Notacja wykładnicza — liczby bardzo małe
W tej lekcji1/17
Cześć! Wirus grypy ma średnicę około 0,0000001 m, a bakteria — 0,000002 m. Które z nich jest większe i ile razy? Przy takim zapisie łatwo zgubić jedno zero, a jedno zero to pomyłka dziesięć razy! Naukowcy dawno przestali tak pisać. Dziś nauczysz się zapisu, w którym te liczby wyglądają tak: i — i od razu widać, że bakteria jest 20 razy większa.
Notacja wykładnicza schodzi poniżej jedynki
Z klasy siódmej znasz notację wykładniczą dla liczb ogromnych: każdą liczbę zapisujemy jako
Wykładnik wskazuje miejsce jedynki
Wykładnik mówi, na którym miejscu po przecinku stoi jedynka. W jedynka stoi na trzecim miejscu po przecinku.
Mnożenie przez ujemną potęgę dziesiątki
- 1
Mnożenie przez taką potęgę robi z każdej liczby małą. Czwórka schodzi na trzecie miejsce po przecinku.
- 2
Siódemka przy wykładniku ląduje na piątym miejscu.
- 3
Tak samo działa to na liczbach, które same mają przecinek.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Jak zapisać małą liczbę w notacji wykładniczej
Przepis jest ten sam co przy dużych liczbach, tylko przecinek idzie w drugą stronę:
Przepis na liczbie 0,00052
- 1
Weźmy . Przecinek wędruje w prawo za piątkę, aż przed nim zostanie jedna niezerowa cyfra.
- 2
Liczymy przeskoki: przecinek pokonał cztery miejsca.
- 3
Liczba jest mniejsza od jedynki, więc wykładnik dostaje minus.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Szybka kontrola bez liczenia przeskoków
Znajdź pierwszą niezerową cyfrę i sprawdź, na którym miejscu po przecinku stoi. W piątka stoi na czwartym miejscu — wykładnik to . Zawsze się zgadza.
Prawdziwe rozmiary z mikroświata
- 1
Tak wyglądają w notacji wykładniczej prawdziwe rozmiary z mikroświata. Zaczynamy od grubości ludzkiego włosa.
- 2
Czerwona krwinka jest od włosa prawie dziesięć razy cieńsza.
- 3
Bakteria jest jeszcze cztery razy mniejsza od krwinki.
- 4
Wirus schodzi o kolejny rząd wielkości niżej.
- 5
A atom jest od wirusa tysiąc razy mniejszy. W zwykłym zapisie trzeba by tu policzyć dziewięć zer.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Zapisujemy 0,000045 w notacji wykładniczej
- 1
Zadanie: zapisz w notacji wykładniczej masę kropli mgły, która wynosi w kilogramach:
- 2
Krok pierwszy: przesuwamy przecinek w prawo, aż przed nim stanie jedna cyfra różna od zera — czwórka.
- 3
Krok drugi: liczymy przeskoki przecinka. Było ich pięć.
- 4
Krok trzeci: liczba wyjściowa jest mniejsza od 1, więc wykładnik jest ujemny.
- 5
Kontrola: pierwsza niezerowa cyfra, czyli 4, stoi na piątym miejscu po przecinku. Wykładnik minus pięć. Zgadza się.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Zapisz liczbę w postaci . Podaj wykładnik (ze znakiem).
Pułapka! Liczenie zer zamiast przeskoków przecinka
Najczęstszy błąd w zapisie małych liczb: policzenie zer po przecinku i wpisanie tej liczby jako wykładnika.
Zera po przecinku a miejsce pierwszej cyfry
- 1
Porównajmy trzy podobne liczby. W jest jedno zero, a ósemka stoi na drugim miejscu — i to miejsce trafia do wykładnika.
- 2
W są dwa zera, a ósemka stoi na trzecim miejscu.
- 3
W są trzy zera, a ósemka stoi na czwartym miejscu. Wykładnik idzie zawsze za miejscem cyfry, nigdy za liczbą zer.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Druga pułapka: liczba przed potęgą
Druga pułapka to zapominanie, że liczba przed potęgą musi być od 1 do 10. Zapis ma poprawną wartość, ale nie jest notacją wykładniczą — poprawnie: .
Trzecia pułapka: zgubiony minus
Trzecia pułapka, znana z poprzedniej lekcji, to zgubiony minus. Zapis to cztery tysiące, a to cztery tysięczne. Różnica — milion razy. Zanim oddasz odpowiedź, sprawdź: liczba mniejsza od 1 musi mieć minus w wykładniku.
Ile razy? — porównywanie liczb w notacji wykładniczej
- 1
Zadanie egzaminacyjne: czerwona krwinka ma średnicę m, a wirus m. Ile razy krwinka jest większa od wirusa?
Jak myślisz, ile wyjdzie?
- 2
Dzielimy osobno liczby przed potęgami...
- 3
...i osobno potęgi dziesiątki. Dzielenie potęg to odejmowanie wykładników — uwaga na minusy: minus sześć odjąć minus osiem to plus dwa.
- 4
Składamy wynik.
- 5
Krwinka jest 200 razy większa od wirusa. Kontrola zdrowego rozsądku: krwinka ma większy wykładnik (bliżej zera), więc wynik większy od 1 — zgadza się.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Masa ziarnka piasku to około kg, a masa kropli wody to około kg. Ile razy kropla jest cięższa od ziarnka? Podaj samą liczbę.
Ściąga do zapamiętania
Notacja wykładnicza liczb bardzo małych — zapis i skąd wykładnik?
• Zapis: , gdzie (dziesiątki już nie)
• Liczba mniejsza od ma wykładnik ujemny:
• Wykładnik wskazuje miejsce pierwszej niezerowej cyfry po przecinku, a nie liczbę zer: , choć zera są trzy
• Odczyt: minus przesuwa przecinek w lewo —
• „Ile razy większa”: dziel osobno liczby przed potęgami i osobno potęgi (wykładniki odejmuj ze znakami)
• Skala: włos m, bakteria m, atom m
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 6 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Zapisz liczbę w notacji wykładniczej.
Liczba zapisana zwykłym sposobem to:
Która liczba jest zapisana poprawnie w notacji wykładniczej?
Która liczba jest mniejsza: czy ?
Ile wynosi ?
Włos ma grubość m, a nić pajęcza m. Ile razy włos jest grubszy od nici?