Potęga o wykładniku całkowitym ujemnym

około 15 minut

W tej lekcji1/17

Cześć! Mała zagadka: 23=82^3 = 8, 22=42^2 = 4, 21=22^1 = 2, 20=12^0 = 1... i co dalej? Schodzimy po schodach w dół — każdy stopień to dzielenie przez 2. Skoro tak, to 2−12^{-1} powinno być połową jedynki, czyli 12\frac{1}{2}. I dokładnie tak jest! Dziś zobaczysz, że minus w wykładniku to żadna czarna magia, tylko dalszy ciąg schodów, po których chodzisz od klasy siódmej.

Schody w dół, czyli skąd bierze się ujemny wykładnik

Popatrz na potęgi dwójki ustawione od największego wykładnika do najmniejszego. Za każdym razem, gdy wykładnik maleje o jeden, wynik dzieli się przez 2:

Schody nie kończą się na zerze

Zwróć uwagę na wiersz z zerem: schodząc z 21=22^1 = 2 o jeden stopień niżej, znowu dzielimy przez 2 — i stąd 20=12^0 = 1. Nie jest to umowa, tylko konsekwencja tego samego kroku, który obowiązuje w całej tabeli.

Schody nie zatrzymują się na zerze — idą dalej, tylko wchodzą w ułamki. Stąd definicja:

a−n=1ana^{-n} = \frac{1}{a^n} dla a≠0a \neq 0

Minus w wykładniku oznacza odwrotność potęgi

Liczysz zwykłą potęgę i piszesz jeden przez nią. Szczególnie ważne są potęgi dziesiątki: 10−1=0,110^{-1} = 0{,}1, 10−2=0,0110^{-2} = 0{,}01, 10−3=0,00110^{-3} = 0{,}001. Przydadzą się w następnej lekcji o notacji wykładniczej.

Trzy potęgi o ujemnym wykładniku

  1. 1

    Podnosimy piątkę do kwadratu i zapisujemy odwrotność.

    5−2=152=1255^{-2} = \frac{1}{5^2} = \frac{1}{25}
  2. 2

    Dziesiątka do trzeciej to tysiąc, więc wynik ma trzy miejsca po przecinku.

    10−3=1103=11000=0,00110^{-3} = \frac{1}{10^3} = \frac{1}{1000} = 0{,}001
  3. 3

    Wykładnik −1-1 daje po prostu odwrotność podstawy.

    4−1=144^{-1} = \frac{1}{4}

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Ułamek do ujemnej potęgi: odwróć i podnieś

Co z potęgą typu (23)−2\left(\frac{2}{3}\right)^{-2}? Działa ta sama definicja, ale jest szybszy sposób: odwróć ułamek i zmień znak wykładnika.

Trzy ułamki podniesione do ujemnej potęgi

  1. 1

    Odwracamy ułamek i zmieniamy znak wykładnika.

    (23)−2=(32)2=94\left(\frac{2}{3}\right)^{-2} = \left(\frac{3}{2}\right)^{2} = \frac{9}{4}
  2. 2

    Odwrotnością połowy jest dwójka, więc z małego ułamka robi się liczba większa od jedynki.

    (12)−3=23=8\left(\frac{1}{2}\right)^{-3} = 2^3 = 8
  3. 3

    Przy wykładniku −1-1 zostaje sama odwrotność.

    (15)−1=5\left(\frac{1}{5}\right)^{-1} = 5

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Druga ważna wiadomość

Wszystkie wzory na działania na potęgach, które znasz z klasy siódmej, działają bez zmian także dla wykładników ujemnych:

Obliczamy potęgę o wykładniku ujemnym

  1. 1

    Zadanie: oblicz wartość potęgi cztery do minus trzeciej.

    4−34^{-3}
  2. 2

    Krok pierwszy: minus w wykładniku oznacza odwrotność. Zapisujemy jeden przez cztery do trzeciej — minus znika, bo już wykonał swoją robotę.

    4−3=1434^{-3} = \frac{1}{4^3}
  3. 3

    Krok drugi: liczymy zwykłą potęgę w mianowniku.

    43=4⋅4⋅4=644^3 = 4 \cdot 4 \cdot 4 = 64
  4. 4

    Krok trzeci: składamy wynik.

    4−3=1644^{-3} = \frac{1}{64}
  5. 5

    Kontrola schodami: 40=14^0 = 1, potem każdy stopień w dół to dzielenie przez 4. Jeden, jedna czwarta, jedna szesnasta, jedna sześćdziesiąta czwarta. Zgadza się.

    1  →  14  →  116  →  164  ✓1 \;\rightarrow\; \frac{1}{4} \;\rightarrow\; \frac{1}{16} \;\rightarrow\; \frac{1}{64} \; \checkmark

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Oblicz 2−42^{-4}. Wynik podaj jako ułamek nieskracalny.

2−42^{-4}

Pułapka! Minus w wykładniku to nie minus przed liczbą

Najczęstszy błąd w tym temacie: potraktowanie ujemnego wykładnika jak znaku minus przed wynikiem.

Trzy błędne odpowiedzi obok poprawnych

Zestawienie najczęstszych wpadek z tym znakiem:

Minus przy podstawie a minus w wykładniku

Porównaj dwa zupełnie różne zapisy, które uczniowie mylą:

- (−2)3=−8(-2)^3 = -8 — minus stoi przy podstawie, wynik ujemny,
- 2−3=182^{-3} = \frac{1}{8} — minus stoi w wykładniku, wynik to mały ułamek.

Pułapka! Odwrotność i znak wykładnika we wzorach

Druga pułapka: a−1a^{-1} to odwrotność podstawy, a nie połowa. 5−1=15=0,25^{-1} = \frac{1}{5} = 0{,}2, a nie 2,52{,}5.

Ujemne wykładniki w zadaniach jak z egzaminu

  1. 1

    Typowe polecenie egzaminacyjne brzmi: „Liczba 2−3⋅272^{-3} \cdot 2^{7} jest równa...”. Wzory z klasy siódmej działają — dodajemy wykładniki razem ze znakiem.

    2−3⋅27=2−3+7=242^{-3} \cdot 2^{7} = 2^{-3+7} = 2^{4}
  2. 2

    Teraz zwykła potęga. Odpowiedź: szesnaście.

    24=162^{4} = 16
  3. 3

    Drugi typ: „Zapisz w postaci potęgi liczby 3 wyrażenie trzy do czwartej przez trzy do szóstej”. Dzielenie to odejmowanie wykładników — i tu właśnie rodzi się ujemny wykładnik.

    3436=34−6=3−2\frac{3^4}{3^6} = 3^{4-6} = 3^{-2}
  4. 4

    Jeśli zadanie pyta o wartość, zamieniamy na odwrotność.

    3−2=132=193^{-2} = \frac{1}{3^2} = \frac{1}{9}
  5. 5

    I trzeci typ, z większymi liczbami: pięć do minus ósmej razy pięć do szóstej. Dodajemy wykładniki: minus osiem plus sześć to minus dwa.

    5−8⋅56=5−2=1255^{-8} \cdot 5^{6} = 5^{-2} = \frac{1}{25}

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Oblicz (13)−2\left(\frac{1}{3}\right)^{-2}. Podaj wynik.

(13)−2\left(\frac{1}{3}\right)^{-2}

Ściąga do zapamiętania

Potęga o wykładniku całkowitym ujemnym — jak ją policzyć?

• Minus w wykładniku to odwrotność: a−n=1ana^{-n} = \frac{1}{a^n}
• 2−3=182^{-3} = \frac{1}{8}, 10−2=0,0110^{-2} = 0{,}01, 5−1=155^{-1} = \frac{1}{5}
• Ułamek: odwróć go i zmień znak wykładnika — (23)−2=(32)2=94\left(\frac{2}{3}\right)^{-2} = \left(\frac{3}{2}\right)^{2} = \frac{9}{4}
• Pułapka: przy dodatniej podstawie wynik nigdy nie jest ujemny — 2−3=182^{-3} = \frac{1}{8}, a nie −8-8; minus w wykładniku robi liczbę małą, nie ujemną
• Nie myl tego z minusem przy podstawie: (−2)3=−8(-2)^3 = -8
• Wzory na działania obowiązują bez zmian: 2−3⋅27=24=162^{-3} \cdot 2^{7} = 2^{4} = 16

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 6 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Ile wynosi 3−23^{-2}?

2

Ile wynosi 10−310^{-3}?

3

Ile wynosi (14)−1\left(\frac{1}{4}\right)^{-1}?

4

Która liczba jest równa 132\frac{1}{32}?

5

Liczba 7−4⋅767^{-4} \cdot 7^{6} jest równa:

6

Ile wynosi 2−1+2−22^{-1} + 2^{-2}?

Następny temat
Notacja wykładnicza — liczby bardzo małe