś twierdzi, że , wystarczy pomnożyć z powrotem.
- 2
A miało wyjść 4,8 — pomyłka jest dziesięciokrotna.
- 3
Przy odpowiedzi 80 sprawdzenie też nie wychodzi.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Prostszy sygnał alarmowy
Jest jeszcze prostszy sposób na wyłapanie tego błędu. Dzielimy przez 0,6, czyli przez liczbę mniejszą od 1 — wynik musi więc być większy od 4,8. Odpowiedź 0,8 odpada natychmiast, bo jest mniejsza.
Dzielnik z dwiema cyframi po przecinku: 10 : 0,25
- 1
Ile szklanek o pojemności 0,25 litra napełnimy z 10 litrów soku? Szacujemy: 0,25 to ćwiartka litra, a w każdym litrze mieszczą się cztery ćwiartki, więc z 10 litrów wyjdzie około 40 szklanek.
- 2
Dzielnik 0,25 ma dwie cyfry po przecinku, więc przesuwamy przecinek o dwa miejsca w prawo. W dzielniku: 0,25 zamienia się w 25.
- 3
W dzielnej brakuje miejsc po przecinku, więc dopisujemy zera. Liczba 10 to 10,00, a po przesunięciu o dwa miejsca robi się z niej 1000.
- 4
Dzielimy już całkowite liczby: ile dwudziestek piątek mieści się w tysiącu? Czterdzieści, bo , a setek jest dziesięć.
- 5
Z 10 litrów napełnimy 40 szklanek. Sprawdzenie: 40 szklanek po 0,25 litra to równo 10 litrów. Zwróć uwagę, że wynik jest o wiele większy od 10 — bo dzieliliśmy przez liczbę mniejszą od 1.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Trudniejsze — dzielna bez przecinka, a dzielnik z dwiema cyframi po przecinku:
Ściąga do zapamiętania
Jak dzielić ułamki dziesiętne?
1. Gdy dzielnik jest całkowity, dziel normalnie, a przecinek w wyniku postaw dokładnie nad przecinkiem dzielnej: 7,2 : 3 = 2,4. 2. Gdy dzielnik ma przecinek, przesuń przecinek w OBU liczbach o tyle samo miejsc w prawo, aż dzielnik stanie się całkowity: 4,8 : 0,6 to to samo co 48 : 6 = 8. 3. Przesuwasz o tyle miejsc, ile cyfr po przecinku ma dzielnik; brakujące miejsca w dzielnej uzupełnij zerami (10 = 10,00). 4. Wolno tak robić, bo to mnożenie obu liczb przez 10 lub 100, a wynik dzielenia się przez to nie zmienia — tak jak 6/3 i 60/30 dają to samo. 5. Dzielenie przez liczbę mniejszą od 1 ZWIĘKSZA wynik: 10 : 0,5 = 20. 6. Przesunięcie przecinka tylko w jednej liczbie daje wynik dziesięć razy za duży albo za mały — sprawdzaj mnożeniem i szacuj.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Ile wynosi ?
Ile wynosi ?
Ile wynosi i dlaczego wynik jest większy od 10?
Dlaczego wolno przesunąć przecinek w obu liczbach naraz, na przykład zamienić na ?
Ile wynosi ?