Dzielniki i wielokrotności
W tej lekcji1/19
Masz ciastek i chcesz rozłożyć je na talerzyki po równo, bez łamania żadnego. Po ile na talerzyk? Po , po , po , po , po albo wszystkie na jeden — i to naprawdę wszystkie możliwości, więcej ich nie ma. A teraz odwrotnie: piekarnia pakuje ciastka po do pudełka, więc możesz kupić , , , … i tak bez końca. Właśnie pojawiły się dwa pojęcia, które przez całą matematykę chodzą parą: dzielniki i wielokrotności. Dziś nauczysz się ich nie mylić.
Dzielnik — liczba, przez którą dzieli się bez reszty
Dzielnik liczby to taka liczba, przez którą dzieli się ona bez reszty.
Sprawdzenie jest banalne: dzielisz i patrzysz, czy coś zostaje. Jeśli reszta wynosi zero, masz dzielnik. Jeśli zostaje choćby , nie masz.
Sprawdzamy po kolei każdą liczbę od do
- 1
Weźmy nasze ciastek. Cztery najmniejsze liczby dzielą je równo, bez ani jednego ciastka reszty.
- 2
Piątka nie przechodzi — zostają dwa ciastka, których nie ma gdzie położyć.
- 3
Szóstka znowu wychodzi równo, więc jest dzielnikiem.
- 4
Liczby od do zostawiają kolejno reszty , , , i — żadna dzielnikiem nie jest.
- 5
Na koniec sama dwunastka: wszystkie ciastka na jednym talerzyku, reszta zero.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Dzielników liczby jest dokładnie sześć
Dzielniki liczby to więc: . Sześć liczb i ani jednej więcej — bo powyżej nic już nie zadziała, a wszystkie mniejsze sprawdziliśmy.
Dwa dzielniki, które ma każda liczba
Zauważ dwie rzeczy, które powtarzają się przy każdej liczbie. Po pierwsze, dzieli wszystko — bo dzielenie przez jeden nic nie zmienia. Po drugie, każda liczba dzieli samą siebie, bo . Dlatego każda liczba ma co najmniej dwa dzielniki: i samą siebie.
Wielokrotność — tabliczka mnożenia bez końca
Wielokrotność liczby to wynik pomnożenia jej przez liczbę naturalną.
Najważniejsze rozróżnienie w tej lekcji
Teraz najważniejsze zdanie całej lekcji. Te dwa słowa brzmią podobnie i dlatego mylą się notorycznie — ale opisują coś dokładnie odwrotnego:
Dzielniki w dół, wielokrotności w górę
Sama liczba jest jednocześnie swoim największym dzielnikiem i swoją najmniejszą wielokrotnością — to jedyne miejsce, gdzie oba spisy się spotykają.
Sprytny sposób: wypisujemy dzielniki parami
- 1
Wypisywanie dzielników po kolei działa, ale łatwo któryś przeoczyć. Jest lepszy sposób: szukamy par. Za każdym razem, gdy znajdziesz dzielnik, drugi dostajesz gratis — to wynik dzielenia. Zaczynamy od , bo jedynka dzieli wszystko.
- 2
Mamy od razu dwa dzielniki: i . Idziemy dalej, sprawdzamy . Liczba jest parzysta, więc dzieli się przez , a wynik to — druga część pary.
- 3
Teraz . Dzielimy: , bez reszty. Dopisujemy parę i .
- 4
Kolej na . Wychodzi , znowu równo. Para i ląduje na liście.
- 5
Piątka? Sprawdzamy: i zostaje reszta . Nie dzieli się, więc pomijamy i idziemy dalej.
- 6
Szóstka: . Tym razem oba składniki pary są takie same. To znak, że dotarliśmy do środka — i tu kończymy.
- 7
Dlaczego koniec? Bo następna para byłaby , potem — czyli dokładnie te same pary, tylko odwrócone. Nic nowego już nie znajdziemy.
- 8
Zbieramy wszystko po kolei od najmniejszej: z par i , i , i , i , oraz . Sprawdzenie: każda z tych liczb dzieli bez reszty, a jest ich dziewięć.
Wszystkie 8 kroków odsłonięte.
Wypisz parami wszystkie dzielniki liczby , a potem wpisz, ile ich jest.
Ile jest takich liczb — liczymy bez wypisywania wszystkich
- 1
Pytanie. Ile liczb od do dzieli się przez ?
- 2
Wypisywanie wszystkich zajęłoby chwilę i łatwo o pomyłkę. Zamiast tego dzielimy setkę przez siedem.
- 3
Reszta nas nie interesuje — liczy się, ile pełnych siódemek mieści się w stu. Takich liczb jest : od do .
- 4
Trudniejszy wariant. Ile liczb od do dzieli się jednocześnie przez i przez ? Taka liczba musi być wielokrotnością ich najmniejszej wspólnej wielokrotności.
Jak myślisz, ile wyjdzie?
- 5
Zostaje ten sam rachunek co poprzednio: reszty , więc takich liczb jest osiem.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Ile liczb od do dzieli się przez ?
Pułapka! Dzielnik pomylony z wielokrotnością
To pomyłka numer jeden w tym temacie i przydarza się dosłownie każdemu. Pytanie brzmi: czy jest dzielnikiem liczby ? Ręka sama pisze tak, bo przecież te dwie liczby oczywiście coś łączy — i chodzą razem w tabliczce mnożenia.
Pułapka! Kontrola, która zajmuje jedną sekundę
Tylko że łączy je coś odwrotnego. To jest wielokrotnością , a nie jej dzielnikiem. Sprawdźmy wprost: nie daje nawet jednej całej sztuki, więc nie ma prawa być dzielnikiem .
Masz na to kontrolę, która działa zawsze i zajmuje jedną sekundę:
Dzielnik jest mniejszy lub równy liczbie. Wielokrotność jest większa lub równa liczbie.
Trzy pytania o liczby i
- 1
Czy jest dzielnikiem ? Nie — jest większe od , a dzielnik większy być nie może.
- 2
Czy jest wielokrotnością ? Tak, i wielkości też się zgadzają.
- 3
Czy jest dzielnikiem ? Tak, dzieli się bez reszty, a jest mniejsze od .
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Pułapka! Najpierw porównaj wielkości
Zauważ ostatnie dwa pytania: jest dzielnikiem , a wielokrotnością . To zawsze idzie w parze — jeśli jedno zdanie jest prawdziwe, drugie też.
Trzy sytuacje, w których to naprawdę widać
- 1
Czy jest dzielnikiem ? Nie zgadujemy — dzielimy. Wychodzi równo, bez reszty, więc tak: jest dzielnikiem . Kontrola wielkości też pasuje, bo jest mniejsze od .
- 2
Ta sama para liczb, pytanie odwrócone: czy jest wielokrotnością ? Tak, i to z tego samego rachunku — skoro , to . Wielokrotność jest większa od liczby, wszystko się zgadza.
- 3
Ustawiamy krzeseł w równe rzędy. Ile krzeseł może być w rzędzie? Tylko tyle, ile dzieli bez reszty — czyli szukamy dzielników. Idziemy parami: , , . Trójka odpada, bo zostawia resztę .
- 4
Sprawdzenie całej listy: , , , , , . Sześć dzielników, każdy bez reszty. Możliwości ustawienia jest dokładnie sześć — skończenie wiele.
- 5
Kupujemy krzesła w kartonach po sztuk. Ile krzeseł możemy mieć? Teraz szukamy wielokrotności : jeden karton, dwa kartony, trzy… Ta lista nigdy się nie kończy, bo kartonów można kupić dowolnie wiele.
- 6
Te same krzesła, dwa zupełnie różne spisy. Rzędy dały liczby nie większe od i było ich sześć. Kartony dają liczby nie mniejsze od i jest ich nieskończenie wiele. Wspólną liczbą jest tylko samo .
Wszystkie 6 kroków odsłonięte.
Wypisuj kolejne wielokrotności liczby i podaj pierwszą z nich, która jest większa od .
Ściąga do zapamiętania
Czym różni się dzielnik liczby od jej wielokrotności?
Dzielnik to liczba, przez którą dana liczba dzieli się bez reszty — dzielników jest skończenie wiele i są nie większe od liczby, np. dzielniki to . Wielokrotność to wynik pomnożenia liczby przez liczbę naturalną — wielokrotności jest nieskończenie wiele i są nie mniejsze od liczby, np. wielokrotności to Kontrola przy każdym zadaniu: dzielnik idzie w dół, wielokrotność w górę. Dzielniki wypisuj parami od jedynki, aż obie liczby w parze się spotkają, np. dla : , , , , , czyli . Każda liczba ma co najmniej dwa dzielniki: i samą siebie (tylko ma jeden).
Dla rodzicaJak wytłumaczyć dziecku dzielniki i wielokrotności?
- Dziecko myli dzielnik z wielokrotnością. Jak to rozdzielić raz na zawsze?
Jednym pytaniem o wielkość. Dzielnik nigdy nie jest większy od liczby, a wielokrotność nigdy mniejsza. Zanim więc dziecko odpowie, patrzy tylko na to, czy podana liczba jest większa, czy mniejsza — i połowa pomyłek znika. Dobrze działa też obraz: dzielniki idą w dół, wielokrotności w górę. A sprawdzenie jest zawsze to samo — dzielimy i patrzymy na resztę.
- Jak wypisać wszystkie dzielniki i żadnego nie przeoczyć?
Parami, od jedynki. Dla 36: 1 i 36, 2 i 18, 3 i 12, 4 i 9, potem 5 odpada, a 6 razy 6 daje 36 — i tu kończymy, bo następne pary tylko się powtórzą, odwrócone. Ten sposób jest szybszy od sprawdzania po kolei i sam pilnuje kompletności. Warto zapisywać pary w dwóch kolumnach: lewa rośnie, prawa maleje, a spotkanie w środku jest sygnałem końca.
- Po co to komu poza sprawdzianem?
Przy każdym dzieleniu po równo. Ile osób usiądzie przy stołach po tyle samo, na ile równych rzędów ustawić krzesła, jak podzielić 24 ciastka między gości bez łamania. Wielokrotności to z kolei pakowanie: kartony po 20 sztuk dają 20, 40, 60. Gdy dziecko zobaczy oba pytania na tych samych krzesłach, różnica przestaje być definicją do zapamiętania.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Które liczby są wszystkimi dzielnikami liczby ?
Ile jest wszystkich wielokrotności liczby ?
Czym jest liczba dla liczby ?
Ile dzielników ma liczba ?
Która z tych liczb nie jest dzielnikiem liczby ?