Dzielenie ułamków dziesiętnych

około 15 minut
W tej lekcji1/17

Masz wstążkę długą 4,8 metra i chcesz pociąć ją na kokardki po 0,6 metra każda. Ile kokardek wyjdzie? Trzeba podzielić 4,8:0,64{,}8 : 0{,}6 — a tu przecinek siedzi po obu stronach działania. Pokażę Ci sztuczkę, po której to dzielenie zrobi się zupełnie zwyczajne.

Najpierw łatwiejszy przypadek: dzielimy przez liczbę całkowitą

Gdy dzielnik jest liczbą całkowitą, nie ma żadnej filozofii. Dzielimy dokładnie tak jak zwykłe liczby, a przecinek w wyniku stawiamy dokładnie nad przecinkiem dzielnej.

Liczymy 7,2:37{,}2 : 3

  1. 1

    Zaczynamy od całości. Siedem podzielone przez trzy daje dwa i zostaje 1 całość reszty.

    7:3=2 r. 17 : 3 = 2 \text{ r. } 1
  2. 2

    Zjeżdżamy do części dziesiątych — tu stawiamy w wyniku przecinek, bo właśnie mijamy przecinek w liczbie 7,2.

    2,2{,}\ldots
  3. 3

    Reszta 1 całość to 10 dziesiątych, plus 2 dziesiąte z liczby, razem 12 dziesiątych.

    12:3=412 : 3 = 4
  4. 4

    Wynik gotowy. Sprawdzenie mnożeniem się zgadza.

    7,2:3=2,4,2,43=7,27{,}2 : 3 = 2{,}4, \quad 2{,}4 \cdot 3 = 7{,}2
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Szacuj, zanim policzysz

Liczba 7,2 to trochę ponad 7, a 7:37 : 3 to nieco ponad 2. Wynik 2,4 pasuje idealnie. Gdyby wyszło 24 albo 0,24, od razu wiadomo, że przecinek uciekł w złe miejsce.

Sedno lekcji: dzielnik z przecinkiem zamieniamy na całkowity

A co, gdy dzielnik też ma przecinek, jak w 4,8:0,64{,}8 : 0{,}6? Robimy jedną rzecz:

Dlaczego wolno tak zrobić

To nie żadna magiczna sztuczka. Przesunięcie przecinka o jedno miejsce w prawo to pomnożenie liczby przez 10. Skoro mnożymy przez 10 obie liczby naraz, wynik dzielenia się nie zmienia — bo tyle samo razy większa całość dzieli się na tyle samo razy większe kawałki.

Trzy przesunięcia przecinka

  1. 1

    Dzielnik 0,60{,}6 ma jedną cyfrę po przecinku, więc przesuwamy o jedno miejsce.

    4,8:0,6=48:6=84{,}8 : 0{,}6 = 48 : 6 = 8
  2. 2

    Tu też jedno miejsce — i zostaje zwykła tabliczka mnożenia.

    3,5:0,7=35:7=53{,}5 : 0{,}7 = 35 : 7 = 5
  3. 3

    Dzielnik 0,250{,}25 ma dwie cyfry po przecinku, więc przesuwamy o dwa miejsca, a w dzielnej dopisujemy zera.

    10:0,25=1000:25=4010 : 0{,}25 = 1000 : 25 = 40
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Coś, co kłóci się z intuicją

Dzielenie przez liczbę mniejszą od 1 zwiększa wynik. Popatrz na 10:0,5=2010 : 0{,}5 = 20. Dziwne? Wcale nie — pytamy przecież, ile połówek mieści się w dziesiątce. W każdej całości są dwie połówki, więc w dziesięciu całościach jest ich 20.

Na osi liczbowej widać to jak na dłoni: żeby dojść od 0 do 3 skokami po 0,5, trzeba zrobić 6 skoków, czyli 3:0,5=63 : 0{,}5 = 6.

Wracamy do wstążki: 4,8 m na kokardki po 0,6 m

  1. 1

    Najpierw szacujemy. Kawałek 0,6 m to trochę ponad pół metra, więc z każdego metra wyjdą mniej więcej dwie kokardki. Z prawie 5 metrów spodziewamy się około 8 sztuk.

    4,8:0,684{,}8 : 0{,}6 \approx 8
  2. 2

    Dzielnik 0,6 ma jedną cyfrę po przecinku, więc przesuwamy przecinek o jedno miejsce w prawo. W dzielniku: 0,6 zamienia się w 6.

    0,610=60{,}6 \cdot 10 = 6
  3. 3

    To samo robimy z dzielną — inaczej zmienilibyśmy działanie. Liczba 4,8 zamienia się w 48.

    4,810=484{,}8 \cdot 10 = 48
  4. 4

    Zostało zwyczajne dzielenie na liczbach całkowitych, bez przecinków.

    48:6=848 : 6 = 8
  5. 5

    Wynik: ze wstążki wyjdzie 8 kokardek. Sprawdzamy mnożeniem — 8 kawałków po 0,6 m daje 4,8 m, czyli dokładnie tyle, ile mieliśmy.

    80,6=4,88 \cdot 0{,}6 = 4{,}8
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Twoja kolej! Ile wynosi 3,5:0,73{,}5 : 0{,}7? Przesuń przecinek w obu liczbach.

3,5:0,7=3{,}5 : 0{,}7 = \square

Pułapka! Przecinek przesunięty tylko w jednej liczbie

To najczęstszy błąd w całym dzieleniu dziesiętnych. Uczeń widzi, że przeszkadza mu przecinek w dzielniku, więc grzecznie go usuwa — i zapomina zrobić to samo z dzielną. Albo odwrotnie.

Zaraz zobaczysz, co wychodzi z naszego 4,8:0,64{,}8 : 0{,}6, którego prawdziwy wynik to 8.

Trzy warianty przesunięcia przecinka

  1. 1

    Przecinek przesunięty tylko w dzielniku — wynik dziesięć razy za mały.

    4,8:6=0,84{,}8 : 6 = 0{,}8
  2. 2

    Przecinek przesunięty tylko w dzielnej — wynik dziesięć razy za duży.

    48:0,6=8048 : 0{,}6 = 80
  3. 3

    Przecinek przesunięty w obu liczbach — dopiero to jest poprawne działanie.

    48:6=848 : 6 = 8
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Sprawdzenie mnożeniem obala oba błędne wyniki

  1. 1

    Jeśli ktoś twierdzi, że 4,8:0,6=0,84{,}8 : 0{,}6 = 0{,}8, wystarczy pomnożyć z powrotem.

    0,80,6=0,480{,}8 \cdot 0{,}6 = 0{,}48
  2. 2

    A miało wyjść 4,8 — pomyłka jest dziesięciokrotna.

    0,484,80{,}48 \ne 4{,}8
  3. 3

    Przy odpowiedzi 80 sprawdzenie też nie wychodzi.

    800,6=484,880 \cdot 0{,}6 = 48 \ne 4{,}8
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Prostszy sygnał alarmowy

Jest jeszcze prostszy sposób na wyłapanie tego błędu. Dzielimy przez 0,6, czyli przez liczbę mniejszą od 1 — wynik musi więc być większy od 4,8. Odpowiedź 0,8 odpada natychmiast, bo jest mniejsza.

Dzielnik z dwiema cyframi po przecinku: 10 : 0,25

  1. 1

    Ile szklanek o pojemności 0,25 litra napełnimy z 10 litrów soku? Szacujemy: 0,25 to ćwiartka litra, a w każdym litrze mieszczą się cztery ćwiartki, więc z 10 litrów wyjdzie około 40 szklanek.

    10:0,2510 : 0{,}25
  2. 2

    Dzielnik 0,25 ma dwie cyfry po przecinku, więc przesuwamy przecinek o dwa miejsca w prawo. W dzielniku: 0,25 zamienia się w 25.

    0,25100=250{,}25 \cdot 100 = 25
  3. 3

    W dzielnej brakuje miejsc po przecinku, więc dopisujemy zera. Liczba 10 to 10,00, a po przesunięciu o dwa miejsca robi się z niej 1000.

    10=10,00100010 = 10{,}00 \to 1000
  4. 4

    Dzielimy już całkowite liczby: ile dwudziestek piątek mieści się w tysiącu? Czterdzieści, bo 425=1004 \cdot 25 = 100, a setek jest dziesięć.

    1000:25=401000 : 25 = 40
  5. 5

    Z 10 litrów napełnimy 40 szklanek. Sprawdzenie: 40 szklanek po 0,25 litra to równo 10 litrów. Zwróć uwagę, że wynik jest o wiele większy od 10 — bo dzieliliśmy przez liczbę mniejszą od 1.

    400,25=1040 \cdot 0{,}25 = 10
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Trudniejsze — dzielna bez przecinka, a dzielnik z dwiema cyframi po przecinku: 9:0,129 : 0{,}12

9:0,12=9 : 0{,}12 = \square

Ściąga do zapamiętania

Jak dzielić ułamki dziesiętne?

1. Gdy dzielnik jest całkowity, dziel normalnie, a przecinek w wyniku postaw dokładnie nad przecinkiem dzielnej: 7,2 : 3 = 2,4. 2. Gdy dzielnik ma przecinek, przesuń przecinek w OBU liczbach o tyle samo miejsc w prawo, aż dzielnik stanie się całkowity: 4,8 : 0,6 to to samo co 48 : 6 = 8. 3. Przesuwasz o tyle miejsc, ile cyfr po przecinku ma dzielnik; brakujące miejsca w dzielnej uzupełnij zerami (10 = 10,00). 4. Wolno tak robić, bo to mnożenie obu liczb przez 10 lub 100, a wynik dzielenia się przez to nie zmienia — tak jak 6/3 i 60/30 dają to samo. 5. Dzielenie przez liczbę mniejszą od 1 ZWIĘKSZA wynik: 10 : 0,5 = 20. 6. Przesunięcie przecinka tylko w jednej liczbie daje wynik dziesięć razy za duży albo za mały — sprawdzaj mnożeniem i szacuj.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Ile wynosi 8,4:48{,}4 : 4?

2

Ile wynosi 4,8:0,64{,}8 : 0{,}6?

3

Ile wynosi 10:0,510 : 0{,}5 i dlaczego wynik jest większy od 10?

4

Dlaczego wolno przesunąć przecinek w obu liczbach naraz, na przykład zamienić 4,8:0,64{,}8 : 0{,}6 na 48:648 : 6?

5

Ile wynosi 2,4:0,082{,}4 : 0{,}08?

Następny temat
Zamiana ułamków zwykłych na dziesiętne